Φαγητό έξω στην Ελλάδα: ο πλήρης οδηγός, από την κράτηση ως τον λογαριασμό

Στην Ελλάδα το φαγητό έξω ακολουθεί μια σταθερή σειρά: βλέπεις τον κατάλογο πριν κάτσεις, παραγγέλνετε για όλο το τραπέζι, πληρώνεις ψωμί και νερό μόνο αν τα δεχτείς, παίρνεις απόδειξη πριν πληρώσεις με μετρητά ή κάρτα και αφήνεις φιλοδώρημα μόνο αν θέλεις.

Αυτός ο οδηγός περνά όλη την επίσκεψη με τη σειρά που τη ζεις: πώς διαλέγεις μαγαζί, πότε τρώμε, πότε χρειάζεται κράτηση, πώς παραγγέλνουμε και πώς κλείνει ο λογαριασμός. Καλύπτει ακόμη τι κάνεις αν κάτι στραβώσει και πώς βγαίνεις με παιδιά ή με λίγα χρήματα. Σε κάθε βήμα σου λέμε τα βασικά και σε στέλνουμε στον αναλυτικό μας οδηγό, όπου υπάρχει. Δεν κατονομάζουμε μαγαζιά και δεν γράφουμε τιμές, γιατί αλλάζουν από μαγαζί σε μαγαζί.

Ενημερωτικό κείμενο, όχι νομική συμβουλή. Ελέγξαμε τις διατάξεις, τα στοιχεία και τους συνδέσμους στις 2/10/2026.

Ο χάρτης της επίσκεψης: κάθε βήμα και ο οδηγός του

Ο πίνακας συνοψίζει όλο το άρθρο. Η πρώτη στήλη είναι η σειρά της επίσκεψης. Η δεύτερη είναι το ένα πράγμα που αξίζει να θυμάσαι. Η τρίτη δείχνει από πού προκύπτει (νόμος ή πρακτική). Η τελευταία σε στέλνει στο σημείο όπου το εξηγούμε αναλυτικά.

Βήμα της επίσκεψης	Τι να ξέρεις	Κανόνας ή πηγή	Ο αναλυτικός οδηγός μας
1. Διαλέγεις είδος μαγαζιού	Ταβέρνα, μαγειρείο, μεζεδοπωλείο ή ψαροταβέρνα: το καθένα έχει άλλο κατάλογο και άλλο τρόπο παραγγελίας	Ορισμοί λεξικών, Υγειονομική Διάταξη	Τα είδη των ελληνικών μαγαζιών φαγητού
2. Κοιτάς τον κατάλογο πριν κάτσεις	Στα εστιατόρια ο τιμοκατάλογος πρέπει να είναι αναρτημένος στην είσοδο, με τελικές τιμές	Κανόνες ΔΙ.Ε.Π.Π.Υ., άρθρα 70–71	Παρακάτω, στο βήμα 1
3. Διαλέγεις ώρα	Στη Μεσόγειο τα γεύματα τρώγονται αργότερα από ό,τι στη Βόρεια Ευρώπη	Μελέτη EPIC (2019)	Σε αυτό το άρθρο, παρακάτω
4. Κλείνεις τραπέζι	Δεν υπάρχει ειδικός νόμος για τις κρατήσεις: μετράει ό,τι συμφωνήσεις	Οδηγία 2011/83/ΕΕ, άρθρο 16	Σε αυτό το άρθρο, παρακάτω
5. Παραγγέλνεις	Παραγγέλνετε για τη μέση, σε δύο γύρους· ρωτάς τι είναι μαγειρευτό σήμερα και τι «της ώρας»	Πρακτική ταβέρνας	Τι να παραγγείλεις σε ταβέρνα
6. Ψάρι ή κρέας με το κιλό	Ζύγισμα μπροστά σου, πριν μαγειρευτεί	Κανόνες ΔΙ.Ε.Π.Π.Υ., άρθρο 74	Ψαροταβέρνα: φρέσκο ψάρι και τιμή με το κιλό
7. Έρχονται ψωμί και νερό	Κουβέρ απαγορεύεται· ψωμί και εμφιαλωμένο νερό χρεώνονται μόνο με τη συναίνεσή σου	Κανόνες ΔΙ.Ε.Π.Π.Υ., άρθρο 72 παρ. 5	Ψωμί, νερό και κουβέρ: τι πληρώνεις
8. Έχεις αλλεργία	Το μαγαζί πρέπει να σου πει για τα 14 αλλεργιογόνα· για το κοινό τηγάνι ρωτάς εσύ	Κανονισμός (ΕΕ) 1169/2011	Φαγητό έξω με τροφικές αλλεργίες
9. Νηστεύεις	Νηστίσιμο δεν σημαίνει vegan· λάδι, ψάρι και κρασί εξαρτώνται από τη μέρα	Εκκλησιαστικό ημερολόγιο	Νηστίσιμα σε ταβέρνα
10. Ζητάς τον λογαριασμό	Απόδειξη πριν πληρώσεις· το «δελτίο παραγγελίας» δεν είναι απόδειξη	ν. 4308/2014, ΑΑΔΕ Α.1126/2024	Η απόδειξη στο εστιατόριο
11. Πληρώνεις	Η εστίαση είναι υποχρεωμένη να δέχεται κάρτα	ν. 4446/2016, ΚΥΑ 45231/2017	Σε αυτό το άρθρο, παρακάτω
12. Μοιράζεστε τον λογαριασμό	Πες το στον σερβιτόρο όσο νωρίτερα μπορείς	Πρακτική	Σε αυτό το άρθρο, παρακάτω
13. Αφήνεις φιλοδώρημα	Προαιρετικό· με κάρτα δίνεται χωριστά στο POS	ν. 5162/2024	Φιλοδώρημα στο εστιατόριο
14. Κάτι πήγε στραβά	Μαγαζί, φύλλο διαμαρτυρίας, 1520, ΑΑΔΕ ή ΕΦΕΤ, ανάλογα με το πρόβλημα	Κανόνες ΔΙ.Ε.Π.Π.Υ., άρθρο 76· ν. 5255/2025	Πού κάνεις καταγγελία
15. Βγαίνεις στις γιορτές	Τα εστιατόρια επιτρέπεται να ανοίγουν τις αργίες· τα ρεβεγιόν θέλουν κράτηση και γραπτούς όρους	ν. 4177/2013, άρθρο 15Α· Κανόνες ΔΙ.Ε.Π.Π.Υ., άρθρο 72 παρ. 4	Φαγητό έξω Χριστούγεννα και Πρωτοχρονιά

Τα 5 δικαιώματά σου στο τραπέζι, σε μία ματιά

Αν θυμάσαι μόνο πέντε πράγματα από αυτόν τον οδηγό, κράτα αυτά. Ισχύουν σε εστιατόρια, ταβέρνες, καφετέριες και μπαρ, όπως ορίζουν οι Κανόνες Διακίνησης και Εμπορίας Προϊόντων και Παροχής Υπηρεσιών (Κανόνες ΔΙ.Ε.Π.Π.Υ., Υ.Α. 91354/2017). Το κείμενο το διαβάσαμε στην κωδικοποιημένη μορφή των Κανόνων ΔΙ.Ε.Π.Π.Υ., με τελευταία ενημέρωση 28/9/2026.

1. Κατάλογος πριν παραγγείλεις, στα ελληνικά. Σου δίνεται πριν από την παραγγελία, και στα εστιατόρια είναι αναρτημένος και στην είσοδο (άρθρο 70).
2. Τελικές τιμές. Η τιμή του καταλόγου περιλαμβάνει τον ΦΠΑ· στο ταμείο δεν προστίθεται τίποτα (άρθρο 71 παρ. 1).
3. Χωρίς κουβέρ. Δεν χρεώνεσαι για σερβίτσια, μαχαιροπίρουνα ή πετσέτες, και ψωμί ή εμφιαλωμένο νερό χρεώνονται μόνο αν τα δεχτείς (άρθρο 72 παρ. 5).
4. Απόδειξη για ό,τι πληρώνεις. Το μαγαζί σού παραδίδει απόδειξη με την αξία που καλείσαι να πληρώσεις (άρθρο 73· ν. 4308/2014, άρθρο 12).
5. Πληρωμή με κάρτα. Τα εστιατόρια (ΚΑΔ 56.10) και τα μαγαζιά που σερβίρουν ποτά (56.30) είναι στη λίστα όσων πρέπει να δέχονται κάρτες. Το πρόστιμο για όποιον αρνείται είναι 1.500 € (ν. 4446/2016, άρθρο 65· ΚΥΑ 45231/2017).

Κάθε δικαίωμα, με την ακριβή διάταξη και το τι κάνεις όταν δεν τηρείται, το εξηγούμε στον οδηγό για τα δικαιώματα του καταναλωτή στο εστιατόριο.

Βήμα 1: Διάλεξε μαγαζί από αυτό που θέλεις να φας

Η πρώτη απόφαση είναι το είδος του μαγαζιού, γιατί από αυτό εξαρτάται ο κατάλογος και ο τρόπος παραγγελίας. Στην ταβέρνα τα πιάτα μπαίνουν στη μέση και ο λογαριασμός έρχεται στο τέλος. Στο μαγειρείο βλέπεις τα φαγητά της ημέρας, συχνά στη βιτρίνα. Στο μεζεδοπωλείο, στο ουζερί και στο τσιπουράδικο το ποτό έχει τον πρώτο λόγο. Στο σουβλατζίδικο μπορεί να τρως στο τραπέζι, στον πάγκο ή στο χέρι. Τη διαφορά όλων αυτών, με έναν πίνακα «τύπος μαγαζιού → τι τρως → τι να ζητήσεις», θα τη βρεις στον οδηγό μας για τα είδη των ελληνικών μαγαζιών φαγητού. Αν σε ενδιαφέρει ειδικά το ποτό με μεζέ, δες τη διαφορά μεζεδοπωλείου, τσιπουράδικου και ουζερί. Για το τι σημαίνει «σουβλάκι» σε κάθε πόλη υπάρχει ο οδηγός για σουβλάκι, καλαμάκι και γύρο.

Διάβασε τον κατάλογο στην πόρτα

Το πιο χρήσιμο εργαλείο πριν κάτσεις είναι ο κατάλογος που κρέμεται στην είσοδο. Δεν είναι ευγένεια του μαγαζιού, είναι υποχρέωση:

«Τα παραπάνω καταστήματα υποχρεούνται πριν από την παραγγελία να διαθέτουν τον τιμοκατάλογο σε κάθε πελάτη. Επιπλέον, τα κάθε μορφής εστιατόρια, υποχρεούνται να έχουν ανηρτημένο τον τιμοκατάλογο σε εμφανές σημείο, στην είσοδο του καταστήματος.»

Κανόνες ΔΙ.Ε.Π.Π.Υ., άρθρο 70 παρ. 2, κωδικοποιημένο κείμενο Υ.Α. 91354/2017

Στην πράξη, μια ματιά στον κατάλογο της εισόδου σού λέει τρία πράγματα πριν δεσμευτείς:

• Τις τιμές. Είναι τελικές, μαζί με τον ΦΠΑ. Αν ο κατάλογος λείπει, το πρόστιμο για το μαγαζί είναι 1.000 € (άρθρο 70 παρ. 4).
• Την ελάχιστη κατανάλωση. Αν υπάρχει, πρέπει να γράφεται σε εμφανές σημείο του καταλόγου (άρθρο 72 παρ. 1). Αν δεν τη δεις γραμμένη, δεν μπορεί να σου επιβληθεί αιφνιδιαστικά.
• Το σταθερό μενού. Όταν ένα μαγαζί δουλεύει με μενού ή ταμπλ ντοτ, η τελική τιμή του (ανά άτομο ή ανά μενού) πρέπει να είναι γνωστή τη στιγμή που βλέπεις τον κατάλογο (άρθρο 72 παρ. 4).

Αν το μαγαζί έχει μόνο μενού με QR και δεν θέλεις να σκανάρεις, ζήτα έντυπο κατάλογο. Οι Κανόνες μιλούν για κατάλογο που διατίθεται «σε κάθε πελάτη», και επίσημη ερμηνεία που να λέει ότι το QR αρκεί δεν βρήκαμε. Ο ίδιος κανόνας ορίζει ότι το μαγαζί πρέπει να ενημερώνει για τον κατάλογο και τα άτομα με αναπηρία (άρθρο 70 παρ. 1Β), οπότε μπορείς να ζητήσεις να σου τον διαβάσουν. Από την πλευρά του ιδιοκτήτη, όλες αυτές οι υποχρεώσεις είναι μαζεμένες στον οδηγό για τον τιμοκατάλογο καταστήματος εστίασης.

Μέσα ή έξω; Τι ισχύει για το κάπνισμα

Αν σε ενοχλεί ο καπνός, ιδίως όταν έχεις παιδιά μαζί σου, η θέση του τραπεζιού έχει σημασία. Ο νόμος απαγορεύει το κάπνισμα σε όλα τα καταστήματα που παρασκευάζουν και σερβίρουν φαγητό και ποτό. Εξαιρούνται μόνο οι εξωτερικοί τους χώροι, και μάλιστα υπό όρο:

«εξαιρουμένων των εξωτερικών τους χώρων, σε περίπτωση που είναι περιμετρικά ανοικτοί σε δύο πλευρές τουλάχιστον. Ως «εσωτερικός χώρος», για την εφαρμογή του παρόντος, νοείται και το αίθριο ή ο χώρος με συρόμενη ή αποσπώμενη οροφή, όπως και κάθε χώρος, με σκέπαστρο και ταυτόχρονα κλεισμένος με οποιονδήποτε τρόπο περιμετρικά.»

ν. 3730/2008, άρθρο 3 παρ. 1(β), όπως αντικαταστάθηκε με το άρθρο 16 του ν. 4633/2019

Με απλά λόγια: η σάλα είναι χώρος χωρίς τσιγάρο. Το ίδιο ισχύει για την «κλειστή» βεράντα με τέντα και πλαϊνά πανιά ή τζάμια γύρω γύρω. Σε αυλή ή πεζοδρόμιο που είναι ανοιχτά σε δύο πλευρές τουλάχιστον, το κάπνισμα επιτρέπεται. Αν σε ενοχλεί ο καπνός, ζήτα τραπέζι μέσα ή στην άκρη της αυλής. Για παράβαση στον εσωτερικό χώρο, ο ίδιος νόμος ορίζει αρμόδιες τις υγειονομικές υπηρεσίες της αυτοδιοίκησης, τη δημοτική αστυνομία και την ΕΛ.ΑΣ.

Βήμα 2: Πότε τρώνε οι Έλληνες

Η γενική εικόνα είναι γνωστή: στην Ελλάδα τρώμε αργότερα από ό,τι στη Βόρεια Ευρώπη. Αυτό το επιβεβαιώνει και η μεγάλη ευρωπαϊκή μελέτη EPIC, με ημερήσιες καταγραφές διατροφής από δέκα χώρες, ανάμεσά τους και η Ελλάδα. Οι ερευνητές βρήκαν διαβάθμιση από τον Νότο προς τον Βορρά: στις μεσογειακές χώρες γεύματα και σνακ τρώγονται αργότερα από ό,τι στην Κεντρική και τη Βόρεια Ευρώπη. Ταυτόχρονα, στις ίδιες χώρες το μεγαλύτερο μέρος των θερμίδων καταναλώνεται νωρίτερα μέσα στη μέρα. Στους άνδρες, η Ελλάδα είχε τη χαμηλότερη αναλογία «αργότερης» προς «νωρίτερης» ενεργειακής πρόσληψης από όλες τις χώρες (0,71). Με απλά λόγια, οι Έλληνες άνδρες της μελέτης έπαιρναν μεγαλύτερο μέρος της ενέργειάς τους νωρίτερα μέσα στη μέρα (Huseinovic κ.ά., Public Health Nutrition, 2019).

Δύο επιφυλάξεις, για να είμαστε ακριβείς. Τα στοιχεία της μελέτης συλλέχθηκαν το 1995–2000 και αφορούν ανθρώπους 35–74 ετών, όχι μόνο φαγητό έξω. Και δεν βρήκαμε πρόσφατη επίσημη ελληνική πηγή με συγκεκριμένες ώρες για μεσημεριανό και βραδινό. Μετρημένες ώρες υπάρχουν στην έρευνα χρήσης του χρόνου της Eurostat (Ελλάδα, 2013–14), που αναλύουμε στο άρθρο τι ώρα τρώνε οι Έλληνες και ποιο ωράριο ισχύει. Γι’ αυτό δεν σου γράφουμε «ακριβείς» ώρες χωρίς πηγή, όπως κάνουν πολλά ταξιδιωτικά άρθρα.

Προσοχή επίσης στις συμβουλές που μεταφράζονται από ξένα μέσα. Είδαμε ελληνικό άρθρο, μεταφρασμένο από αμερικανική εφημερίδα, που προτείνει ως «ιδανική» ώρα για δείπνο τις 17:30. Μπορεί να ισχύει εκεί όπου γράφτηκε. Σε μια ελληνική ταβέρνα, στις 17:30 η κουζίνα μπορεί ακόμη να ετοιμάζει το βράδυ.

Ένα γεύμα στην Ελλάδα δεν βιάζεται

Το άλλο χαρακτηριστικό είναι η διάρκεια. Ο τουριστικός ιστότοπος Discover Greece το λέει ευθέως στους επισκέπτες:

«Ετοιμαστείτε για γεύματα που διαρκούν πολλές ώρες.»

Discover Greece, Ελληνική Διατροφή

Αυτό έχει πρακτικές συνέπειες. Ένα τραπέζι που κάθεται στις 21:00 μπορεί να σηκωθεί πολύ αργότερα. Γι’ αυτό τις πολυσύχναστες βραδιές μπορεί να μη βρεις ελεύθερο τραπέζι χωρίς κράτηση, και κάποια μαγαζιά δουλεύουν με δύο «βάρδιες» τραπεζιών το ίδιο βράδυ. Μην περιμένεις να έρθει ο λογαριασμός μόνος του: ζήτα τον όταν είσαι έτοιμος. Αν βιάζεσαι, πες το από την αρχή, για να ξέρει και η κουζίνα.

Για το ωράριο ενός συγκεκριμένου μαγαζιού, έλεγξε τη σελίδα του ή το προφίλ του στους χάρτες λίγο πριν ξεκινήσεις. Πολλά μαγαζιά αλλάζουν ωράριο ανάλογα με την εποχή. Στις γιορτές τα εστιατόρια επιτρέπεται να λειτουργούν ακόμη και όταν τα εμπορικά καταστήματα μένουν κλειστά. Το εξηγούμε, με το ημερολόγιο των γιορτών, στον οδηγό για το φαγητό έξω τα Χριστούγεννα και την Πρωτοχρονιά.

Βήμα 3: Κράτηση τραπεζιού, πότε αξίζει και τι να πεις

Για την καθημερινή ταβέρνα της γειτονιάς συνήθως δεν χρειάζεται κράτηση. Αξίζει όμως να τηλεφωνήσεις από πριν όταν:

• είστε μεγάλη παρέα και θέλετε να κάτσετε μαζί·
• βγαίνεις Παρασκευή ή Σάββατο βράδυ, μεσημέρι Κυριακής ή σε γιορτή·
• θέλεις συγκεκριμένο τραπέζι (μέσα, στη σκιά, μακριά από καπνιστές, με θέα)·
• έρχεσαι με μωρό ή με αναπηρικό αμαξίδιο και χρειάζεσαι χώρο ή καρεκλάκι·
• κάποιος στην παρέα έχει αλλεργία ή νηστεύει και θέλεις να ξέρει η κουζίνα από πριν.

Στο τηλέφωνο ή στη φόρμα, πες όνομα, ημέρα και ώρα, πόσα άτομα είστε (μαζί με τα παιδιά) και ό,τι από τα παραπάνω ισχύει. Ρώτα μέχρι πότε σου κρατούν το τραπέζι αν αργήσεις. Αν δεν μπορείς να πας, ακύρωσε: για ένα μικρό μαγαζί ένα κρατημένο τραπέζι που μένει άδειο το Σάββατο βράδυ είναι χαμένη θέση.

Προκαταβολή και online κράτηση: τι ισχύει

Ειδικός κανόνας για τις κρατήσεις στα εστιατόρια δεν υπάρχει. Οι Κανόνες ΔΙ.Ε.Π.Π.Υ. δεν ρυθμίζουν προκαταβολές ούτε χρεώσεις για όποιον δεν εμφανιστεί. Αν ένα μαγαζί ζητήσει προκαταβολή ή στοιχεία κάρτας, πρόκειται για ιδιωτική συμφωνία. Δεν είναι όμως ανεξέλεγκτη: ο Αστικός Κώδικας ρυθμίζει τον αρραβώνα και την ποινική ρήτρα (άρθρα 402–409), και ο ν. 2251/1994 θεωρεί καταχρηστικούς τους υπερβολικούς όρους. Τι σημαίνει αυτό στην πράξη το εξηγούμε στον οδηγό για την κράτηση τραπεζιού. Ζήτα πρώτα γραπτά τους όρους: πόσα πληρώνεις, αν συμψηφίζονται στον λογαριασμό και μέχρι πότε ακυρώνεις χωρίς χρέωση. Για τις κρατήσεις μέσω ιστοσελίδας ή εφαρμογής, να ξέρεις ότι δεν έχεις το δικαίωμα υπαναχώρησης των 14 ημερών. Η Οδηγία 2011/83/ΕΕ (άρθρο 16) εξαιρεί την εστίαση όταν η σύμβαση έχει συγκεκριμένη ημερομηνία. Αναλυτικά τα εξηγούμε στην ενότητα για την κράτηση του οδηγού για τα δικαιώματα που αναφέραμε πιο πάνω.

Αν κλείνεις τραπέζι για φίλους από το εξωτερικό, η φράση που ψάχνουν πολλοί («κράτηση τραπεζιού στα αγγλικά») είναι απλή: «I’d like to book a table for four, Saturday at nine, please». Πρόσθεσε αν θέλετε «outside» ή «inside».

Βήμα 4: Παραγγελία και μοίρασμα

Στο ελληνικό τραπέζι, ιδίως στην ταβέρνα και στο μεζεδοπωλείο, δεν παραγγέλνει ο καθένας το δικό του πιάτο. Η παρέα διαλέγει ορεκτικά, σαλάτες και κυρίως πιάτα, και όλα μπαίνουν στη μέση. Τα πιάτα έρχονται όπως ετοιμάζονται, όχι με αυστηρή σειρά. Αν θέλεις πρώτα τα ορεκτικά, πες το όταν παραγγέλνεις.

Τρεις συνήθειες σε γλιτώνουν από τα περισσότερα λάθη:

• Ρώτα τι έχει σήμερα. Τα μαγειρευτά γίνονται νωρίτερα μέσα στη μέρα και μπορεί να έχουν τελειώσει. Τα «της ώρας» ψήνονται μετά την παραγγελία και θέλουν περισσότερη αναμονή.
• Παράγγειλε σε δύο γύρους. Ξεκίνα με λιγότερα και συμπλήρωσε. Ένα «φτάνει για δύο;» γλιτώνει φαγητό και χρήματα.
• Διάβασε τις ενδείξεις. Ο κατάλογος πρέπει να σημειώνει τι είναι κατεψυγμένο, προμαγειρευμένο ή προτηγανισμένο. Γράφει επίσης το λάδι που χρησιμοποιεί το μαγαζί και τα βασικά υλικά κάθε σαλάτας. Η ένδειξη «Π.Ο.Π.» επιτρέπεται μόνο για προϊόντα που ανήκουν επίσημα στην κατηγορία (άρθρο 71 παρ. 3).

Τον κατάλογο της ταβέρνας ενότητα προς ενότητα, τους όρους του («λαδερά», «χύμα», «ποικιλία»), τα κλασικά πιάτα και έναν ενδεικτικό πίνακα με το πόσα πιάτα παραγγέλνει μια παρέα θα τα βρεις στον οδηγό τι να παραγγείλεις σε ταβέρνα. Αν προσέχεις τι τρως, κοίτα και τον πίνακα με τις θερμίδες στα πιάτα της ταβέρνας. Για τον καφέ μετά το φαγητό, ή για τη σωστή φράση στην καφετέρια, υπάρχει ο οδηγός για τα είδη καφέ και πώς τα παραγγέλνεις.

Ψάρι με το κιλό και κρασί χύμα

Δύο σημεία θέλουν προσοχή, γιατί εκεί γίνονται οι περισσότερες παρεξηγήσεις στον λογαριασμό. Το πρώτο είναι το ψάρι ή το κρέας που χρεώνεται «με το κιλό». Ζήτα να ζυγιστεί ωμό μπροστά σου και να πάρεις σημείωμα με το βάρος και την τιμή, όπως εξηγούμε στον οδηγό για την ψαροταβέρνα και την τιμή με το κιλό. Το δεύτερο είναι το χύμα κρασί. Ρώτα πόσο χωράει η καράφα πριν παραγγείλεις. Ο κατάλογος πρέπει να γράφει τη χώρα προέλευσης και τον παραγωγό ή εμφιαλωτή για κρασί που σερβίρεται χωρίς να φαίνεται η αρχική συσκευασία (άρθρο 71 παρ. 3 ΣΤ).

Βήμα 5: Ψωμί, νερό, λάδι και το «κουβέρ»

Σε πολλά μαγαζιά, μόλις κάτσεις, έρχονται στο τραπέζι ψωμί και ένα μπουκάλι νερό. Ο κανόνας είναι σαφής. Η χρέωση για «κουβέρ», δηλαδή για σερβίτσια, μαχαιροπίρουνα και πετσέτες, απαγορεύεται. Και κανένα προϊόν, όπως το εμφιαλωμένο νερό ή το ψωμί, δεν προσφέρεται και χρεώνεται χωρίς να συμφωνήσεις πρώτα (άρθρο 72 παρ. 5). Το πρόστιμο για το μαγαζί είναι 500 € ανά είδος.

Τι σημαίνει αυτό στο τραπέζι:

• Αν δεν θέλεις το ψωμί ή το εμφιαλωμένο νερό, πες «όχι, ευχαριστώ» όταν το φέρνουν και άφησέ το να το πάρουν. Αν το φας, είναι δύσκολο να πεις μετά ότι δεν το δέχτηκες.
• Αν χρεωθεί, η τιμή του πρέπει να υπάρχει στον κατάλογο.
• Η γραμμή «κουβέρ» στον λογαριασμό δεν νομιμοποιείται επειδή είναι γραμμένη στο μενού. Ζήτα να αφαιρεθεί.
• Το επιπλέον ελαιόλαδο, αν το μαγαζί το χρεώνει, πρέπει να έχει τιμή στον κατάλογο (άρθρο 71 παρ. 2 Ε).
• Νερό βρύσης δωρεάν δεν προβλέπεται ως υποχρέωση. Η Οδηγία (ΕΕ) 2020/2184 λέει μόνο ότι τα κράτη μπορούν να το προωθούν. Μπορείς πάντως να το ζητήσεις.

Και το «σέρβις»; Στους Κανόνες δεν υπάρχει πρόβλεψη για ποσοστό σέρβις πάνω στον λογαριασμό. Η τιμή του καταλόγου είναι η τελική. Αναλυτικά, με τις διατάξεις, θα τα βρεις στην ενότητα για ψωμί, νερό και κουβέρ του ίδιου οδηγού για τα δικαιώματα.

Βήμα 6: Αλλεργίες και νηστεία, πες τα πριν παραγγείλεις

Τροφικές αλλεργίες

Αν έχεις τροφική αλλεργία, πες το πριν παραγγείλεις, όχι όταν έρθει το πιάτο. Σε κάθε εστιατόριο, ταβέρνα, φούρνο ή καφέ έχεις δικαίωμα να μάθεις αν ένα πιάτο περιέχει κάποιο από τα 14 αλλεργιογόνα του Κανονισμού (ΕΕ) 1169/2011, χωρίς χρέωση. Για τη διασταυρούμενη επιμόλυνση, δηλαδή για το κοινό τηγάνι, τη σχάρα ή τα σκεύη, το μαγαζί δεν είναι υποχρεωμένο να σε ενημερώσει. Αυτό πρέπει να το ρωτήσεις εσύ. Στην ελληνική κουζίνα πολλά αλλεργιογόνα «κρύβονται»: ψωμί (γλουτένη) στη σκορδαλιά και στην ταραμοσαλάτα, αυγό στο αβγολέμονο, γάλα στη μπεσαμέλ, καρύδια ή αμύγδαλα σε κάποιες σκορδαλιές, σουσάμι στο κουλούρι. Τη λίστα, τις ερωτήσεις βήμα βήμα και μια κάρτα αλλεργίας για το κινητό θα τη βρεις στον οδηγό για το φαγητό έξω με τροφικές αλλεργίες. Αν εμφανιστεί αλλεργική αντίδραση, κάλεσε το 166 ή το 112.

Νηστεία

Αν νηστεύεις, η ταβέρνα είναι από τα πιο εύκολα μέρη: λαδερά, όσπρια, χόρτα, σαλάτες χωρίς τυρί και, τις μέρες που επιτρέπονται, θαλασσινά. Δύο παγίδες θέλουν προσοχή. Η πρώτη: «νηστίσιμο» δεν σημαίνει «vegan», γιατί τα θαλασσινά και το μέλι, για παράδειγμα, είναι νηστίσιμα. Η δεύτερη: ένα πιάτο που μοιάζει νηστίσιμο μπορεί να έχει βούτυρο, τυρί ή ζωμό κρέατος. Ρώτα το προσωπικό, όπως εξηγούμε στον οδηγό για τα νηστίσιμα σε ταβέρνα. Για συγκεκριμένα φαγητά δες τον πίνακα είναι νηστίσιμο;, και για τις ημερομηνίες το ημερολόγιο νηστείας 2027.

Βήμα 7: Λογαριασμός, απόδειξη και πληρωμή

Όταν τελειώσεις, ζήτα τον λογαριασμό. Πριν πληρώσεις, ρίξε μια ματιά στα είδη και στις τιμές με τον κατάλογο δίπλα. Αν κάτι δεν συμφωνεί, ζήτα διόρθωση με ευγένεια. Τα περισσότερα λάθη διορθώνονται επί τόπου. Για να κρατήσεις χαμηλά τον λογαριασμό, δες πώς τρως έξω οικονομικά.

Απόδειξη, όχι «δελτίο παραγγελίας»

Πολλά μαγαζιά σού φέρνουν πρώτα ένα χαρτί που γράφει τι παραγγείλατε. Αν γράφει «δελτίο παραγγελίας» ή τη φράση ότι δεν αποτελεί νόμιμη φορολογική απόδειξη, δεν είναι απόδειξη. Κατά την απόφαση Α.1126/2024 της ΑΑΔΕ, το δελτίο «κλείνει» με απόδειξη λιανικής. Ζήτα λοιπόν την απόδειξη πριν πληρώσεις: το μαγαζί πρέπει να σου τη δώσει με την αξία που καλείσαι να πληρώσεις (άρθρο 73). Αν η απόδειξη δεν γράφει αναλυτικά τα είδη, σου οφείλει και «Αναλυτικό λογαριασμό πελατών» από αριθμημένο μπλοκ (άρθρο 73 παρ. 2). Την απόδειξη με QR μπορείς να την ελέγξεις με την εφαρμογή appodixi της ΑΑΔΕ.

Η φράση «δεν έχεις υποχρέωση να πληρώσεις αν δεν πάρεις απόδειξη» σημαίνει ότι ζητάς πρώτα την απόδειξη και μετά πληρώνεις. Δεν σημαίνει ότι φεύγεις χωρίς να πληρώσεις όσα έφαγες. Τι κάνεις αν αρνηθούν, και πότε είναι νόμιμη η χειρόγραφη απόδειξη, το γράφουμε στην ενότητα για την απόδειξη του οδηγού για τα δικαιώματα.

Μετρητά ή κάρτα

Και τα δύο. Η εστίαση είναι στη λίστα των επιχειρήσεων που πρέπει να δέχονται κάρτες, και στο κείμενο της ΚΥΑ δεν βρήκαμε ελάχιστο ποσό κάτω από το οποίο το μαγαζί μπορεί να αρνηθεί την κάρτα. Το τερματικό POS συνδέεται υποχρεωτικά με τη φορολογική ταμειακή μηχανή ή απευθείας με την ΑΑΔΕ (ν. 5104/2024, άρθρο 17), γι’ αυτό η πληρωμή με κάρτα πηγαίνει μαζί με την έκδοση απόδειξης. Αν σου πουν «μόνο μετρητά», επέμεινε ευγενικά. Αν αρνηθούν, η καταγγελία πάει στη Γραμμή Καταναλωτή 1520.

Πώς μοιράζουμε τον λογαριασμό χωρίς αμηχανία

Επειδή τα πιάτα μπαίνουν στη μέση, ο λογαριασμός μιας ελληνικής παρέας σπάνια χωρίζεται εύκολα «ο καθένας τα δικά του». Νόμος γι’ αυτό δεν υπάρχει. Υπάρχουν όμως μερικοί πρακτικοί τρόποι, που δουλεύουν καλύτερα αν συμφωνηθούν πριν έρθει ο λογαριασμός:

• Ίσα για όλους. Ο πιο απλός τρόπος όταν όλοι έφαγαν από όλα. Διαιρείτε το σύνολο με τα άτομα και στρογγυλεύετε.
• Ίσα για τα κοινά, χωριστά για τα ατομικά. Αν κάποιος δεν ήπιε κρασί ή πήρε δικό του ακριβότερο πιάτο, το βγάζετε από το κοινό ποσό. Ένα «εγώ δεν ήπια» στην αρχή αρκεί για να μην το σκέφτεται κανείς στο τέλος.
• Ένας πληρώνει, οι άλλοι του στέλνουν. Πληρώνει ένας με κάρτα και οι υπόλοιποι του δίνουν το μερίδιό τους. Είναι γρήγορο και για το μαγαζί, ιδίως σε μεγάλες παρέες.

Αν θέλετε να πληρώσετε με πολλές κάρτες ή χωριστά, πες το στον σερβιτόρο νωρίς, όχι όταν φέρει το POS για όλο το τραπέζι. Ρώτα αν μπορεί να χωρίσει την πληρωμή. Κάποια μαγαζιά το κάνουν εύκολα, άλλα όχι, ιδίως τις ώρες αιχμής. Σε κάθε περίπτωση, για όλο το ποσό πρέπει να εκδοθεί απόδειξη. Και αν μαζεύετε κοινό φιλοδώρημα, αφήστε το μία φορά στο τέλος, όχι ο καθένας χωριστά.

Φιλοδώρημα: σύντομα και ξεκάθαρα

Το φιλοδώρημα στην Ελλάδα είναι προαιρετικό και δεν χρεώνεται στον λογαριασμό. Συνηθίζεται να στρογγυλεύουμε ή να αφήνουμε λίγα ευρώ όταν μας εξυπηρέτησαν καλά. Το αμερικανικό 15–20% δεν ισχύει εδώ. Με κάρτα, το φιλοδώρημα μπαίνει στο POS ως ξεχωριστό ποσό, πριν εγκρίνεις την πληρωμή. Για τον εργαζόμενο, τα φιλοδωρήματα που δίνουν προαιρετικά οι πελάτες είναι αφορολόγητα έως 300 € τον μήνα, είτε περνούν από την επιχείρηση είτε δίνονται απευθείας (ν. 5162/2024, άρθρο 5). Τι συνηθίζεται ανά είδος μαγαζιού και πώς δίνεις tip με κάρτα το εξηγούμε στον οδηγό για το φιλοδώρημα στο εστιατόριο. Εκεί παρακολουθούμε και την ανακοινωμένη αλλαγή του αφορολόγητου ορίου.

Αν κάτι πάει στραβά: η σειρά των κινήσεων

Τα περισσότερα προβλήματα λύνονται με μια κουβέντα. Αν όχι, η σειρά είναι αυτή:

1. Μίλα με τον υπεύθυνο. Δείξε στον κατάλογο τι δεν συμφωνεί. Κράτα την απόδειξη και φωτογράφισε τη σελίδα του καταλόγου.
2. Συμπλήρωσε φύλλο διαμαρτυρίας. Κάθε κατάστημα εστίασης πρέπει να το έχει σε θήκη δίπλα στην έξοδο, και ο κατάλογος να το αναφέρει σε τέσσερις γλώσσες (άρθρο 76).
3. Για τιμές, κουβέρ, κατάλογο ή κάρτα: Γραμμή Καταναλωτή 1520 ή η πλατφόρμα καταγγελιών καταναλωτών.
4. Για απόδειξη: ΑΑΔΕ, μέσω appodixi ή της πλατφόρμας «Καταγγελίες Πολιτών».
5. Για υγιεινή ή χαλασμένο φαγητό: ΕΦΕΤ. Αν αισθανθείς άσχημα, πρώτα γιατρός.
6. Για επιστροφή χρημάτων με φιλική λύση: Συνήγορος του Καταναλωτή.

Από τις 24/12/2025 οι αρμοδιότητες της ΔΙΜΕΑ και του Συνηγόρου του Καταναλωτή πέρασαν στη νέα Ανεξάρτητη Αρχή Ελέγχου της Αγοράς και Προστασίας του Καταναλωτή (ν. 5255/2025). Το 1520 και οι γνωστές πλατφόρμες λειτουργούν κανονικά. Ποια υπηρεσία για τι, με τις διαδικασίες και τα αντίτυπα του φύλλου διαμαρτυρίας, θα τα βρεις στον οδηγό για τα δικαιώματα του καταναλωτή και τις καταγγελίες.

Φαγητό έξω με παιδιά

Η ταβέρνα, με τα πιάτα στη μέση, είναι από τα πιο φιλικά μέρη για οικογένειες: το παιδί τσιμπάει απ’ όλα και δεν χρειάζεται «δικό του» πιάτο. Νόμο που να υποχρεώνει τα εστιατόρια σε παιδικό μενού ή καρεκλάκι δεν βρήκαμε· είναι επιλογές του κάθε μαγαζιού, οπότε ρωτάς. Η παιδική γωνιά όμως, όπου υπάρχει, θεωρείται παιδότοπος και χρειάζεται άδεια από τον Δήμο (ΥΑ 43650/2019). Τι ισχύει αναλυτικά θα βρείτε στον οδηγό φαγητό έξω με παιδιά. Μερικές πρακτικές συμβουλές:

• Ρώτα στην κράτηση για καρεκλάκι και χώρο για καρότσι. Αν το μαγαζί έχει λίγα καρεκλάκια, τις πολυσύχναστες ώρες μπορεί να μη βρεις ελεύθερο.
• Διάλεξε ώρα πριν από την αιχμή. Η κουζίνα είναι πιο ήρεμη, το φαγητό έρχεται πιο γρήγορα και η αναμονή είναι μικρότερη για ένα πεινασμένο παιδί.
• Σκέψου τον καπνό. Όπως είδαμε, στην ανοιχτή αυλή επιτρέπεται το κάπνισμα, στη σάλα όχι. Αν θέλεις τραπέζι χωρίς τσιγάρο, ζήτα να κάτσετε μέσα ή μακριά από καπνιστές.
• Ζήτα μισή ή απλή μερίδα. Αν δεν υπάρχει παιδικό μενού, ένα απλό πιάτο (πατάτες, μακαρόνια, κεφτεδάκια, ψητό χωρίς σάλτσα) ή μισή μερίδα συχνά λύνει το θέμα. Η τιμή όμως πρέπει να είναι αυτή του καταλόγου, οπότε ρώτα πριν.
• Πες την αλλεργία του παιδιού στην παραγγελία. Ισχύουν τα ίδια με τους μεγάλους: τα 14 αλλεργιογόνα είναι υποχρεωτική ενημέρωση, το κοινό τηγάνι το ρωτάς εσύ.
• Πρόσεχε τα καυτά πιάτα. Τα πήλινα και τα σαγανάκια έρχονται συχνά πολύ ζεστά. Ζήτα να μπουν στην άλλη άκρη του τραπεζιού.

Αν ψάχνεις μαγαζί με παιδική χαρά ή παιδικό μενού, ρώτα το μαγαζί πριν πας, ακόμη κι αν το βλέπεις γραμμένο σε παλιές κριτικές.

Φαγητό έξω με λίγα χρήματα

Το φαγητό έξω είναι σημαντικό κομμάτι του οικογενειακού προϋπολογισμού. Σύμφωνα με την Έρευνα Οικογενειακών Προϋπολογισμών 2025 της ΕΛΣΤΑΤ (ανακοίνωση 25/9/2026, δείγμα 5.540 νοικοκυριών), η ομάδα «Εστιατόρια, καφενεία και ξενοδοχεία» αντιστοιχεί στο 11,8% της μέσης δαπάνης του νοικοκυριού. Αυτό είναι 215,34 € τον μήνα, από 203,87 € το 2024, δηλαδή αύξηση 5,6% σε τρέχουσες τιμές (ΕΛΣΤΑΤ, Οικογενειακοί Προϋπολογισμοί 2025). Η κατηγορία περιλαμβάνει και τα ξενοδοχεία, και είναι μέσος όρος όλων των νοικοκυριών, οπότε δεν δείχνει πόσο κοστίζει ένα γεύμα.

Τιμές δεν γράφουμε, γιατί αλλάζουν από μαγαζί σε μαγαζί και από περιοχή σε περιοχή. Υπάρχουν όμως τρόποι να τρως καλά χωρίς εκπλήξεις, που δεν εξαρτώνται από τις τιμές:

• Διάβασε τον κατάλογο στην είσοδο πριν κάτσεις. Είναι υποχρεωτικός στα εστιατόρια, με τελικές τιμές. Αν δεν σου ταιριάζει, προχωράς χωρίς αμηχανία.
• Προτίμησε το μαγειρείο ή το πιάτο ημέρας. Τα μαγειρευτά της ημέρας είναι συνήθως έτοιμα, έρχονται γρήγορα και πολλά μαγαζιά τα δίνουν και σε πακέτο. Κάποια εστιατόρια έχουν και μεσημεριανό μενού· ρώτα τι περιλαμβάνει και ποια είναι η τελική τιμή.
• Μοιράσου τα πιάτα και παράγγειλε σε γύρους. Στην ταβέρνα, λίγα πιάτα στη μέση και ένας δεύτερος γύρος αν χρειαστεί κοστίζουν λιγότερο από ένα πιάτο για τον καθένα που μένει μισό.
• Πες «όχι» σε ό,τι δεν θέλεις. Ψωμί και εμφιαλωμένο νερό χρεώνονται μόνο αν τα δεχτείς.
• Ρώτα πριν από ό,τι χρεώνεται με το κιλό. Ζήτα το βάρος του ψαριού ή του κρέατος πριν μαγειρευτεί, ώστε να ξέρεις το ποσό από πριν.
• Κοίτα την ελάχιστη κατανάλωση. Όπου υπάρχει, για παράδειγμα σε κάποια μπαρ και καφέ, πρέπει να είναι γραμμένη εμφανώς στον κατάλογο.
• Σκέψου το καφενείο και τον πάγκο. Ένας μεζές στο καφενείο ή ένα τυλιχτό στον πάγκο του σουβλατζίδικου είναι κι αυτά φαγητό έξω.

Το επόμενο βήμα

Κράτα στο κινητό τον πίνακα της αρχής και τα πέντε δικαιώματα: κατάλογος πριν κάτσεις, «όχι» σε ό,τι δεν θέλεις, απόδειξη πριν πληρώσεις, κάρτα αν τη χρειαστείς, φιλοδώρημα αν το θέλεις. Για την επόμενη έξοδο, ξεκίνα από τον οδηγό τι να παραγγείλεις σε ταβέρνα και κράτα σημειωμένα τα δικαιώματά σου στο εστιατόριο για ώρα ανάγκης. Για το πώς γράφουμε και ελέγχουμε τους οδηγούς μας, δες την πολιτική σύνταξης του Kaliorexi.