Παραδοσιακά φαγητά ανά περιοχή: οι 13 Περιφέρειες και τα προϊόντα ΠΟΠ/ΠΓΕ

Κάθε μία από τις 13 Περιφέρειες της Ελλάδας έχει τα δικά της παραδοσιακά φαγητά, από τον ντάκο της Κρήτης και την μπουγάτσα της Θεσσαλονίκης ως τις ηπειρώτικες πίτες, το σπετζοφάι του Πηλίου και τη φάβα της Σαντορίνης, και στο ευρωπαϊκό μητρώο eAmbrosia μετρήσαμε 121 ελληνικά τρόφιμα κατοχυρωμένα ως ΠΟΠ ή ΠΓΕ, με πρώτη την Κρήτη (22) και δεύτερη την Πελοπόννησο (17).

Σε αυτόν τον οδηγό θα βρεις, για κάθε Περιφέρεια, δύο έως τέσσερα φαγητά ή προϊόντα που την ξεχωρίζουν, με την πηγή τους, και τα τρόφιμά της που έχουν πραγματικά ευρωπαϊκή κατοχύρωση, με τον αριθμό φακέλου τους. Θα δεις επίσης τι σημαίνουν ΠΟΠ, ΠΓΕ και ΕΠΙΠ σύμφωνα με τον ισχύοντα κανονισμό, πώς πρέπει να γράφεται το «ΠΟΠ» στον κατάλογο μιας ταβέρνας και ποια διάσημα φαγητά δεν είναι κατοχυρωμένα, όσο κι αν το λένε. Για τρεις περιοχές έχουμε ήδη αναλυτικούς οδηγούς, που θα τους βρεις στο σημείο τους. Ονόματα μαγαζιών και τιμές δεν αναφέρουμε.

ΠΟΠ και ΠΓΕ ανά Περιφέρεια: ο πίνακας

Στις 2 Οκτωβρίου 2026 κατεβάσαμε ολόκληρο το δημόσιο αρχείο του μητρώου eAmbrosia της Ευρωπαϊκής Επιτροπής: 4.020 εγγραφές, από τις οποίες 286 ελληνικές. Από αυτές, 283 είναι καταχωρισμένες: 121 τρόφιμα (82 ΠΟΠ και 39 ΠΓΕ), 147 κρασιά και 15 αποστάγματα με γεωγραφική ένδειξη. Ο πίνακας μετρά μόνο τα 121 τρόφιμα, γιατί αυτά βλέπεις στο πιάτο και στον πάγκο.

Κάθε τρόφιμο το αντιστοιχίσαμε στις Περιφέρειες όπου βρίσκεται η οριοθετημένη περιοχή του. Για αυτό χρησιμοποιήσαμε τη λίστα του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης «Προϊόντα ΠΟΠ/ΠΓΕ ανά Περιφέρεια» (13/5/2024) και, για όσα καταχωρίστηκαν αργότερα, το ενιαίο έγγραφο κάθε προϊόντος στην Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ. Τις 13 Περιφέρειες και τους νομούς τους τις παίρνουμε από το άρθρο 3 του ν. 3852/2010 («Καλλικράτης»).

Αρ. χάρτη	Περιφέρεια	ΠΟΠ	ΠΓΕ	Σύνολο	Μόνο σε αυτή	Ενδεικτικά
4	Κρήτη	17	5	22	22	Γραβιέρα Κρήτης, Ξύγαλο Σητείας, Κρητικό παξιμάδι, 13 ελαιόλαδα
9	Πελοπόννησος	13	4	17	16	Ελιά Καλαμάτας, Τσακώνικη μελιτζάνα, Μέλι ελάτης Μαινάλου
2	Στερεά Ελλάδα	14	0	14	11	Φορμαέλλα Αράχωβας, Κατίκι Δομοκού, Κονσερβολιά Αμφίσσης
11	Θεσσαλία	12	1	13	6	Μήλα Ζαγοράς, Φιρίκι Πηλίου, Αρνάκι Ελασσόνας
8	Βόρειο Αιγαίο	8	5	13	11	Μαστίχα Χίου, Καλαθάκι Λήμνου, Λαδοτύρι Μυτιλήνης
13	Δυτική Μακεδονία	7	5	12	6	Κρόκος Κοζάνης, Ανεβατό, φασόλια Πρεσπών
10	Νότιο Αιγαίο	6	6	12	12	Φάβα Σαντορίνης, Κοπανιστή, Μελεκούνι
3	Κεντρική Μακεδονία	9	1	10	6	Πράσινες Ελιές Χαλκιδικής, Ροδάκινα Νάουσας
5	Ανατολική Μακεδονία και Θράκη	4	4	8	6	Ελαιόλαδο Μάκρης, Θρούμπα Θάσου, Πατάτα Κάτω Νευροκοπίου
6	Ήπειρος	5	3	8	3	Μετσοβόνε, Γαλοτύρι, Κονσερβολιά Άρτας
12	Δυτική Ελλάδα	5	2	7	4	Αυγοτάραχο Μεσολογγίου, Κορινθιακή Σταφίδα Βοστίτσα
7	Ιόνια Νησιά	2	4	6	6	Κουμ κουάτ Κέρκυρας, Σταφίδα Ζακύνθου, Φακή Εγκλουβής
1	Αττική	4	1	5	4	Φυστίκι Αίγινας, Φυστίκι Μεγάρων
	Ελλάδα (μοναδικά ονόματα)	82	39	121	113	8 τυριά καλύπτουν πάνω από μία Περιφέρεια

Πηγή: μητρώο eAmbrosia, έλεγχος 2/10/2026, αντιστοίχιση της ομάδας του Kaliorexi. Η στήλη «Αρ. χάρτη» αντιστοιχεί στους αριθμούς του χάρτη. Το άθροισμα της στήλης «Σύνολο» (147) είναι μεγαλύτερο από 121, γιατί ένα τυρί όπως η φέτα μετράει σε κάθε Περιφέρεια που καλύπτει. Η στήλη «Μόνο σε αυτή» μετράει όσα παράγονται αποκλειστικά εκεί.

Τι διορθώνει σε σχέση με τη λίστα του Υπουργείου

Η λίστα του Υπουργείου είναι η μόνη επίσημη κατάταξη ανά Περιφέρεια, αλλά είναι του Μαΐου 2024 και είναι PDF που δεν διαβάζεται ως κείμενο. Σε σύγκριση με το μητρώο, βρήκαμε δύο διαφορές:

• Λείπουν τέσσερις νεότερες καταχωρίσεις: Το Φάβα της Αμοργού ΠΓΕ (PGI-GR-2461, Εκτελεστικός Κανονισμός 2024/1985, 19/7/2024), Κασκαβάλι Πίνδου ΠΓΕ (PGI-GR-02821, 2024/2017, 1/8/2024), Τσαλαφούτι ΠΟΠ (PDO-GR-02909, 2024/2972, 2/12/2024) και το ελαιόλαδο «Κρήτη» ΠΓΕ (PGI-GR-02793, 2025/1845, 11/9/2025).
• Η Φακή Εγκλουβής είναι σε λάθος Περιφέρεια. Η λίστα τη βάζει στη Δυτική Ελλάδα, όμως η Εγκλουβή είναι στη Λευκάδα και ο ν. 3852/2010 κατατάσσει τον νομό Λευκάδας στην Περιφέρεια Ιονίων Νήσων. Στον πίνακά μας μετράει στα Ιόνια.

Τρία ακόμη ελληνικά τρόφιμα περιμένουν απόφαση. Η Αφρίνα, ο ανθός αλατιού από την «Άσπρη» αλυκή του Μεσολογγίου, έχει δημοσιευθεί για ενστάσεις από το 2022. Η Σαρδέλα Αμβρακικού και η Γαρίδα (ή Γάμπαρη) Αμβρακικού κατατέθηκαν στις 16/9/2025. Δεν τα μετράμε μέχρι να καταχωριστούν.

Τα τυριά που μοιράζονται πολλές Περιφέρειες

Οκτώ ΠΟΠ και ΠΓΕ τυριά δεν ανήκουν σε μία μόνο Περιφέρεια, και γι’ αυτό η στήλη «Σύνολο» φουσκώνει στη Βόρεια και Κεντρική Ελλάδα. Η φέτα καλύπτει δέκα Περιφέρειες. Το κασέρι πέντε: την Κεντρική και τη Δυτική Μακεδονία, την Ανατολική Μακεδονία και Θράκη (μαζί με την Ξάνθη), τη Θεσσαλία και, μέσω της Λέσβου, το Βόρειο Αιγαίο. Η κεφαλογραβιέρα τέσσερις: τη Δυτική Μακεδονία, την Ήπειρο και, μέσω της Αιτωλοακαρνανίας και της Ευρυτανίας, τη Δυτική και τη Στερεά Ελλάδα. Το τσαλαφούτι, ένα λευκό αλοιφώδες τυρί από τις νότιες απολήξεις της Πίνδου, καλύπτει επίσης τέσσερις. Το κασκαβάλι Πίνδου, το μανούρι και ο μπάτζος καλύπτουν από τρεις και το γαλοτύρι δύο, την Ήπειρο και τη Θεσσαλία.

Για τη φέτα, ο κανονισμός καταχώρισης εξηγεί γιατί δεν είναι «όλης της Ελλάδας»:

«η οριοθετημένη γεωγραφική περιοχή […] καλύπτει αποκλειστικά το έδαφος της ηπειρωτικής Ελλάδας, καθώς και το νομό Λέσβου. Το σύνολο των άλλων νησιών και αρχιπελάγων αποκλείονται»

Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1829/2002, αιτιολογική σκέψη, EUR-Lex

Άρα φέτα από την Κρήτη, τις Κυκλάδες ή την Κέρκυρα μπορεί να είναι εξαιρετικό λευκό τυρί, αλλά δεν μπορεί να πουληθεί ως «φέτα». Σύμφωνα με τη λίστα του Υπουργείου, το νησιωτικό Βόρειο Αιγαίο μπαίνει στη ζώνη μόνο με τη Λέσβο και τη Λήμνο, που ανήκε στον νομό Λέσβου. Τα προϊόντα και τα πιάτα της Λήμνου εξηγούμε στα παραδοσιακά φαγητά της Λήμνου.

ΠΟΠ, ΠΓΕ και ΕΠΙΠ: τι σημαίνει το καθένα

Από τις 13 Μαΐου 2024 τα συστήματα ποιότητας των τροφίμων διέπονται από τον Κανονισμό (ΕΕ) 2024/1143. Ο κανονισμός αυτός δεν τροποποίησε απλώς τον παλιό 1151/2012, αλλά τον αντικατέστησε:

«Ο κανονισμός (EE) αριθ. 1151/2012 καταργείται.»

Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1143, άρθρο 94, EUR-Lex

Όσα προϊόντα ήταν ήδη κατοχυρωμένα πέρασαν αυτόματα στο νέο ενωσιακό μητρώο στις 12/5/2024 (άρθρο 93), οπότε για τον καταναλωτή δεν άλλαξε τίποτα. Οι ορισμοί για τα γεωργικά προϊόντα είναι στο άρθρο 46:

• ΠΟΠ (Προστατευόμενη Ονομασία Προέλευσης): η ποιότητα ή τα χαρακτηριστικά του προϊόντος οφείλονται «κυρίως ή αποκλειστικά» στο γεωγραφικό περιβάλλον, με τους φυσικούς και ανθρώπινους παράγοντές του, και όλα τα στάδια της παραγωγής γίνονται μέσα στην οριοθετημένη περιοχή.
• ΠΓΕ (Προστατευόμενη Γεωγραφική Ένδειξη): μια ποιότητα, η φήμη ή άλλο χαρακτηριστικό αποδίδεται κυρίως στην προέλευση, και αρκεί ένα τουλάχιστον στάδιο της παραγωγής να γίνεται στην περιοχή.
• ΕΠΙΠ (Εγγυημένο Παραδοσιακό Ιδιότυπο Προϊόν): δεν δένεται με τόπο. Προστατεύει μια παραδοσιακή μέθοδο παραγωγής ή συνταγή, ή προϊόν από πρώτες ύλες που χρησιμοποιούνται παραδοσιακά (άρθρα 52–53).

	ΠΟΠ	ΠΓΕ	ΕΠΙΠ
Τι προστατεύει	Όνομα δεμένο με τόπο	Όνομα δεμένο με τόπο	Παραδοσιακή συνταγή ή μέθοδο
Πόσα στάδια στον τόπο	Όλα	Τουλάχιστον ένα	Κανένας τόπος
Πρώτες ύλες	Κατά κανόνα από την περιοχή	Μπορεί να έρχονται και απ’ έξω	Παραδοσιακές, από οπουδήποτε
Ελληνικά τρόφιμα (2/10/2026)	82	39	0
Παράδειγμα	Φέτα, Μαστίχα Χίου	Κρητικό παξιμάδι, Μελεκούνι	Κανένα ελληνικό

Το τελευταίο κελί δεν είναι λάθος. Στο μητρώο ΕΠΙΠ της ΕΕ υπάρχουν 97 εγγραφές (72 καταχωρισμένα προϊόντα και οι υπόλοιπες αιτήσεις, τροποποιήσεις ή ληγμένες) και καμία δεν είναι ελληνική. Ούτε ο γύρος είναι ΕΠΙΠ, όπως εξηγούμε στον οδηγό για σουβλάκι, καλαμάκι και γύρο. Για τα αποστάγματα, όπως το ούζο και το τσίπουρο, ο όρος είναι απλώς «γεωγραφική ένδειξη» (ΓΕ). Τη διαφορά τους θα τη βρεις στον οδηγό για μεζεδοπωλείο, τσιπουράδικο και ουζερί.

Στη συσκευασία, το σύμβολο της Ένωσης για την ΠΟΠ ή την ΠΓΕ είναι υποχρεωτικό και πρέπει να εμφανίζεται στο ίδιο οπτικό πεδίο με την ονομασία (άρθρο 37). Αν δεις «ΠΟΠ» χωρίς σύμβολο σε συσκευασμένο τρόφιμο, αξίζει να το ψάξεις.

Και στον κατάλογο της ταβέρνας;

Στα μαγαζιά εστίασης ισχύει και ελληνικός κανόνας. Το άρθρο 71 παρ. 3 Δ των Κανόνων ΔΙ.Ε.Π.Π.Υ. (Υ.Α. 91354/2017) επιτρέπει την ένδειξη «Προϊόν Π.Ο.Π.» ή «προϊόν Π.Γ.Ε.» μόνο για προϊόντα που ανήκουν επισήμως σε αυτές τις κατηγορίες και απαγορεύει τον όρο σε οτιδήποτε άλλο. Δηλαδή «χωριάτικη με φέτα ΠΟΠ» ναι, «στάκα ΠΟΠ» όχι, γιατί η στάκα δεν είναι κατοχυρωμένη. Τι άλλο πρέπει να γράφει ο κατάλογος εξηγούμε στον οδηγό για τον τιμοκατάλογο καταστήματος εστίασης, και για τα κρητικά προϊόντα στον οδηγό για την Κρήτη, πιο κάτω.

Οι 13 Περιφέρειες μία προς μία

Η σειρά πάει από τα βόρεια προς τα νότια. Για τα φαγητά γράφουμε μόνο ό,τι λέει μια πηγή που ανοίξαμε: φορέας του Δημοσίου, το Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς, το Λεξικό Τριανταφυλλίδη ή αναγνωρισμένο μέσο. Για τα κατοχυρωμένα προϊόντα δίνουμε τον αριθμό φακέλου, με τον οποίο τα βρίσκεις στο πεδίο αναζήτησης του eAmbrosia.

Ανατολική Μακεδονία και Θράκη

Στη Δράμα επιβιώνει ένα κοινοτικό φαγητό με ρίζες στην Ανατολική Θράκη. Το Κουρμπάνι του Αγίου Αθανασίου στο Καλαμπάκι Δράμας είναι γραμμένο στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς του Υπουργείου Πολιτισμού ως έθιμο με καταγωγή από την Ανατολική Θράκη. Οι κουρμπαντζήδες μαζεύουν από τους κατοίκους χρήματα και υλικά, κρέας και πλιγούρι, το μαγειρεύουν σε καζάνια το βράδυ της παραμονής και την επόμενη μέρα, αφού το ευλογήσει ο ιερέας, μοιράζεται σε όλους.

Στα κατοχυρωμένα, η Περιφέρεια έχει έξι δικά της τρόφιμα. Δύο είναι από τη Θάσο: το ελαιόλαδο Θάσος ΠΓΕ (PGI-GR-0377) και η Θρούμπα Θάσου ΠΟΠ (PDO-GR-0351). Το Ελαιόλαδο Μάκρης ΠΟΠ (PDO-GR-02388, 2020) βγαίνει από τη γηγενή ποικιλία «Ελιά Μάκρης», στη Μάκρη και τη Χιλή του Έβρου. Από τον Δήμο Κάτω Νευροκοπίου της Δράμας προέρχονται τρία ΠΓΕ: η πατάτα (PGI-GR-0107), τα φασόλια γίγαντες ελέφαντες (PGI-GR-0422) και τα κοινά μεσόσπερμα φασόλια (PGI-GR-0420). Η φέτα και το κασέρι (η Ξάνθη και η Ανατολική Μακεδονία είναι μέσα στη ζώνη του) συμπληρώνουν τα οκτώ.

Κεντρική Μακεδονία

Εδώ η πόλη κλέβει την παράσταση. Στον οδηγό για το τι να φας στη Θεσσαλονίκη εξηγούμε την μπουγάτσα με το λεπτό φύλλο, το κουλούρι Θεσσαλονίκης, τα τρίγωνα Πανοράματος, τα σουτζουκάκια και τα μύδια του Θερμαϊκού, καθώς και τις ιστορικές αγορές Καπάνι και Μοδιάνο. Κανένα από αυτά δεν είναι ΠΟΠ ή ΠΓΕ.

Τα κατοχυρωμένα της Περιφέρειας είναι κυρίως φρούτα και ελιές. Η Χαλκιδική έχει τρία ΠΟΠ: Πράσινες Ελιές Χαλκιδικής (PDO-GR-0539), Αγουρέλαιο Χαλκιδικής (PDO-GR-0736) και Γαλανό Μεταγγιτσίου Χαλκιδικής (PDO-EL-1027). Η Ημαθία έχει τα Ροδάκινα Νάουσας (PDO-GR-0337) και τα Κεράσια τραγανά Ροδοχωρίου (PDO-GR-0336), και η Πιερία το Ακτινίδιο Πιερίας ΠΓΕ (PGI-GR-0129). Από τα κοινά τυριά, εδώ παράγονται φέτα, κασέρι, μανούρι και μπάτζος. Το Εθνικό Ευρετήριο περιλαμβάνει και τον πολιτισμό του ξινόμαυρου της Νάουσας, που έχει κρασί ΠΟΠ με το όνομα της πόλης.

Δυτική Μακεδονία

Η Δυτική Μακεδονία έχει τα περισσότερα κατοχυρωμένα φασόλια της χώρας, τρία. Τα Φασόλια Γίγαντες Ελέφαντες Πρεσπών Φλώρινας (PGI-GR-0417) είναι, κατά τον φάκελο, νεφροειδή και λευκά, με βάρος 1.000 σπόρων τουλάχιστον 1.200 γραμμάρια. Τα συνοδεύουν τα πλακέ μεγαλόσπερμα φασόλια Πρεσπών (PGI-GR-0418) και οι γίγαντες ελέφαντες Καστοριάς (PGI-GR-0123). Το Discover Greece αναφέρει τα όσπρια της Καστοριάς και τα φασόλια της Φλώρινας δίπλα στα μανιτάρια των Γρεβενών και τις «εξαιρετικές σούπες οσπρίων» της περιοχής.

Ο Κρόκος Κοζάνης ΠΟΠ (PDO-GR-0048), ο «πολύτιμος κρόκος» κατά το Discover Greece, είναι ο ελληνικός σαφράν. Στα τυριά ξεχωρίζουν το Ανεβατό ΠΟΠ (PDO-GR-0438), που κατά τη λίστα του Υπουργείου φτιάχνεται στην Κοζάνη και τα Γρεβενά, και το μανούρι. Το μανούρι Βλάστης Εορδαίας είναι γραμμένο και στο Εθνικό Ευρετήριο: τυρί τυρογάλακτος από γίδινο γάλα με πολλά λιπαρά, που φτιάχνεται παραδοσιακά μόνο τον Ιούλιο και τον Αύγουστο, όταν το γάλα έχει αρκετό λίπος. Η Καστοριά έχει και το Μήλο Καστοριάς ΠΓΕ (PGI-GR-0128).

Ήπειρος

Στην Ήπειρο κυριαρχεί η πίτα. Το Discover Greece περιγράφει μια κουζίνα εμπνευσμένη από νομάδες και καλλιεργητές, με λίγο σταρένιο ή καλαμποκίσιο αλεύρι, ελάχιστο λάδι ή φρέσκο βούτυρο και αγριόχορτα. Ζύμη, χόρτα και τυρί, ψημένα στον ξυλόφουρνο, όπου ένα κομμάτι πίτα είναι ολόκληρο γεύμα.

Τα δικά της κατοχυρωμένα είναι τρία. Το Μετσοβόνε ΠΟΠ (PDO-GR-0433) είναι καπνιστό ημίσκληρο έως σκληρό τυρί από αγελαδινό γάλα, ή μείγμα με πρόβειο ή γίδινο, από την επαρχία Μετσόβου. Ακολουθούν η Κονσερβολιά Άρτας ΠΓΕ (PGI-GR-0349) και το ελαιόλαδο Πρέβεζα ΠΓΕ (PGI-GR-0399). Η Ήπειρος μοιράζεται επίσης το Γαλοτύρι ΠΟΠ (PDO-GR-0443), μαλακό κρεμώδες τυρί που ο φάκελος θεωρεί από τα παλαιότερα ελληνικά, την κεφαλογραβιέρα, τη φέτα, το τσαλαφούτι (στα Τζουμέρκα και στην ορεινή Άρτα) και το Κασκαβάλι Πίνδου ΠΓΕ, που καλύπτει όλη την Περιφέρεια. Στον Αμβρακικό, που τον μοιράζεται με τη Δυτική Ελλάδα, εκκρεμούν οι αιτήσεις για σαρδέλα και γαρίδα.

Θεσσαλία

Το σπετζοφάι, κατά το Λεξικό Τριανταφυλλίδη, είναι «είδος φαγητού από τηγανισμένα λουκάνικα με σάλτσα από πιπεριές και ντομάτα». Το ίδιο λεξικό βγάζει τη λέξη από το ιταλικό spezzatino, όχι από τις Σπέτσες. Σύμφωνα με ρεπορτάζ του ΣΚΑΪ (18/12/2025), στα χωριά του Πηλίου σερβίρεται συνήθως ως μεζές με το τσίπουρο. Η Επισκόπηση AI της Google, όταν ψάξαμε «παραδοσιακά φαγητά ανά περιοχή», το έβαζε στη «Μακεδονία & Θράκη», που είναι λάθος. Για το τσίπουρο υπάρχουν γεωγραφικές ενδείξεις «Τσίπουρο Θεσσαλίας» και «Τσίπουρο Τυρνάβου». Πώς δουλεύει ένα βολιώτικο τσιπουράδικο θα το βρεις στον σχετικό οδηγό. Στο γλυκό, το Discover Greece ξεχωρίζει τον μαστιχωτό χαλβά Φαρσάλων, που δεν είναι κατοχυρωμένος.

Η Θεσσαλία έχει 13 ΠΟΠ και ΠΓΕ, τα 12 ΠΟΠ. Από το Πήλιο είναι τα Μήλα Ζαγοράς Πηλίου (PDO-GR-0342), το Φιρίκι Πηλίου (PDO-GR-0540) και η Κονσερβολιά Πηλίου Βόλου (PDO-GR-0347). Από τη Λάρισα είναι το Αρνάκι Ελασσόνας και το Κατσικάκι Ελασσόνας ΠΟΠ (PDO-GR-0735 και 0734), τα μόνα ελληνικά κρέατα με ΠΟΠ (της Λήμνου είναι ΠΓΕ). Από την Καρδίτσα είναι η Γραβιέρα Αγράφων (PDO-GR-0449). Η Θεσσαλία μετρά επίσης έξι κοινά τυριά: φέτα, κασέρι, μανούρι, γαλοτύρι, μπάτζο και τσαλαφούτι, και το Κασκαβάλι Πίνδου στα Τρίκαλα και την Καρδίτσα. Η βολιώτικη τσιπουροκουλτούρα είναι στα τσιπουράδικα του Βόλου. Για τα Τρίκαλα, δείτε τα Μανάβικα και τις τοπικές γεύσεις.

Ιόνια Νησιά

Για την Κέρκυρα έχουμε ολόκληρο οδηγό για τα παραδοσιακά φαγητά της Κέρκυρας: παστιτσάδα, σοφρίτο, μπουρδέτο, μπιάνκο, τη βενετσιάνικη και τη βρετανική κληρονομιά. Τα κερκυραϊκά τρόφιμα με ΠΓΕ είναι το Κουμ Κουάτ Κέρκυρας (PGI-GR-0419) και το ελαιόλαδο Άγιος Ματθαίος Κέρκυρας (PGI-GR-0214).

Τα άλλα νησιά έχουν τη δική τους φυσιογνωμία. Ο γαστρονομικός οδηγός του Discover Greece για την Κεφαλονιά (2025, με χορηγία των Δήμων του νησιού) ξεχωρίζει τη «μοναδική κρεατόπιτα», τη Ρομπόλα, που είναι κρασί ΠΟΠ, και τις μάντολες, τα καραμελωμένα αμύγδαλα. Η Κεφαλονιά και η Ζάκυνθος έχουν από ένα ελαιόλαδο ΠΓΕ (PGI-GR-0388 και PGI-GR-0051) και η Ζάκυνθος τη Σταφίδα Ζακύνθου ΠΟΠ (PDO-GR-0493).

Η Λευκάδα έχει το νεότερο ΠΟΠ του Ιονίου, τη Φακή Εγκλουβής (PDO-GR-02646, Δεκέμβριος 2023). Πρόκειται για τοπικό πληθυσμό φακής που καλλιεργείται στο οροπέδιο πάνω από την Εγκλουβή, το πιο ορεινό χωριό του νησιού, όπως γράφει το Εθνικό Ευρετήριο. Στο ίδιο Ευρετήριο είναι και η λευκαδίτικη λαδόπιτα: γλυκό από ελαιόλαδο, αλεύρι, ζάχαρη και πετιμέζι, που ψήνεται με σουσάμι και μοιράζεται σε γάμους, βαφτίσια, κηδείες και ως βασιλόπιτα.

Δυτική Ελλάδα

Το προϊόν-σύμβολο της Περιφέρειας είναι το Αυγοτάραχο Μεσολογγίου ΠΟΠ (PDO-GR-0446). Κατά τον φάκελο, είναι ολόκληρες ωοθήκες κέφαλου, αλατισμένες και τυλιγμένες σε φυσικό κερί, από τα ιχθυοτροφεία των λιμνοθαλασσών Μεσολογγίου-Αιτωλικού, Κλείσοβας και Μπούκας. Το Εθνικό Ευρετήριο έχει καταγράψει και την παραδοσιακή αλιεία της λιμνοθάλασσας, με πρακτικές που θυμίζουν τη λιμνοθάλασσα της Βενετίας. Από την ίδια λιμνοθάλασσα περιμένει καταχώριση η Αφρίνα, ο ανθός αλατιού της «Άσπρης» αλυκής.

Τα υπόλοιπα κατοχυρωμένα είναι σταφίδες και λάδι: η Κορινθιακή Σταφίδα Βοστίτσα ΠΟΠ (PDO-GR-0358) στην Αχαΐα, η Σταφίδα Ηλείας ΠΓΕ (PGI-GR-0707) και το ελαιόλαδο Ολυμπία ΠΓΕ (PGI-GR-0034). Η καλλιέργεια της μαύρης κορινθιακής σταφίδας είναι γραμμένη στο Εθνικό Ευρετήριο για την Πελοπόννησο και τα νησιά του Ιονίου. Η Περιφέρεια μοιράζεται επίσης τη φέτα, την κεφαλογραβιέρα (στην Αιτωλοακαρνανία) και το τσαλαφούτι.

Στερεά Ελλάδα

Η Στερεά έχει μια ιδιαιτερότητα: και τα 14 κατοχυρωμένα της τρόφιμα είναι ΠΟΠ, κανένα ΠΓΕ. Η Φορμαέλλα Αράχωβας Παρνασσού (PDO-GR-0430) είναι ημίσκληρο τυρί από πρόβειο ή γίδινο γάλα. Ο φάκελος γράφει ότι φτιάχνεται στην ορεινή Αράχωβα για τουλάχιστον έναν αιώνα και ότι την εκτιμούν και οι επισκέπτες των Δελφών και του χιονοδρομικού του Παρνασσού. Το Κατίκι Δομοκού (PDO-GR-0452) είναι λευκό κρεμώδες τυρί από γίδινο γάλα ή μείγμα με πρόβειο, από την περιοχή του Δομοκού στην Όθρυ.

Η Περιφέρεια έχει τις περισσότερες κατοχυρωμένες επιτραπέζιες ελιές: Κονσερβολιά Αμφίσσης, Αταλάντης, Στυλίδας και Ροβίων (PDO-GR-0346, 0356, 0345, 0348). Από την Εύβοια είναι τα Ξερά σύκα Κύμης (PDO-GR-9361), τα Ξηρά Σύκα Ταξιάρχη (PDO-GR-0790) και το Μέλι Κισσούρι από την Κάρυστο (PDO-GR-02827, καταχωρίστηκε τον Απρίλιο του 2024). Από τη Φθιώτιδα είναι το Ακτινίδιο Σπερχειού (PDO-GR-0332) και το Κελυφωτό φυστίκι Φθιώτιδας (PDO-GR-0425). Την κεφαλογραβιέρα και το τσαλαφούτι τα μοιράζεται μέσω της Ευρυτανίας.

Αττική

Η Αττική έχει τα λιγότερα κατοχυρωμένα τρόφιμα, πέντε, αλλά ένα από αυτά είναι από τα πιο αναγνωρίσιμα: το Φυστίκι Αίγινας ΠΟΠ (PDO-GR-0426), από την ποικιλία «Αιγινήτικη». Το Εθνικό Ευρετήριο γράφει ότι ο καρπός πήρε το όνομα του νησιού επειδή είναι δεμένος μαζί του από τον 19ο αιώνα. Στο νησί γίνεται και ετήσιο φεστιβάλ. Τα άλλα είναι το Φυστίκι Μεγάρων ΠΟΠ (PDO-GR-0424), τα Σύκα Βραβρώνας Μαρκοπούλου Μεσογείων ΠΓΕ (PGI-GR-0335, με αυτή την ορθογραφία στο μητρώο), το ελαιόλαδο Τροιζηνία ΠΟΠ (PDO-GR-0206) και η φέτα.

Στο τραπέζι της πρωτεύουσας, η πιο «τοπική» λέξη είναι το σουβλάκι, που στην Αθήνα σημαίνει συνήθως το τυλιχτό με πίτα. Τις διαφορές από πόλη σε πόλη τις εξηγούμε στον οδηγό για σουβλάκι, καλαμάκι ή γύρο.

Πελοπόννησος

Η Πελοπόννησος έχει τα περισσότερα αποκλειστικά της τρόφιμα μετά την Κρήτη: 16 από τα 17. Στη Μάνη, όπως γράφει το Discover Greece, μαγειρεύουν με πορτοκάλι και παστό κρέας και φτιάχνουν κοκκινιστά με αυγολέμονο. Το σύγλινο, τα λαλάγγια και τα λάδια της Μάνης τα εξηγούμε στα παραδοσιακά φαγητά της Μάνης. Από εκεί είναι και τα λαλάγγια, τηγανητό ζυμωτό που σήμερα το βρίσκεις όλο τον χρόνο, αλλά παλιά ήταν δεμένο με την παραμονή των Φώτων, όπως σημειώνει αφιέρωμα του iCookGreek σε συνεργασία με τον ιστότοπο mythicalpeloponnese.gr. Το ίδιο αφιέρωμα αναφέρει τις γκόγκες της Λακωνίας και της Αργολίδας, χειροποίητα ζυμαρικά με ξερή μυζήθρα, και την τσουχτή, μανιάτικη μακαρονάδα με βούτυρο, αυγά μάτια και μυζήθρα. Για την Πάτρα, από την τεντούρα ως τη Μαυροδάφνη, δείτε το τι να φάω στην Πάτρα.

Στα κατοχυρωμένα, η Μεσσηνία έχει την Ελιά Καλαμάτας ΠΟΠ (PDO-GR-0030), από την ποικιλία «Καλαμάτα» σε όλο τον νομό, και το ελαιόλαδο Καλαμάτα ΠΟΠ (PDO-GR-0037). Η Αρκαδία έχει την Τσακώνικη μελιτζάνα Λεωνιδίου (PDO-GR-0029), που ο φάκελος περιγράφει μακρόστενη, μωβ με λευκές ρίγες και γλυκιά, τα Μήλα Ντελίσιους Πιλαφά Τριπόλεως (PDO-GR-0338) και το Μέλι Ελάτης Μαινάλου Βανίλια (PDO-GR-0453), με τουλάχιστον 80% μέλι από έλατο. Η Κορινθία έχει τη Φάβα και τα Φασόλια Βανίλιες Φενεού ΠΓΕ (PGI-GR-01339, PGI-GR-0840). Η Αργολίδα έχει την Αγκινάρα Ιρίων ΠΓΕ (PGI-GR-02293) και το Ρόδι Ερμιόνης ΠΟΠ (PDO-GR-02389). Υπάρχουν συνολικά επτά ελαιόλαδα σε Λακωνία, Αργολίδα και Μεσσηνία (μαζί με την Καλαμάτα) και η Σφέλα ΠΟΠ (PDO-GR-0436), τυρί της Μεσσηνίας και της Λακωνίας.

Βόρειο Αιγαίο

Η Χίος μόνη της έχει πέντε κατοχυρωμένα τρόφιμα: Μαστίχα Χίου, Μαστιχέλαιο Χίου και Τσίχλα Χίου ΠΟΠ (PDO-GR-1558, 1559, 1560), Θρούμπα Χίου ΠΟΠ (PDO-GR-0350) και Μανταρίνι Χίου ΠΓΕ (PGI-GR-0709). Η καλλιέργεια της μαστίχας στα 24 Μαστιχοχώρια είναι γραμμένη στο Εθνικό Ευρετήριο. Για τη μαστίχα στο γλυκό και στο παγωτό δες τον οδηγό για το παγωτό καϊμάκι και το σαλέπι.

Η Λέσβος έχει το Λαδοτύρι Μυτιλήνης ΠΟΠ (PDO-GR-0445), σκληρό τυρί που κατά τον φάκελο φυλάσσεται σε ελαιόλαδο, το ελαιόλαδο Λέσβος/Μυτιλήνη ΠΓΕ (PGI-GR-0059) και, στα αποστάγματα, Ούζο Μυτιλήνης και Ούζο Πλωμαρίου. Η Λήμνος έχει το Καλαθάκι Λήμνου ΠΟΠ (PDO-GR-0435), μαλακό τυρί που ωριμάζει σε άλμη, και από το 2022 το Αρνάκι και το Κατσικάκι Λήμνου ΠΓΕ (PGI-GR-02791, 02792). Το λημνιό μελίπαστο ή μελίχλωρο είναι στο Εθνικό Ευρετήριο, αλλά όχι στο ευρωπαϊκό μητρώο. Η Σάμος έχει ελαιόλαδο ΠΓΕ (PGI-GR-0032), και η Λέσβος και η Λήμνος είναι μέσα στη ζώνη της φέτας και του κασεριού.

Νότιο Αιγαίο

Οι Κυκλάδες είναι τόπος τυριών. Το Εθνικό Ευρετήριο έχει καταγράψει την παραδοσιακή τυροκομία των Κυκλάδων σε 25 νησιά, με ωρίμανση στον βοριά, τον ήλιο, το αλάτι, σε σπηλιές και πήλινα δοχεία. Τέσσερα κυκλαδίτικα τυριά είναι ΠΟΠ. Η Κοπανιστή (PDO-GR-0450) είναι μαλακό, αλμυρό, πικάντικο τυρί από όλο τον νομό Κυκλάδων. Η Γραβιέρα Νάξου (PDO-GR-0434) και το Αρσενικό Νάξου (PDO-GR-2323) είναι από τη Νάξο και το Σαν Μιχάλη (PDO-GR-0432) από τη Σύρο. Η Φάβα Σαντορίνης ΠΟΠ (PDO-GR-0520) έχει αυστηρό ορισμό: ο φάκελος τη θέλει από αποξηραμένες, αποφλοιωμένες κοτυληδόνες του φυτού Lathyrus clymenum, από τη Θήρα, τη Θηρασιά και τα γύρω νησάκια, με αφρώδη υφή και υπόγλυκη γεύση όταν μαγειρευτεί. Δίπλα της είναι το Τοματάκι Σαντορίνης ΠΟΠ (PDO-GR-0888), η Πατάτα Νάξου ΠΓΕ (PGI-GR-0708) και, από τον Ιούλιο του 2024, Το Φάβα της Αμοργού ΠΓΕ (PGI-GR-2461). Πιάτα και προϊόντα του νησιού αναλυτικά θα βρείτε στα παραδοσιακά φαγητά της Νάξου. Για την Τήνο, δείτε τα παραδοσιακά φαγητά της Τήνου και τι να φάω στη Σαντορίνη.

Στα Δωδεκάνησα, το Μελεκούνι ΠΓΕ (PGI-GR-02208) είναι το γλύκισμα της Ρόδου που μοιράζεται στους γάμους, από σουσάμι, μέλι, αμύγδαλα και ξύσμα εσπεριδοειδών. Το Εθνικό Ευρετήριο το συνδέει κυρίως με το χωριό Κοσκινού. Τα υπόλοιπα γλυκά του ζαχαροπλαστείου, και το Συριανό λουκούμι που είναι κι αυτό στο Ευρετήριο, θα τα βρεις στον οδηγό για τα γλυκά ζαχαροπλαστείου. Η Ρόδος έχει επίσης ελαιόλαδο ΠΓΕ (PGI-GR-0390) και τα Φασόλια (Λόπια) Κατταβιάς ΠΓΕ (PGI-GR-02422), και η Κως το Κρασοτύρι Κω ή Τυρί της Πόσιας ΠΓΕ (PGI-GR-02387). Και τα 12 κατοχυρωμένα του Νοτίου Αιγαίου είναι αποκλειστικά δικά του. Τα πιάτα της Ρόδου, από τα πιταρούδια ως τη λακάνη, είναι στα παραδοσιακά φαγητά της Ρόδου.

Κρήτη

Η Κρήτη έχει τα περισσότερα κατοχυρωμένα τρόφιμα της χώρας, 22, και όλα είναι αποκλειστικά δικά της. Αναλυτικά τα εξηγούμε στον οδηγό για τα παραδοσιακά φαγητά της Κρήτης: ντάκος, χοχλιοί μπουμπουριστοί, γαμοπίλαφο, καλιτσούνια, απάκι, σταμναγκάθι και τσικουδιά, με τον πλήρη πίνακα. Εδώ κρατάμε τα βασικά. Από τα 22, τα 13 είναι ελαιόλαδα, και το νεότερο είναι το ελαιόλαδο «Κρήτη» ΠΓΕ, που καταχωρίστηκε στις 11/9/2025. Ξεχωρίζουν η Γραβιέρα Κρήτης ΠΟΠ (PDO-GR-0451), το Ξύγαλο Σητείας ΠΟΠ (PDO-GR-0731) και το Κρητικό παξιμάδι ΠΓΕ (PGI-GR-0064), η βάση του ντάκου. Η «Τσικουδιά Κρήτης» έχει δική της γεωγραφική ένδειξη ως απόσταγμα.

Το Εθνικό Ευρετήριο περιλαμβάνει και μια λιγότερο γνωστή κρητική παράδοση, το χαρούπι. Το γράφει ως «η σοκολάτα των φτωχών», με προϊόντα όπως το χαρουπόμελο και το χαρουπάλευρο, και σημειώνει ότι βοήθησε τον πληθυσμό του νησιού να επιβιώσει από τον λιμό στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Διάσημα, αλλά όχι ΠΟΠ ή ΠΓΕ

Πολλά φαγητά που λέμε «παραδοσιακά» δεν έχουν καμία ευρωπαϊκή κατοχύρωση, και αυτό δεν τα κάνει λιγότερο αυθεντικά. Τα ψάξαμε ένα-ένα στις 4.020 εγγραφές του eAmbrosia, μαζί με τις αιτήσεις που εκκρεμούν, και στο μητρώο ΕΠΙΠ:

Φαγητό ή προϊόν	Περιφέρεια	Στο μητρώο;	Τι υπάρχει στη θέση του
Μπουγάτσα, κουλούρι Θεσσαλονίκης	Κεντρική Μακεδονία	Όχι	Τίποτα
Πιπεριές Φλώρινας	Δυτική Μακεδονία	Όχι	Υπάρχει μόνο το κρασί ΠΓΕ «Φλώρινα» και τα φασόλια Πρεσπών
Σπετζοφάι, χαλβάς Φαρσάλων	Θεσσαλία	Όχι	Τίποτα
Νούμπουλο, κρεατόπιτα Κεφαλονιάς, λαδόπιτα Λευκάδας	Ιόνια Νησιά	Όχι	Η λαδόπιτα είναι στο Εθνικό Ευρετήριο ΑΠΚ
«Λαδοτύρι Ζακύνθου»	Ιόνια Νησιά	Όχι	Το μόνο λαδοτύρι ΠΟΠ είναι το Λαδοτύρι Μυτιλήνης
Σύγκλινο, λαλάγγια	Πελοπόννησος	Όχι	Τίποτα
Μελίπαστο/μελίχλωρο Λήμνου	Βόρειο Αιγαίο	Όχι	Εθνικό Ευρετήριο ΑΠΚ· ΠΟΠ είναι το Καλαθάκι Λήμνου
Στάκα, απάκι, σταμναγκάθι	Κρήτη	Όχι	Τίποτα
Γύρος, σουβλάκι	Όλη η χώρα	Όχι	Ούτε ως ΕΠΙΠ
Μπακλαβάς	Όλη η χώρα	Όχι για την Ελλάδα	Υπάρχει το τουρκικό Antep Baklavası ΠΓΕ

Αν δεις τέτοιο φαγητό με την ένδειξη «ΠΟΠ» σε κατάλογο, είναι λάθος, γιατί η ένδειξη δεν αφορά το πιάτο αλλά κατοχυρωμένο προϊόν. Επιτρέπεται, για παράδειγμα, «σπετζοφάι με φέτα ΠΟΠ», αν η φέτα είναι όντως ΠΟΠ.

Πώς να χρησιμοποιήσεις αυτόν τον χάρτη

• Στην ταβέρνα: ρώτα για το τοπικό τυρί ή λάδι με το όνομά του (π.χ. «έχετε κατίκι Δομοκού;»). Αν ο κατάλογος γράφει «ΠΟΠ», μπορείς να ρωτήσεις ποιο ακριβώς προϊόν είναι. Για το πώς διαβάζεις τον κατάλογο και τι να παραγγείλεις, δες τον οδηγό τι να παραγγείλω σε ταβέρνα. Για το πού τρως τι, δες τα είδη μαγαζιών φαγητού.
• Στο ράφι: ψάξε το σύμβολο της ΕΕ δίπλα στην ονομασία. Αν θέλεις να ελέγξεις μόνος σου, γράψε τον αριθμό φακέλου (π.χ. PDO-GR-0452) στην αναζήτηση του eAmbrosia.
• Στο ταξίδι: πολλά προϊόντα είναι εποχικά. Το μανούρι Βλάστης φτιάχνεται παραδοσιακά τον Ιούλιο και τον Αύγουστο και τα φρέσκα φρούτα ΠΟΠ έχουν τη σεζόν τους. Τα όσπρια, τα λάδια και τα ώριμα τυριά βρίσκονται όλο τον χρόνο.
• Για τα πιάτα: η κατοχύρωση δεν είναι το μόνο μέτρο. Τα περισσότερα παραδοσιακά πιάτα δεν έχουν καμία, και η ποιότητά τους κρίνεται στην κουζίνα.

Ο πίνακας αλλάζει όσο προστίθενται προϊόντα. Από τον Ιούλιο του 2024 καταχωρίστηκαν τέσσερα νέα ελληνικά τρόφιμα και τρία ακόμη περιμένουν. Θα τον ενημερώνουμε όταν αλλάζει το μητρώο. Πώς ελέγχουμε τις πηγές μας θα το βρεις στη σελίδα για την πολιτική σύνταξης.

Διαβάστε επίσης: κοκορέτσι: τι είναι και πώς το σερβίρουν, ψάρια εποχής ανά μήνα: πίνακας και κανόνες.

Συμπέρασμα

Η Ελλάδα έχει 121 τρόφιμα ΠΟΠ και ΠΓΕ, μοιρασμένα άνισα: η Κρήτη, η Πελοπόννησος και η Στερεά έχουν μαζί πάνω από το 40% των αποκλειστικών (49 από 113), ενώ η φέτα και άλλα επτά τυριά απλώνονται σε πολλές Περιφέρειες μαζί. Τα πιο αγαπημένα πιάτα όμως, από την μπουγάτσα ως το σπετζοφάι και τα λαλάγγια, δεν έχουν καμία κατοχύρωση. Για να πας πιο βαθιά, ξεκίνα από τους οδηγούς μας για την Κρήτη, τη Θεσσαλονίκη και την Κέρκυρα, και στο τραπέζι ζήτα το τοπικό προϊόν με το όνομά του.