Τι να φάω στη Χίο: μαστίχα, μαστιχέλαιο και τοπικά πιάτα

Στη Χίο αξίζει να ψάξεις πρώτα τη μαστίχα, το μανταρίνι και τα χειροποίητα χερίσια μακαρόνια. Στο ευρωπαϊκό μητρώο eAmbrosia το νησί έχει επτά καταχωρίσεις, από τη Μαστίχα Χίου ΠΟΠ ως το κρασί «Χίος» ΠΓΕ, ενώ το μαστέλο, τα χερίσια και το ούζο της Χίου δεν έχουν δική τους ονομασία. Το ελέγξαμε στις 15/10/2026.

Ο οδηγός αυτός δεν είναι λίστα με μαγαζιά. Ονόματα εστιατορίων και τιμές δεν δίνουμε, γιατί δεν έχουμε επισκεφθεί κανένα και δεν θα επινοήσουμε γεύσεις. Δίνουμε ό,τι ελέγχεται σε επίσημες πηγές: τι ακριβώς προστατεύεται, πού, και πώς το αναγνωρίζεις στον κατάλογο. Πώς παραγγέλνεις γενικά σε ταβέρνα το εξηγούμε στο τι να παραγγείλω σε ταβέρνα, και τα υπόλοιπα προϊόντα του Αιγαίου στα παραδοσιακά φαγητά ανά περιοχή.

Τι είναι επίσημα προστατευμένο στη Χίο

Τα στοιχεία είναι από το μητρώο eAmbrosia της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, όπου μπορείς να ανοίξεις κάθε εγγραφή, για παράδειγμα τη Μαστίχα Χίου.

Τι δεν βρήκαμε στο μητρώο ως ονομασία: μαστέλο, χερίσια μακαρόνια, αμυγδαλωτά, «ούζο Χίου» και σούμα. Το «Ούζο» ως γενική ονομασία προστατεύεται, όπως εξηγούμε στο άρθρο για το τσίπουρο, το ούζο και τη ρακί, αλλά κάτι που λέγεται χιώτικο δεν έχει δική του ονομασία. Είναι αυθεντικά τοπικά, κι ένα μαγαζί που γράφει «ΠΟΠ» δίπλα τους κάνει λάθος. Προσοχή και στο ότι η ονομασία αφορά το προϊόν του πίνακα, όχι ό,τι το περιέχει: για τους χυμούς και τα γλυκίσματα με μανταρίνι ο φάκελος παραπέμπει στις κατευθυντήριες γραμμές της Επιτροπής για τρόφιμα με συστατικό ΠΟΠ ή ΠΓΕ (ΕΕ C 341, 16.12.2010). Για τη Θρούμπα Χίου η προδιαγραφή δεν ήταν αναγνώσιμη, γι’ αυτό δεν περιγράφουμε το προϊόν.

Μαστίχα Χίου: τι είναι και πού βγαίνει

Η μαστίχα είναι η αρωματική ρητίνη του μαστιχόδεντρου και βγαίνει μόνο στη νότια Χίο. Το Υπουργείο Πολιτισμού τη γράφει στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς:

«Η καλλιέργεια του μαστιχοφόρου θάμνου στη Νότια Χίο και η εξαγωγή της αρωματικής μαστίχας συνιστά μια μοναδική παγκοσμίως παραδοσιακή καλλιέργεια, που μεταβιβάζεται προφορικά και εμπειρικά από γενιά σε γενιά»

Υπουργείο Πολιτισμού, Εθνικό Ευρετήριο ΑΠΚ: Η καλλιέργεια της Μαστίχας

Η ίδια σελίδα απαριθμεί τα 24 Μαστιχοχώρια, με πρώτα τον Άγιο Γεώργιο, τα Αρμόλια και τα Βαβύλοι, και μέσα τους το Πυργί, τα Μεστά και τους Ολύμπους. Η καλλιέργεια είναι γραμμένη και στον κατάλογο της UNESCO: το «Know-how of cultivating mastic on the island of Chios» εγγράφηκε το 2014 στην Αντιπροσωπευτική Λίστα της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς. Κατά την περιγραφή της UNESCO, οι άντρες κλαδεύουν τον χειμώνα, από τα μέσα Ιουνίου οι γυναίκες καθαρίζουν το έδαφος γύρω από τον κορμό, και από τον Ιούλιο γίνεται τομή στον φλοιό με σιδερένιο εργαλείο. Η συγκομιδή διαρκεί, κατά το travel.gr, από Ιούλιο έως Οκτώβριο.

Τα «δάκρυα» που στερεοποιούνται στον κορμό είναι αυτά που φτάνουν στο τραπέζι. Στο μητρώο η μαστίχα έχει τρεις ΠΟΠ: τη ρητίνη, το μαστιχέλαιο και την τσίχλα.

Τι λέει ο ΕΜΑ για τη μαστίχα

Η επιτροπή φυτικών φαρμάκων (HMPC) του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Φαρμάκων ενέκρινε στις 2/2/2016 ευρωπαϊκή μονογραφία για τη ρητίνη του Pistacia lentiscus, με 23 ψήφους στις 27, ενώ τέσσερα μέλη διαφώνησαν. Η μονογραφία αφορά παραδοσιακό φυτικό φάρμακο για ήπιες δυσπεπτικές διαταραχές και για μικρές φλεγμονές του δέρματος και βοήθεια στην επούλωση μικροτραυμάτων, με χρήση που βασίζεται αποκλειστικά σε μακροχρόνια παράδοση. Δεν είναι ισχυρισμός για το φαγητό ή το γλυκό. Για θέματα υγείας ρώτα γιατρό ή φαρμακοποιό.

Μαστίχα στο τραπέζι

Το travel.gr, σε άρθρο του 2024, αναφέρει τη μαστίχα σε γλυκά του κουταλιού, τα μαστιχολούκουμα με γκοφρέτα, τα μαμούλια, τα μασουράκια και τις παστελαριές από ξερά σύκα. Το visitgreece.gr του ΕΟΤ τη βάζει στο «υποβρύχιο», σε λικέρ, ούζο και αρτοσκευάσματα. Το λικέρ του πίνακα έχει δική του ένδειξη, και για το παγωτό και το καϊμάκι με μαστίχα δες το παγωτό καϊμάκι και σαλέπι.

Μανταρίνι Χίου και Κάμπος

Το Μανταρίνι Χίου είναι ΠΓΕ από τις 11/12/2012. Ο ευρωπαϊκός φάκελος το ορίζει ως την ποικιλία «Χιώτικο Κοινό», με χυμό 33 έως 45%, σάκχαρα πάνω από 9 °Brix και φλοιό που αποσπάται εύκολα. Η περιοχή είναι μεγαλύτερη από όσο νομίζεις:

«Η καλλιέργεια, η παραγωγή, η συγκομιδή, η διαλογή και η τυποποίηση του προϊόντος «Μανταρίνι Χίου» πρέπει να εκτελούνται εντός της γεωγραφικής περιοχής των νήσων Χίου, Ψαρών και Οινουσσών.»

Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Ενιαίο έγγραφο «Μανταρίνι Χίου», ΕΕ C 19/2012

Ο Κάμπος, όπως γράφει το chios.gr, ο επίσημος τουριστικός ιστότοπος της Περιφερειακής Ενότητας Χίου, είναι η κύρια περιοχή με οπωρώνες εσπεριδοειδών. Ο ίδιος φάκελος της ΕΕ περιγράφει διώροφα σπίτια μέσα στους οπωρώνες, άρδευση με αυλάκια και μάγγανο, και λέει ότι το άρωμα έκανε τη Χίο γνωστή ως «μυροβόλο». Το chios.gr καταγράφει το μανταρίνι σε γλυκά, μαρμελάδα, λικέρ, σιρόπι, λουκούμι, παστέλι, αμυγδαλωτά και χυμούς, αλλά και σε σάλτσα ντομάτας, όσπρια και σαλάτες.

Πιάτα και προϊόντα χωρίς ονομασία

Εδώ δεν υπάρχει ΠΟΠ, άρα το κριτήριο είναι οι περιγραφές των τοπικών πηγών και η ερώτηση στο μαγαζί.

• Χερίσια μακαρόνια. Χειροποίητα ζυμαρικά με τρύπα στη μέση. Το travel.gr γράφει ότι φτιάχνονται παραδοσιακά γύρω από ένα μικρό καλάμι και ότι λίγα σπίτια τα φτιάχνουν ακόμα έτσι. Στα χωριά της κεντρικής Χίου το chios.gr τα βάζει με κόκορα.
• Μαστέλο. Μαλακό, ελαφρώς αλμυρό τυρί από αγελαδινό γάλα, κατάλληλο για σαγανάκι. Το όνομα είναι ενετικής προέλευσης και σημαίνει ξύλινο κάδο γάλακτος, και το τυρί ξεκίνησε το 1994, κατά το travel.gr.
• Αμανίτες. Άγρια πορτοκαλί μανιτάρια της βόρειας Χίου μετά τις βροχές, που τρώγονται τηγανητά με ξίδι και λεμόνι ή ψητά. Το chios.gr γράφει ότι το δασαρχείο επιτρέπει έως 2 κιλά ανά άτομο τη μέρα και ότι όποιος δεν ξέρει να τα ξεχωρίζει από τα δηλητηριώδη δεν πρέπει να μαζεύει μόνος του.
• Αμυγδαλωτά. Κατά το chios.gr είναι μεγαλύτερα από τα αμυγδαλωτά άλλων περιοχών, τραγανά απ’ έξω, μαλακά μέσα και χωρίς ζάχαρη άχνη.
• Ούζο και σούμα. Το travel.gr συνδέει το χιώτικο ούζο με τον τοπικό γλυκάνισο και λέει ότι το παράγουν κυρίως οικογενειακές επιχειρήσεις. Η σούμα είναι, κατά το visitgreece.gr, απόσταγμα σύκων.

Πάσχα, νηστεία και θάλασσα

Το chios.gr γράφει ότι τη Μεγάλη Εβδομάδα τα νηστίσιμα έχουν την τιμητική τους: κουκιά λαδιού, ταραμοκεφτέδες, χορτοκεφτέδες, ρεβιθοκεφτέδες και πίτες με κόκκινη κολοκύθα. Μετά την Ανάσταση ακολουθούν κατσίκι ή αρνί στη σούβλα, φρέσκια μυζήθρα, αγκιναροπίτες και τσουρέκι. Τι είναι νηστίσιμο στην ταβέρνα το εξηγούμε στο άρθρο για τα νηστίσιμα, και το πασχαλινό τραπέζι της χώρας στο τι τρώμε το Πάσχα.

Για ψάρι το chios.gr αναφέρει τα ψαροχώρια Λαγκάδα, Παντουκιός, Καταρράκτης και Λιθί και τις παραλίες Κώμη, Γρίδια και Εμπορειός, όπου, κατά τη σελίδα, τρώνε θαλασσινά με ούζο δίπλα στη θάλασσα. Τι ψάρι πιάνεται τον κάθε μήνα δείχνει ο πίνακας με τα ψάρια εποχής.

Πριν πας

Στη Χίο ζήτα το όνομα της ονομασίας του πίνακα και ρώτα αν το χερίσι ή το μαστέλο είναι τοπικό. Για άλλο νησί δες τι να φάω στη Σαντορίνη. Πώς ελέγχουμε τις πηγές μας το εξηγούμε στην πολιτική σύνταξης.