Φέτα ΠΟΠ: τι σημαίνει, πώς τη διαβάζεις στην ετικέτα και στο πιάτο

Η φέτα ΠΟΠ είναι το μόνο τυρί που επιτρέπεται να λέγεται «φέτα»: φτιάχνεται από πρόβειο γάλα ή από πρόβειο με έως 30% κατσικίσιο, ωριμάζει τουλάχιστον δύο μήνες σε άλμη και προέρχεται από την ηπειρωτική Ελλάδα και τη Λέσβο. Ό,τι άλλο ονομάζεται «λευκό τυρί» ή «τυρί τύπου φέτα» δεν είναι φέτα ΠΟΠ.

Εδώ θα δεις τι ορίζει η προδιαγραφή, γιατί η ονομασία ανήκει μόνο στην Ελλάδα (με την πορεία από την ακύρωση του 1999 ως τον ισχύοντα κανονισμό) και έναν πίνακα που μεταφράζει όσα διαβάζεις σε ετικέτες και καταλόγους. Για τα υπόλοιπα προϊόντα με προστατευμένη ονομασία έχουμε χωριστό οδηγό, τα παραδοσιακά φαγητά ανά περιοχή.

Τι σημαίνει «Φέτα ΠΟΠ»

ΠΟΠ σημαίνει Προστατευόμενη Ονομασία Προέλευσης. Η φέτα καταχωρίστηκε ως ΠΟΠ με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1829/2002 της 14ης Οκτωβρίου 2002. Στο ευρωπαϊκό μητρώο eAmbrosia έχει αριθμό φακέλου PDO-GR-0427 και ημερομηνία προστασίας 15/10/2002, ενώ το όνομα καταχωρίστηκε και με τις δύο γραφές, «Φέτα» και «Feta». Η έγκριση ήταν δύσκολη υπόθεση, όπως θα δεις παρακάτω.

Το καθεστώς δεν ρυθμίζεται πια από τον παλιό κανονισμό 1151/2012. Τον κατάργησε ο κανονισμός (ΕΕ) 2024/1143, που αναφέρει στο άρθρο 94: «Ο κανονισμός (EE) αριθ. 1151/2012 καταργείται.» Οι κανόνες που μας ενδιαφέρουν για την ετικέτα είναι στα άρθρα 26 και 37 του νέου κανονισμού.

Οι προδιαγραφές της φέτας ΠΟΠ σε πίνακα

Το ευρωπαϊκό δελτίο της ονομασίας, που συνοψίζει την υπουργική απόφαση 313025/11.1.94, περιγράφει τη φέτα ως λευκό τυρί επιτραπέζιο που διατηρείται σε άλμη. Οι βασικές απαιτήσεις του, μαζί με όσα προσθέτει ο κανονισμός του 2002, είναι οι εξής:

Τα στοιχεία για το γάλα, την ωρίμανση και την άλμη είναι από το δελτίο του μητρώου eAmbrosia. Για τα ζώα και τη βοσκή, οι αιτιολογικές σκέψεις 35 και 36 του κανονισμού 1829/2002 μιλούν για ζώα «τοπικών φυλών», εκτατική βοσκή και στράγγισμα «χωρίς πίεση». Ούτε το δελτίο ούτε ο κανονισμός ονομάζουν συγκεκριμένη φυλή, γι’ αυτό δεν θα βρεις εδώ κατάλογο φυλών.

Γιατί μόνο η ελληνική φέτα λέγεται φέτα

Η ονομασία κέρδισε την προστασία της μετά από δύο δικαστικές μάχες. Στις 16 Μαρτίου 1999 το Δικαστήριο της ΕΕ ακύρωσε, στις συνεκδικαζόμενες υποθέσεις C-289/96, C-293/96 και C-299/96, την καταχώριση που είχε γίνει το 1996, επειδή η Επιτροπή δεν είχε εξετάσει δεόντως την κατάσταση στα άλλα κράτη μέλη, όπως εξηγεί και ο κανονισμός του 2002 στην τέταρτη αιτιολογική σκέψη. Η Επιτροπή ρώτησε τότε όλα τα κράτη μέλη για παραγωγή, κατανάλωση και γνώση της λέξης, και η επιστημονική επιτροπή της αποφάνθηκε ομόφωνα ότι η ονομασία δεν έχει γίνει κοινή.

Τα στοιχεία του κανονισμού δείχνουν γιατί. Όταν γράφτηκε, η Ελλάδα παρήγαγε περίπου 115.000 τόνους φέτα τον χρόνο και κατανάλωνε 10,5 κιλά ανά κάτοικο, έναντι 1,76 κιλών ανά κάτοικο στους πολίτες των άλλων χωρών της Ένωσης (αιτιολογική σκέψη 25). Σύμφωνα με τον ίδιο κανονισμό, στην Ελλάδα το τυρί που λέγεται φέτα παράγεται «αποκλειστικά από γάλα προβατίνας ή μείγμα γάλακτος προβατίνας και αίγας». Αντίθετα, η δανική και η γερμανική παραγωγή στηρίζονταν σχεδόν αποκλειστικά στο αγελαδινό γάλα (σκέψεις 14 και 16).

«Η δανική νομοθεσία αναφέρεται όχι στη «φέτα», αλλά στη «δανική φέτα», πράγμα που υποδηλώνει ότι, στη Δανία, η ονομασία «φέτα» χωρίς επιθετικό προσδιορισμό έχει διατηρήσει την ελληνική σημασία της.»

Δικαστήριο της ΕΕ, απόφαση της 25ης Οκτωβρίου 2005, συνεκδικασθείσες υποθέσεις C-465/02 και C-466/02, σκέψη 92, EUR-Lex

Γερμανία και Δανία προσέφυγαν κατά του κανονισμού του 2002. Το Δικαστήριο, με το διατακτικό της 25ης Οκτωβρίου 2005, «Απορρίπτει τις προσφυγές». Από τότε το «φέτα» είναι προστατευμένο σε ολόκληρη την Ένωση.

«Λευκό τυρί», «τύπου φέτα»: τι είναι στην πράξη

Το «λευκό τυρί» είναι περιγραφή, όχι προστατευμένη ονομασία. Η επιστημονική επιτροπή που συμβουλεύτηκε η Επιτροπή κατέληξε ότι η φέτα δεν χρησιμοποιείται ως «συνώνυμο του λευκού τυριού από προβατίνα ή αίγα, σε άλμη» (σκέψη 28 του κανονισμού 1829/2002). Ένα λευκό τυρί μπορεί να είναι νόστιμο, αλλά η ετικέτα του δεν σου λέει ότι τηρεί την προδιαγραφή της φέτας.

Για τις εκφράσεις δίπλα στο όνομα, το άρθρο 26 του κανονισμού 2024/1143 είναι σαφές. Απαγορεύει κάθε απομίμηση ή επίκληση, ακόμη και αν «αναφέρεται η πραγματική προέλευση» ή το όνομα συνοδεύεται από λέξεις όπως «τρόπος», «τύπος», «μέθοδος», «όπως παράγεται στ…», «απομίμηση», «γεύση» ή «είδος». Άρα το «τύπου φέτα» ή το «feta style» δεν είναι νόμιμη απόχρωση της φέτας: είναι ακριβώς αυτό που απαγορεύεται. Το άρθρο 26 αναφέρεται και στις υπηρεσίες, όχι μόνο στα προϊόντα, και δεν βρήκαμε εξαίρεση για την εστίαση.

Πώς τη διαβάζεις στην ετικέτα

Από το άρθρο 37 του ίδιου κανονισμού προκύπτουν τρία πράγματα που ελέγχεις στη συσκευασία ενός ευρωπαϊκού προϊόντος με γεωγραφική ένδειξη:

• Το ευρωπαϊκό σύμβολο ΠΟΠ. Για προϊόντα με προέλευση την Ένωση εμφανίζεται στην επισήμανση και στο διαφημιστικό υλικό, και η ονομασία πρέπει να είναι στο ίδιο οπτικό πεδίο με το σύμβολο.
• Το όνομα του παραγωγού. Πρέπει να αναγράφεται στο ίδιο οπτικό πεδίο με την ονομασία, με προαιρετική αναγραφή στις πολύ μικρές συσκευασίες. Οι ετικέτες που τυπώθηκαν πριν από τις 14 Μαΐου 2026 επιτρέπεται να πωλούνται μέχρι να εξαντληθούν τα αποθέματα, οπότε στα ράφια μπορεί να δεις και τα δύο.
• Το «ΠΟΠ» ως λέξη. Οι ενδείξεις «προστατευόμενη ονομασία προέλευσης» και το αρκτικόλεξο «ΠΟΠ» επιτρέπονται, αλλά δεν είναι το ίδιο με το σύμβολο.

Αν στα συστατικά αναφέρεται αγελαδινό γάλα, το προϊόν δεν ακολουθεί την προδιαγραφή, αφού αυτή επιτρέπει μόνο πρόβειο και κατσικίσιο. Αυτό το συμπέρασμα το βγάζουμε εμείς από τις προδιαγραφές· δεν το αναφέρει συγκεκριμένη διάταξη για τις ετικέτες.

Στο πιάτο και στον κατάλογο

Στην ταβέρνα δεν βλέπεις συσκευασία, και ο κατάλογος δεν είναι ετικέτα. Το κείμενο του κανονισμού που διαβάσαμε μιλά για επισήμανση και διαφημιστικό υλικό, και δεν βρήκαμε διάταξη που να υποχρεώνει το μενού να γράφει «ΠΟΠ». Ο κανόνας είναι άλλος: αν ο κατάλογος γράφει «φέτα», το τυρί πρέπει να είναι αυτό που ορίζει η προδιαγραφή. Αυτό ισχύει και στη χωριάτικη, που στον οδηγό τι να παραγγείλω σε ταβέρνα περιγράφεται με ντομάτα, αγγούρι, λάδι και συνήθως φέτα, και στο σαγανάκι με φέτα, όπου ο ίδιος κανόνας αφορά τη λέξη «φέτα» και όχι το «σαγανάκι».

Τρεις ερωτήσεις αρκούν:

1. «Η φέτα είναι ΠΟΠ;» Την ίδια ερώτηση προτείνει και ο οδηγός για την παραγγελία στην ταβέρνα.
2. «Η χωριάτικη έχει φέτα ή άλλο λευκό τυρί;» Αν η απάντηση είναι «λευκό τυρί», δεν πρόκειται για φέτα.
3. «Αν ο κατάλογος γράφει φέτα ΠΟΠ, μπορώ να δω τη συσκευασία;» Εκεί θα βρεις το σύμβολο και το όνομα του παραγωγού.

Η φέτα έχει και δύο πρακτικές συνέπειες, που δεν έχουν σχέση με το ΠΟΠ. Είναι τυρί, άρα περιέχει γάλα: δες τον οδηγό για το φαγητό έξω με αλλεργίες. Και δεν είναι νηστίσιμη τις μέρες που η νηστεία αποκλείει τα γαλακτοκομικά, όπως εξηγούμε στο νηστίσιμα σε ταβέρνα.

Ποιος ελέγχει την ονομασία

Ο ν. 5035/2023 περιλαμβάνει στις αρμοδιότητες του ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ «ο έλεγχος της αγοράς, ιδίως για τελικά προϊόντα Π.Ο.Π., Π.Γ.Ε., Ε.Π.Ι.Π., στο εσωτερικό και στο εξωτερικό», στο άρθρο 4 παράγραφος 2 στοιχείο ζ΄ του νόμου. Για τον ΕΦΕΤ και τους ελέγχους στην εστίαση γενικά, χωρίς ειδική αναφορά στη φέτα, υπάρχει ο οδηγός για τους ελέγχους του ΕΦΕΤ στην εστίαση.

Ενημερωτικό κείμενο, όχι νομική συμβουλή: τα κείμενα των κανονισμών που αναφέρουμε βρίσκονται στους συνδέσμους, και ο ισχύων κανονισμός είναι ο 2024/1143.