Λαχανικά και φρούτα εποχής ανά μήνα στην Ελλάδα: ο πίνακας του Οδηγού και πού διαφωνούν οι λίστες
Ο πίνακας εποχικότητας του Εθνικού Διατροφικού Οδηγού υπάρχει μόνο ως εικόνα σε PDF. Εδώ τον βρίσκεις γραμμένο ανά μήνα και ανά προϊόν, με τα σημεία όπου άλλες ελληνικές λίστες διαφωνούν.
Βασικά σημεία
- Ο Εθνικός Διατροφικός Οδηγός (έκδοση 2014) βάζει 51 λαχανικά και φρούτα σε μήνες: 10 υπάρχουν όλο τον χρόνο και 41 έχουν εποχή.
- Από Ιανουάριο έως Απρίλιο έχουν εποχή από 7 προϊόντα τον μήνα· τον Ιούλιο 29 (δικό μας μέτρημα από τον πίνακα).
- Πέντε προϊόντα έχουν εποχή μόνο δύο μήνες: ακτινίδιο, βατόμουρα, βύσσινα, δαμάσκηνα και ρόδια.
- Οι ελληνικές λίστες συμφωνούν στα δενδρώδη φρούτα και διαφωνούν στα λαχανικά, όπως μπρόκολο, παντζάρια και σπανάκι.
- Ο Οδηγός δεν έχει πίνακα για ψάρια ούτε μανταρίνι, σταφύλι ή κάστανα.
- Η εποχή δεν είναι κανόνας για το μενού: εκτός μήνα ρώτα από πού είναι το προϊόν και αν είναι σημερινό.
Ο πίνακας εποχικότητας του Εθνικού Διατροφικού Οδηγού για Ενήλικες βάζει 51 λαχανικά και φρούτα σε μήνες: τα 10 υπάρχουν όλο τον χρόνο και τα 41 έχουν εποχή, από 7 προϊόντα εποχής τον Ιανουάριο έως 29 τον Ιούλιο. Ο Οδηγός είναι έκδοση του 2014 που ανατέθηκε από το Υπουργείο Υγείας και εκπονήθηκε από το Ινστιτούτο Prolepsis, και ο πίνακας υπάρχει μόνο ως εικόνα στις σελίδες 30–31 ενός PDF 132 σελίδων. Εδώ τον βρίσκεις γραμμένο ανά μήνα και ανά προϊόν, μαζί με τα σημεία όπου άλλες ελληνικές λίστες δεν συμφωνούν μαζί του.
Αν θέλεις μόνο τις τέσσερις εποχές και μια γεννήτρια ιδεών, υπάρχει ο οδηγός τι να φάω σήμερα ανάλογα με την εποχή. Για ψάρια ο Οδηγός δεν έχει πίνακα· τους μήνες τους βρίσκεις στο άρθρο για τα ψάρια εποχής.
Πίνακας: τι έχει εποχή κάθε μήνα
Ο Οδηγός έχει μία λίστα· τα χωρίσαμε εμείς σε λαχανικά και φρούτα. Τα προϊόντα που υπάρχουν όλο τον χρόνο (καρότα, φρέσκα κρεμμυδάκια, μαϊντανός, μανιτάρια, μαρούλι, μπανάνα, πατάτες, ραπανάκια, πράσινες φυλλώδεις σαλάτες και σέλινο) δεν επαναλαμβάνονται στις γραμμές. Η τελευταία στήλη είναι δικό μας μέτρημα από τον πίνακα.
| Μήνας | Λαχανικά με εποχή | Φρούτα με εποχή | Σύνολο |
|---|---|---|---|
| Ιανουάριος | αρακάς, κουκιά, κουνουπίδι, λάχανο | γκρέιπφρουτ, λεμόνι, πορτοκάλι | 7 |
| Φεβρουάριος | αρακάς, κουκιά, κουνουπίδι, λάχανο | γκρέιπφρουτ, λεμόνι, πορτοκάλι | 7 |
| Μάρτιος | αρακάς, κουκιά, κουνουπίδι, λάχανο, σπαράγγια | λεμόνι, πορτοκάλι | 7 |
| Απρίλιος | αρακάς, κουκιά, κουνουπίδι, λάχανο, σπαράγγια | πορτοκάλι, φράουλες | 7 |
| Μάιος | αγγούρι, αγκινάρα, αρακάς, κουκιά, κουνουπίδι, κρεμμυδάκια ξερά, λάχανο, σκόρδο, σπαράγγια, φασολάκια | βερίκοκο, κεράσια, πορτοκάλι, ροδάκινο, φράουλες | 15 |
| Ιούνιος | αγγούρι, αγκινάρα, αρακάς, αραβόσιτος (καλαμπόκι), κολοκυθάκια, κουκιά, κρεμμυδάκια ξερά, λάχανο, μελιτζάνα, μπρόκολο, ντομάτες, παντζάρια, πιπεριές, ραδίκια, ρόκα, σκόρδο, σπανάκι, φασολάκια | βερίκοκο, καρπούζι, κεράσια, νεκταρίνια, πεπόνι, ροδάκινο, φράουλες | 25 |
| Ιούλιος | αγγούρι, αγκινάρα, αραβόσιτος (καλαμπόκι), κολοκύθα, κολοκυθάκια, κρεμμυδάκια ξερά, λάχανο, μελιτζάνα, μπάμιες, μπρόκολο, ντομάτες, παντζάρια, πιπεριές, ραδίκια, ρόκα, σκόρδο, σπανάκι, φασολάκια | αχλάδι, βερίκοκο, βύσσινα, δαμάσκηνα, καρπούζι, κεράσια, νεκταρίνια, πεπόνι, ροδάκινο, σύκα, φράουλες | 29 |
| Αύγουστος | αγγούρι, αγκινάρα, αραβόσιτος (καλαμπόκι), κολοκύθα, κολοκυθάκια, κρεμμυδάκια ξερά, μελιτζάνα, μπάμιες, μπρόκολο, ντομάτες, παντζάρια, πιπεριές, ραδίκια, ρόκα, σπανάκι, φασολάκια | αχλάδι, βατόμουρα, βύσσινα, δαμάσκηνα, καρπούζι, κυδώνια, μήλο, νεκταρίνια, πεπόνι, ροδάκινο, σύκα, φράουλες | 28 |
| Σεπτέμβριος | αγγούρι, αγκινάρα, αραβόσιτος (καλαμπόκι), κολοκύθα, κολοκυθάκια, κουνουπίδι, κρεμμυδάκια ξερά, λάχανο, μελιτζάνα, μπάμιες, μπρόκολο, ντομάτες, παντζάρια, πιπεριές, ραδίκια, ρόκα, σπανάκι, φασολάκια | αχλάδι, βατόμουρα, καρπούζι, κυδώνια, μήλο, πεπόνι, σύκα | 25 |
| Οκτώβριος | αγγούρι, αγκινάρα, αραβόσιτος (καλαμπόκι), κολοκύθα, κολοκυθάκια, κουνουπίδι, λάχανο, μελιτζάνα, μπάμιες, ντομάτες, παντζάρια, πιπεριές, ραδίκια, σπανάκι, φασολάκια | αχλάδι, ακτινίδιο, κυδώνια, λεμόνι, μήλο, ρόδια | 21 |
| Νοέμβριος | αγγούρι, αγκινάρα, αρακάς, κολοκύθα, κολοκυθάκια, κουκιά, κουνουπίδι, λάχανο, μελιτζάνα, μπάμιες, ντομάτες, πιπεριές, ραδίκια, φασολάκια | ακτινίδιο, λεμόνι, πορτοκάλι, ρόδια | 18 |
| Δεκέμβριος | αρακάς, κουκιά, κουνουπίδι, λάχανο, ντομάτες | γκρέιπφρουτ, λεμόνι, πορτοκάλι | 8 |
Το μέτρημα δείχνει κάτι που δεν φαίνεται στην εικόνα του PDF: Ιανουάριος, Φεβρουάριος, Μάρτιος και Απρίλιος έχουν από 7 προϊόντα εποχής ο καθένας, ενώ ο Ιούλιος έχει 29, πάνω από τετραπλάσια. Ο Μάιος, με 15, είναι ο μήνας της μετάβασης. Ο πίνακας του Οδηγού είναι έγχρωμη εικόνα, όχι κείμενο· διαβάσαμε κάθε κελί στις σελίδες 30–31 και ελέγξαμε το αποτέλεσμα με το μάτι, γραμμή προς γραμμή. Τα πιάτα του καλοκαιριού και η ζέστη στην κουζίνα είναι στο άρθρο για το καλοκαιρινό φαγητό έξω.
Πότε έχει εποχή το κάθε προϊόν
Αν ψάχνεις ένα συγκεκριμένο προϊόν, ο πίνακας γυρίζει ανάποδα. Ένα εύρος σημαίνει συνεχόμενους μήνες· όταν περνά τον Δεκέμβριο (αρακάς: Νοέμβριος–Ιούνιος), το διαβάζεις από το τέλος του έτους προς την αρχή. Θερμίδες για τα περισσότερα από αυτά θα βρεις στον πίνακα για τις θερμίδες λαχανικών και φρούτων ανά 100 γρ., και δεν τα επαναλαμβάνουμε εδώ.
Λαχανικά
| Λαχανικό | Μήνες με εποχή |
|---|---|
| αγγούρι | Μάιος–Νοέμβριος |
| αγκινάρα | Μάιος–Νοέμβριος |
| αρακάς | Νοέμβριος–Ιούνιος |
| αραβόσιτος (καλαμπόκι) | Ιούνιος–Οκτώβριος |
| κολοκύθα | Ιούλιος–Νοέμβριος |
| κολοκυθάκια | Ιούνιος–Νοέμβριος |
| κουκιά | Νοέμβριος–Ιούνιος |
| κουνουπίδι | Σεπτέμβριος–Μάιος |
| κρεμμυδάκια ξερά | Μάιος–Σεπτέμβριος |
| λάχανο | όλο τον χρόνο εκτός από τον Αύγουστο |
| μελιτζάνα | Ιούνιος–Νοέμβριος |
| μπάμιες | Ιούλιος–Νοέμβριος |
| μπρόκολο | Ιούνιος–Σεπτέμβριος |
| ντομάτες | Ιούνιος–Δεκέμβριος |
| παντζάρια | Ιούνιος–Οκτώβριος |
| πιπεριές | Ιούνιος–Νοέμβριος |
| ραδίκια | Ιούνιος–Νοέμβριος |
| ρόκα | Ιούνιος–Σεπτέμβριος |
| σκόρδο | Μάιος–Ιούλιος |
| σπανάκι | Ιούνιος–Οκτώβριος |
| σπαράγγια | Μάρτιος–Μάιος |
| φασολάκια | Μάιος–Νοέμβριος |
Φρούτα
| Φρούτο | Μήνες με εποχή |
|---|---|
| αχλάδι | Ιούλιος–Οκτώβριος |
| ακτινίδιο | Οκτώβριος–Νοέμβριος |
| βατόμουρα | Αύγουστος–Σεπτέμβριος |
| βερίκοκο | Μάιος–Ιούλιος |
| βύσσινα | Ιούλιος–Αύγουστος |
| γκρέιπφρουτ | Δεκέμβριος–Φεβρουάριος |
| δαμάσκηνα | Ιούλιος–Αύγουστος |
| καρπούζι | Ιούνιος–Σεπτέμβριος |
| κεράσια | Μάιος–Ιούλιος |
| κυδώνια | Αύγουστος–Οκτώβριος |
| λεμόνι | Οκτώβριος–Μάρτιος |
| μήλο | Αύγουστος–Οκτώβριος |
| νεκταρίνια | Ιούνιος–Αύγουστος |
| πεπόνι | Ιούνιος–Σεπτέμβριος |
| πορτοκάλι | Νοέμβριος–Μάιος |
| ροδάκινο | Μάιος–Αύγουστος |
| ρόδια | Οκτώβριος–Νοέμβριος |
| σύκα | Ιούλιος–Σεπτέμβριος |
| φράουλες | Απρίλιος–Αύγουστος |
Πέντε προϊόντα έχουν εποχή μόνο δύο μήνες: ακτινίδιο, βατόμουρα, βύσσινα, δαμάσκηνα και ρόδια. Τα κεράσια, το βερίκοκο και τα νεκταρίνια κρατούν τρεις. Αν τα βρεις στον πάγκο εκτός αυτών των μηνών, το ρωτάς.
Πού διαφωνούν οι ελληνικές λίστες και τι λείπει από τον Οδηγό
Ο Οδηγός δεν είναι η μόνη ελληνική λίστα με μήνες, και δεν συμφωνεί με τις άλλες. Βάλαμε δίπλα του τη λίστα του Δ. Μούρμουρα στον ιστότοπο physics.ntua.gr, ένα PDF μίας σελίδας με ημερομηνία δημιουργίας 29/1/2014, χωρίς πηγές. Συγκρίναμε τα 45 προϊόντα που υπάρχουν και στις δύο: τα 15 έχουν ακριβώς τους ίδιους μήνες, και τα εννέα εποχικά από αυτά είναι όλα φρούτα. Τρία δεν έχουν κανέναν κοινό μήνα: βύσσινα, μπρόκολο και παντζάρια.
| Προϊόν | Οδηγός (Prolepsis, 2014) | Λίστα ΕΜΠ (αρχείο 2014) |
|---|---|---|
| μπρόκολο | Ιούνιος–Σεπτέμβριος | Οκτώβριος–Μάιος |
| παντζάρια | Ιούνιος–Οκτώβριος | Νοέμβριος–Μάιος |
| σπανάκι | Ιούνιος–Οκτώβριος | Οκτώβριος–Ιούνιος |
| βύσσινα | Ιούλιος–Αύγουστος | Μάιος–Ιούνιος |
| αγκινάρα | Μάιος–Νοέμβριος | Απρίλιος–Μάιος |
| λεμόνι | Οκτώβριος–Μάρτιος | όλο τον χρόνο |
| πορτοκάλι | Νοέμβριος–Μάιος | Νοέμβριος–Μάιος |
| κεράσια | Μάιος–Ιούλιος | Μάιος–Ιούλιος |
Η αφίσα «Πότε τρώω, τι;» του WWF (αρχείο Ιουνίου 2022) δίνει και η ίδια μήνες, και προειδοποιεί:
Στον πίνακα μπορείτε να βρείτε ενδεικτικά την ιδανική εποχή κατανάλωσης διαφόρων φρούτων και λαχανικών, η οποία μπορεί να αλλάξει ανάλογα με τα χαρακτηριστικά της περιοχής παραγωγής.
WWF, αφίσα «Πότε τρώω, τι;», pinakas_epohikotitas.pdf
Στις σελίδες του πίνακα του Οδηγού και στη λίστα του ΕΜΠ δεν αναφέρεται αν μετράνε υπαίθρια ή θερμοκηπιακή καλλιέργεια, ούτε για ποια περιοχή. Ο Οδηγός δηλώνει ως πηγές δύο εγχειρίδια καλλιέργειας (Ποντίκης, 1996· Ολύμπιος, 2013). Γι’ αυτό διάβασε τους μήνες ως προσανατολισμό και όχι ως απόλυτο όριο.
Ο Οδηγός έχει επίσης κενά. Δεν περιλαμβάνει μανταρίνι, σταφύλι, κάστανα ή βρούβες, που η λίστα του ΕΜΠ έχει. Επειδή είναι μία λίστα χωρίς πηγές, τα παρακάτω διάβασέ τα ως ένδειξη:
| Προϊόν που λείπει από τον Οδηγό | Μήνες κατά τη λίστα ΕΜΠ |
|---|---|
| μανταρίνι | Νοέμβριος–Μάιος |
| σταφύλια | Αύγουστος–Νοέμβριος |
| κάστανα | Σεπτέμβριος–Νοέμβριος |
| βρούβες | Σεπτέμβριος–Μάιος |
| κοκκινογούλια | Νοέμβριος–Μάιος |
| λαχανάκια Βρυξελλών | Οκτώβριος–Δεκέμβριος |
| γογγύλια | Μάιος–Ιούλιος |
| μούσμουλα | Μάιος–Ιούνιος |
Πώς το διαβάζεις στη λαϊκή και στην ταβέρνα
Ο Οδηγός δεν ορίζει τι σερβίρει μια ταβέρνα· λέει τι προτιμάται. Δίνει τέσσερις λόγους για λαχανικά και φρούτα εποχής: φρεσκάδα και γεύση, χαμηλότερο κόστος κυρίως όταν η καλλιέργεια είναι κοντά, στήριξη των τοπικών παραγωγών και λιγότερη ρύπανση από τις μεταφορές. Παραδέχεται όμως και το αντίθετο:
Η πρόοδος των μεθόδων καλλιέργειας και η δυνατότητα εισαγωγών από χώρες του εξωτερικού επιτρέπουν τη διάθεση μεγάλης ποικιλίας λαχανικών και φρούτων καθόλη τη διάρκεια του έτους.
Εθνικός Διατροφικός Οδηγός για Ενήλικες, σελ. 30, ADULTS.pdf
Στην πράξη, ο πίνακας σε βοηθά να μεταφράσεις ένα λαδερό ή ένα ταψί σε μήνες. Οι μήνες του παρακάτω πίνακα βγαίνουν από τους πίνακες πιο πάνω:
| Πιάτο | Υλικό στον πίνακα | Μήνες με εποχή |
|---|---|---|
| Γεμιστά | ντομάτες· πιπεριές | Ιούνιος–Δεκέμβριος· Ιούνιος–Νοέμβριος |
| Μπάμιες λαδερές | μπάμιες | Ιούλιος–Νοέμβριος |
| Φασολάκια λαδερά | φασολάκια | Μάιος–Νοέμβριος |
| Αρακάς ή κουκιά λαδερά | αρακάς· κουκιά | Νοέμβριος–Ιούνιος (και τα δύο) |
| Πιάτα με μελιτζάνα | μελιτζάνα | Ιούνιος–Νοέμβριος |
| Κολοκυθάκια τηγανητά ή μπριάμ | κολοκυθάκια | Ιούνιος–Νοέμβριος |
| Σπανακόρυζο | σπανάκι | Ιούνιος–Οκτώβριος |
| Χωριάτικη σαλάτα | ντομάτες· αγγούρι | Ιούνιος–Δεκέμβριος· Μάιος–Νοέμβριος |
| Κουνουπίδι γιαχνί | κουνουπίδι | Σεπτέμβριος–Μάιος |
Ένα γεμιστό τον Φεβρουάριο δεν είναι αυτόματα ύποπτο: μπορεί να βγαίνει από εισαγόμενα ή θερμοκηπιακά υλικά. Η χρήσιμη ερώτηση είναι «από πού είναι και είναι σημερινό;». Για το τι σημαίνει «της ώρας» και «πιάτο ημέρας» δες τον οδηγό για τα μαγειρευτά φαγητά, ενώ για τα βραστά χόρτα και τη σαλάτα εποχής, που αλλάζουν ανά μήνα, δες το τι να παραγγείλεις σε ταβέρνα.
Στη λαϊκή, ο πίνακας είναι ο γρήγορος έλεγχος πριν ρωτήσεις. Αν ένα προϊόν δεν έχει εποχή τον μήνα που είσαι, ρώτα από πού έρχεται και πώς καλλιεργήθηκε. Η εποχή δεν σου λέει αν ένα προϊόν είναι καλό ή κακό· σου λέει μόνο τι είναι λογικό να βρεις φρέσκο και τοπικό εκείνη την περίοδο.
Πηγές
- Εθνικός Διατροφικός Οδηγός για Ενήλικες (Ινστιτούτο Prolepsis, ανάθεση Υπουργείου Υγείας, 2014): Πίνακας 2 «Εποχικότητα λαχανικών και φρούτων», σελ. 30–31· σελ. 9 (ευχαριστίες) (ανοίγει σε νέα καρτέλα) diatrofikoiodigoi.gr
- Δ. Μούρμουρας, «Φρούτα και Λαχανικά… Όλων των Εποχών» (λίστα ανά μήνα, PDF 1 σελίδας, ημερομηνία δημιουργίας 29/1/2014), physics.ntua.gr (ανοίγει σε νέα καρτέλα) physics.ntua.gr
- WWF, αφίσα «Πότε τρώω, τι;» (πίνακας εποχικότητας, αρχείο Ιουνίου 2022) (ανοίγει σε νέα καρτέλα) wwfeu.awsassets.panda.org
Συχνές ερωτήσεις
Ποια λαχανικά έχουν εποχή τον Νοέμβριο;
Κατά τον πίνακα του Εθνικού Διατροφικού Οδηγού: αγγούρι, αγκινάρα, αρακάς, κολοκύθα, κολοκυθάκια, κουκιά, κουνουπίδι, λάχανο, μελιτζάνα, μπάμιες, ντομάτες, πιπεριές, ραδίκια και φασολάκια, μαζί με όσα υπάρχουν όλο τον χρόνο.
Ποια φρούτα έχουν εποχή τον Ιούλιο;
Αχλάδι, βερίκοκο, βύσσινα, δαμάσκηνα, καρπούζι, κεράσια, νεκταρίνια, πεπόνι, ροδάκινο, σύκα και φράουλες, κατά τον πίνακα του Οδηγού. Ο Ιούλιος έχει τα περισσότερα προϊόντα εποχής: 29 συνολικά.
Ποια λαχανικά και φρούτα υπάρχουν όλο τον χρόνο;
Κατά τον Οδηγό: καρότα, φρέσκα κρεμμυδάκια, μαϊντανός, μανιτάρια, μαρούλι, μπανάνα, πατάτες, ραπανάκια, πράσινες φυλλώδεις σαλάτες και σέλινο.
Πότε έχουν εποχή τα κεράσια;
Από τον Μάιο έως τον Ιούλιο. Σε αυτό ο Οδηγός και η λίστα του ΕΜΠ συμφωνούν, όπως και στο βερίκοκο, το μήλο, τα νεκταρίνια, το καρπούζι και το πορτοκάλι.
Ποιοι μήνες έχουν τα λιγότερα προϊόντα εποχής;
Ιανουάριος, Φεβρουάριος, Μάρτιος και Απρίλιος έχουν από 7 προϊόντα εποχής ο καθένας, και ο Δεκέμβριος 8. Το μέτρημα είναι δικό μας, από τον πίνακα του Οδηγού.
Γιατί οι λίστες με λαχανικά και φρούτα εποχής διαφέρουν;
Καμία από τις λίστες που διαβάσαμε δεν γράφει αν μετράει υπαίθρια ή θερμοκηπιακή καλλιέργεια ούτε για ποια περιοχή. Το WWF γράφει ότι η ιδανική εποχή κατανάλωσης μπορεί να αλλάξει ανάλογα με τα χαρακτηριστικά της περιοχής παραγωγής.
Υπάρχει αντίστοιχος πίνακας για τα ψάρια;
Ο πίνακας του Οδηγού δεν περιλαμβάνει ψάρια. Για τα ψάρια η εποχή εξαρτάται από τις απαγορεύσεις αλιείας και την περίοδο αναπαραγωγής· τα έχουμε σε χωριστό άρθρο για τα ψάρια εποχής.
Ισχύουν οι ίδιοι μήνες και στην Κύπρο;
Ο Οδηγός γράφτηκε για την Ελλάδα. Σε αναζήτηση που κάναμε δεν βρήκαμε αντίστοιχο μηνιαίο ημερολόγιο του Τμήματος Γεωργίας της Κύπρου, οπότε δεν μεταφέρουμε τους μήνες του πίνακα στην Κύπρο.
.jpg){kind=link}