Τροφική δηλητηρίαση από εστιατόριο: τι κάνω και πού καταγγέλλω

Αν αρρωστήσεις μετά από φαγητό σε εστιατόριο, κάνε τρία πράγματα με αυτή τη σειρά: φρόντισε την υγεία σου (γιατρός αν τα συμπτώματα κρατούν πάνω από 24 ώρες ή είναι βαριά, 166 αν χρειάζεσαι άμεση μεταφορά σε νοσοκομείο), κράτησε την απόδειξη και ό,τι περίσσεψε, και ενημέρωσε τη Διεύθυνση Δημόσιας Υγείας της Περιφερειακής Ενότητας ή τον ΕΦΕΤ.

Τα περισσότερα κείμενα για την τροφική δηλητηρίαση γράφουν μόνο τι τρως μετά. Εδώ εξηγούμε πώς βοηθάς να βρεθεί το φαγητό που φταίει και ποια υπηρεσία κάνει τι, με βάση τις οδηγίες και τα στοιχεία του ΕΟΔΥ για το 2004–2024.

Πρώτα η υγεία σου: πότε γιατρός, πότε 166

Στους περισσότερους η γαστρεντερίτιδα είναι ήπια και περνά χωρίς γιατρό. Ο ΕΟΔΥ, στη σελίδα του για την ιογενή γαστρεντερίτιδα, δίνει δύο όρια: αν τα συμπτώματα κρατούν πάνω από 24 ώρες ή αν ο ασθενής έχει βαριά εικόνα, καλό είναι να μιλήσει με τον γιατρό του.

• Αφυδάτωση: σε ενήλικα, ο ΕΟΔΥ αναφέρει μειωμένη ούρηση, ξηροστομία και ζαλάδα. Ένα αφυδατωμένο παιδί μπορεί να κλαίει με λίγα ή καθόλου δάκρυα και να έχει ασυνήθιστη υπνηλία.
• Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο: βρέφη, μικρά παιδιά, άτομα με αναπηρία, ηλικιωμένοι και ανοσοκατεσταλμένοι, που μπορεί να χρειαστούν νοσηλεία για την αφυδάτωση.
• Υγρά πρώτα: το πιο σημαντικό, κατά τον ΕΟΔΥ, είναι να μη χαθούν πολλά υγρά. Τα αντιδιαρροϊκά αποφεύγονται, εκτός αν τα προτείνει ο γιατρός.

Μια σπάνια περίπτωση δεν περιμένει: για την αλλαντίαση ο ΕΟΔΥ περιγράφει αδυναμία, ίλιγγο, θαμπή όραση, ξηροστομία και δυσκολία στην κατάποση και την ομιλία, χωρίς πυρετό, και γράφει ότι η παράλυση των αναπνευστικών μυών μπορεί να είναι θανατηφόρα αν δεν αντιμετωπιστεί εγκαίρως. Σε τέτοια εικόνα πας αμέσως σε νοσοκομείο.

Το Υπουργείο Υγείας δίνει τρία τηλέφωνα. Στο 166 (ΕΚΑΒ) καλείς όταν χρειάζεται άμεση μεταφορά σε νοσοκομείο· αν μπορείς να πας μόνος, ζητά να το κάνεις. Στο 1434 μαθαίνεις ποιο νοσοκομείο εφημερεύει. Το Κέντρο Δηλητηριάσεων στο 210 7793777 λειτουργεί όλο το 24ωρο και δίνει δωρεάν πληροφορίες για δηλητηριάσεις σε κάθε ηλικία.

Ήταν σίγουρα το εστιατόριο;

Το πρώτο που σκέφτεται κανείς είναι το τελευταίο γεύμα. Ο ΕΟΔΥ προειδοποιεί ότι αυτό συχνά είναι λάθος:

Πολλές φορές το τρόφιμο που έχουμε καταναλώσει τελευταίο, δεν ευθύνεται για τα συμπτώματα γαστρεντερίτιδας που εκδηλώνουμε.

ΕΟΔΥ, «Όλοι μπορούμε να βοηθήσουμε στη διερεύνηση μιας επιδημίας γαστρεντερίτιδας…», 19/4/2022

Στην ίδια ανακοίνωση ο ΕΟΔΥ γράφει ότι από το μολυσμένο φαγητό μέχρι τα συμπτώματα μεσολαβούν συχνά 2 με 3 ημέρες, ίσως και περισσότερες. Για τους ιούς της γαστρεντερίτιδας το διάστημα είναι 12 έως 72 ώρες, συνήθως 1 με 2 ημέρες. Το πιο ισχυρό σημάδι είναι η παρέα: ο ΕΟΔΥ ζητά να ενημερώνεται ο φορέας δημόσιας υγείας ειδικά όταν κάποιοι ή όλοι οι συνδαιτυμόνες ενός γεύματος έχουν παρόμοια συμπτώματα.

Τι κρατάς: απόδειξη, υπόλειμμα, σημειώσεις

Ο ΕΟΔΥ γράφει ότι οι διερευνητές μπορεί να ζητήσουν αποδείξεις ή υπολείμματα τροφίμων, συνήθως μέσα από τηλεφωνική συνέντευξη για όσα έφαγες την εβδομάδα πριν από τα συμπτώματα.

1. Η απόδειξη. Δείχνει μαγαζί, ημερομηνία, ώρα και πιάτα. Ο ΕΟΔΥ προτείνει να κρατάμε τις αποδείξεις από εστίαση και σούπερ μάρκετ για τουλάχιστον 2 μήνες, ακόμη και όταν είμαστε καλά. Για το πώς παίρνεις απόδειξη, δες τα δικαιώματα του καταναλωτή στο εστιατόριο.
2. Ό,τι περίσσεψε. Αν πήρες πακέτο, μην το φας και μην το πετάξεις. Κλείσ’ το, γράψε πάνω τι είναι και πότε το αγόρασες, και βάλ’ το χωριστά στο ψυγείο. Ο ΕΟΔΥ προτείνει τέτοια σήμανση για τα τρόφιμα που φυλάμε σε δοχεία.
3. Σημειώσεις για την εβδομάδα. Ο ΕΟΔΥ ζητά να γράψουμε τα γεύματα, τα εστιατόρια, τις εκδηλώσεις (π.χ. γάμο) και τις επαφές με ζώα της εβδομάδας πριν από τα συμπτώματα, και πότε ακριβώς άρχισαν. Πρόσθεσε πόσοι ήσασταν στο τραπέζι και ποιοι αρρώστησαν.

Το πιο χρήσιμο απ’ όλα δεν το κάνεις εσύ, αλλά ο γιατρός. Κατά τον ΕΟΔΥ, ο γιατρός σε κατευθύνει για εργαστηριακό έλεγχο, π.χ. καλλιέργεια κοπράνων. Αν τα αποτελέσματα δείξουν τροφιμογενές νόσημα, όπως σαλμονέλλωση, ο γιατρός πρέπει να το δηλώσει στον ΕΟΔΥ, και ξεκινά η διερεύνηση.

Ποιος ερευνά στην πράξη: τα στοιχεία του ΕΟΔΥ

Ο ΕΟΔΥ δημοσιεύει τα επιδημιολογικά δεδομένα για τις συρροές κρουσμάτων τροφιμογενούς και υδατογενούς νοσήματος στην Ελλάδα, 2004–2024 (επικαιροποίηση Απρίλιος 2025). Συρροή είναι δύο ή περισσότερα κρούσματα με παρόμοια συμπτώματα που αποδίδονται στο ίδιο τρόφιμο ή νερό. Τα στοιχεία δείχνουν κάτι που δεν γράφει κανένα άρθρο που βρήκαμε: τη δουλειά στο πεδίο την κάνει κυρίως η Περιφέρεια.

Τα ποσοστά της επιτόπιας διερεύνησης αφορούν όσες περιπτώσεις είχαν διαθέσιμη πληροφορία, και ο ΕΟΔΥ σημειώνει ότι το ύποπτο τρόφιμο συχνά προκύπτει από όσα δήλωσαν οι ασθενείς. Το συμπέρασμα: όταν υπάρχουν άρρωστοι, ενημερώνεις τη Διεύθυνση Δημόσιας Υγείας· για την υγιεινή του μαγαζιού, τον ΕΦΕΤ. Οι δύο δρόμοι δεν αποκλείονται.

Πού καταγγέλλεις: κάθε κανάλι με τη σειρά

Διεύθυνση Δημόσιας Υγείας της Περιφερειακής Ενότητας

Ο ΕΟΔΥ την ονομάζει «Διεύθυνση Δημόσιας Υγείας και Κοινωνικής Μέριμνας της αρμόδιας Περιφερειακής Ενότητας» (η ονομασία διαφέρει λίγο ανά Περιφέρεια). Ηλεκτρονικά υπάρχει η υπηρεσία καταγγελίας για υγειονομικούς ελέγχους των Περιφερειακών Ενοτήτων στο gov.gr. Χρειάζεσαι κωδικούς Taxisnet και επισυνάπτεις τα δικαιολογητικά. Το gov.gr σημειώνει ότι οι Περιφέρειες εντάσσονται σταδιακά. Αν η δική σου λείπει, βρες τη Διεύθυνση στον ιστότοπο της Περιφέρειάς σου. Για γενική πληροφόρηση ο ΕΟΔΥ έχει τηλεφωνικό κέντρο στο 1135.

ΕΦΕΤ

Η αναφορά στον ΕΦΕΤ μέσω gov.gr μπορεί να είναι επώνυμη ή ανώνυμη και αφορά την υγιεινή των μαγαζιών, την καταλληλότητα και την επισήμανση των τροφίμων. Σύμφωνα με τον ΕΦΕΤ, γίνεται επίσης τηλεφωνικά στο 11717, ταχυδρομικά, ή αυτοπροσώπως στο Κέντρο Λήψης Αναφορών και στις Περιφερειακές Διευθύνσεις του. Τα βήματα της φόρμας και τι γίνεται μετά τα εξηγούμε στον οδηγό για τους ελέγχους του ΕΦΕΤ στην εστίαση.

Γραμμή 1520 και Συνήγορος του Καταναλωτή

Η Γραμμή Καταναλωτή 1520 (εργάσιμες, 09:00–15:00) είναι για τιμές και απόδειξη, όχι για θέματα υγείας. Για επιστροφή χρημάτων μεσολαβεί ο Συνήγορος του Καταναλωτή: μιλάς πρώτα με το μαγαζί και κάνεις την αναφορά μέσα σε ένα έτος. Ο Συνήγορος δεν επιβάλλει κυρώσεις.

Τι ευθύνη έχει το κατάστημα

Η βάση είναι ο Κανονισμός (ΕΚ) 178/2002, που ισχύει σε όλη την ΕΕ. Το άρθρο 14 είναι σαφές:

Τρόφιμα τα οποία είναι μη ασφαλή δεν διατίθενται στην αγορά.

Κανονισμός (ΕΚ) 178/2002, άρθρο 14 παρ. 1, ενοποιημένο κείμενο στο EUR-Lex

Μη ασφαλές θεωρείται ένα τρόφιμο όταν είναι επιβλαβές για την υγεία ή ακατάλληλο για ανθρώπινη κατανάλωση (παρ. 2). Το άρθρο 17 βάζει την ευθύνη στους υπεύθυνους των επιχειρήσεων τροφίμων: εξασφαλίζουν ότι τα τρόφιμα πληρούν τις απαιτήσεις της νομοθεσίας σε όλα τα στάδια μέσα στην επιχείρησή τους. Τι εφαρμόζει μια κουζίνα για αυτό, δες στον οδηγό για το HACCP στα εστιατόρια.

Υπάρχουν δύο ξεχωριστοί δρόμοι. Ο διοικητικός (έλεγχος, πρόστιμο, αναστολή) ανήκει στις αρχές και ξεκινά από την καταγγελία σου. Η αποζημίωση είναι αστική διαφορά, που λύνεται φιλικά, μέσω του Συνηγόρου ή στο δικαστήριο· γι’ αυτήν μίλα με δικηγόρο. Και στους δύο δρόμους μετράνε τα ίδια: απόδειξη, ιατρική γνωμάτευση με εργαστηριακό αποτέλεσμα, και άλλοι άρρωστοι από το ίδιο γεύμα.

Το επόμενο βήμα

Αν υποψιάζεσαι αλλεργική αντίδραση, ο οδηγός για το φαγητό έξω με αλλεργίες εξηγεί τι ισχύει για τα αλλεργιογόνα. Για την πρόληψη το καλοκαίρι, όταν κορυφώνονται οι συρροές, δες το καλοκαιρινό φαγητό έξω. Τα υπόλοιπα για μια επίσκεψη σε εστιατόριο είναι στον οδηγό για το φαγητό έξω στην Ελλάδα.

Οι πληροφορίες είναι εκπαιδευτικές και βασίζονται σε σελίδες του ΕΟΔΥ, του Υπουργείου Υγείας, του ΕΦΕΤ και του gov.gr και στον Κανονισμό (ΕΚ) 178/2002· δεν αντικαθιστούν ιατρική ή νομική συμβουλή. Αν νιώθεις άσχημα, μίλα με γιατρό. Οι υπηρεσίες και τα τηλέφωνά τους αλλάζουν, γι’ αυτό έλεγξε τις πηγές που παραθέτουμε.