Ψαροταβέρνα: πώς διαλέγεις φρέσκο ψάρι και πώς χρεώνεται με το κιλό

Στην ψαροταβέρνα διαλέγεις το φρέσκο ψάρι κοιτώντας μάτια, βράγχια και μυρωδιά, και αν χρεώνεται «με το κιλό» έχεις δικαίωμα να το δεις να ζυγίζεται ωμό μπροστά σου και να πάρεις σημείωμα με το βάρος και την τελική τιμή.

Παρακάτω εξηγούμε τι ορίζει ο νόμος για τα ψάρια με το κιλό, πώς ζητάς να δεις τη ζυγαριά, πώς βγαίνει ο λογαριασμός και πώς ελέγχεις τη φρεσκάδα με βάση τις οδηγίες του ΕΦΕΤ. Εξηγούμε επίσης τι σημαίνει «κατεψυγμένο», «αλιείας», «ιχθυοτροφείου» και «ψάρι ημέρας» στον κατάλογο. Τιμές δεν αναφέρουμε, γιατί αλλάζουν από μαγαζί σε μαγαζί και από μέρα σε μέρα.

Τι λέει ο νόμος για το ψάρι «με το κιλό»

Οι κανόνες βρίσκονται στην Υπουργική Απόφαση 91354/2017 για τους Κανόνες ΔΙ.Ε.Π.Π.Υ., που δημοσιεύτηκε στο ΦΕΚ Β’ 2983/2017. Δύο άρθρα αφορούν άμεσα όποιον παραγγέλνει ψάρι:

• Άρθρο 71: αν ένα πιάτο πωλείται με το κιλό, η ένδειξη «με το κιλό» γράφεται υποχρεωτικά δίπλα του στον κατάλογο.
• Άρθρο 74: πριν φας το ψάρι, πρέπει να ξέρεις το βάρος του σε ωμή μορφή και την τελική τιμή που θα πληρώσεις.

Η διαδικασία περιγράφεται ρητά:

«Τα καταστήματα του άρθρου 69 πρέπει να ζυγίζουν τα είδη της παραγράφου 1 παρουσία του πελάτη και να καταγράφουν την τελική τιμή πώλησης, να συνοδεύουν το είδος κατά το σερβίρισμα με σημείωμα στο οποίο θα αναφέρεται το βάρος του είδους και η τελική τιμή του.»

ΥΑ 91354/2017, άρθρο 74 παρ. 2, ΦΕΚ Β’ 2983/30.08.2017

Τα «καταστήματα του άρθρου 69» είναι εστιατόρια, ταβέρνες και τα παρόμοια καταστήματα εστίασης. Για παράβαση του άρθρου 74 το πρόστιμο είναι 500€ ανά παράβαση. Στο κωδικοποιημένο κείμενο της απόφασης (τελευταία ενημέρωση 28/9/2026) η διάταξη παραμένει ίδια.

Μια λεπτομέρεια που αξίζει προσοχή: για το κρέας και τα πουλερικά ο νόμος μιλά για βάρος «σε βρώσιμη μορφή», ενώ για το ψάρι για βάρος «σε ωμή μορφή». Πληρώνεις δηλαδή το ψάρι όπως ζυγίζεται ωμό, μαζί με το κεφάλι και τα κόκαλα. Το κείμενο δεν λέει αν η ζύγιση γίνεται πριν ή μετά το καθάρισμα, οπότε ρώτα.

Πώς υπολογίζεται ο λογαριασμός

Ο λογαριασμός είναι απλός πολλαπλασιασμός: βάρος σε κιλά επί την τιμή κιλού του καταλόγου. Ο πίνακας δείχνει τι μέρος της τιμής κιλού πληρώνεις ανάλογα με το βάρος, χωρίς να υποθέτει καμία τιμή:

Δύο πρακτικά συμπεράσματα. Πρώτον, το κόστος εξαρτάται από το βάρος και όχι από το πόσοι θα φάτε: ένα ψάρι 1,2 κιλών κοστίζει 1,2 φορές την τιμή κιλού, ακόμη κι αν σας έφτανε ένα μικρότερο. Γι’ αυτό ρώτα πόσο ζυγίζει πριν μπει στη σχάρα. Δεύτερον, η τιμή που γράφει το σημείωμα πρέπει να ταιριάζει με το βάρος και την τιμή κιλού του καταλόγου, και να είναι η ίδια στον λογαριασμό. Αν στο τέλος θέλεις να αφήσεις κάτι παραπάνω, δες τι ισχύει για το φιλοδώρημα στο εστιατόριο.

Η ζυγαριά: πού πρέπει να είναι και πώς ζητάς να τη δεις

Η ίδια απόφαση έχει και γενικούς κανόνες για τις ζυγαριές που χρησιμοποιούνται σε εμπορικές συναλλαγές και για τον καθορισμό τιμής με βάση το βάρος (άρθρα 81 και 82). Η ζυγαριά πρέπει να βρίσκεται σε εμφανές σημείο, ώστε ο πελάτης να μπορεί να παρακολουθεί τη ζύγιση και να βλέπει για αρκετό χρόνο το βάρος, την τιμή ανά κιλό και την τελική τιμή (άρθρο 82 παρ. 9, πρόστιμο 1.000€ ανά όργανο). Η διάταξη δεν κατονομάζει ειδικά τις ταβέρνες. Μαζί με το άρθρο 74, πάντως, σημαίνει στην πράξη ότι πρέπει να μπορείς να δεις την ένδειξη.

Τι να κοιτάξεις σε δέκα δευτερόλεπτα:

• Μηδέν πριν από τη ζύγιση. Ο νόμος ζητά το βάρος του ψαριού, όχι του δίσκου ή του κασονιού. Η οθόνη πρέπει να δείχνει 0 πριν μπει το ψάρι, ή να έχει αφαιρεθεί το απόβαρο.
• Σήμανση. Οι ζυγαριές που κυκλοφορούν σήμερα φέρουν τη σήμανση CE και δίπλα της ένα «Μ» με τα δύο τελευταία ψηφία του έτους, μέσα σε ορθογώνιο (Οδηγία 2014/31/ΕΕ, άρθρο 16). Πολύ παλιά όργανα μπορεί να έχουν άλλη, εθνική έγκριση.
• Το ποσό. Βάρος επί τιμή κιλού πρέπει να βγάζει το ποσό που θα γραφτεί στο σημείωμα.

Δεν χρειάζεται να ακουστεί σαν έλεγχος. Αρκούν φράσεις όπως «Μπορώ να δω τη ζύγιση;», «Πόσο βγήκε;» και «Θα μου φέρετε και το σημείωμα με το βάρος;». Αν το ψάρι ζυγίζεται στην κουζίνα, ζήτα ευγενικά να το φέρουν στη ζυγαριά μπροστά σου ή να σε πάνε εκεί.

Αν δεν έρθει σημείωμα με το βάρος

Ζήτα το πριν πληρώσεις, όχι μετά. Σύγκρινε το βάρος και το ποσό με την τιμή κιλού του καταλόγου και κράτα το σημείωμα μαζί με την απόδειξη. Αν το μαγαζί αρνηθεί ή το ποσό δεν βγαίνει, οι επίσημοι δρόμοι είναι στην ενότητα «Αν κάτι δεν πάει καλά» πιο κάτω. Ποιος ελέγχει και τι πρόστιμα προβλέπονται τα έχουμε συγκεντρώσει στον οδηγό για τον τιμοκατάλογο του καταστήματος εστίασης.

Πώς καταλαβαίνεις αν το ψάρι είναι φρέσκο

Συχνά στην ψαροταβέρνα τα ψάρια είναι εκτεθειμένα σε πάγο και διαλέγεις μόνος σου. Ο ΕΦΕΤ, στο φυλλάδιο «Απλές συμβουλές για το Σαρακοστιανό τραπέζι» (2007), δίνει αυτά τα κριτήρια:

Η παύλα σημαίνει ότι ο ΕΦΕΤ περιγράφει μόνο τη μία πλευρά για το συγκεκριμένο σημείο.

Αν έχεις χρόνο για ένα μόνο κριτήριο, κοίτα τα βράγχια. Ο σερβιτόρος μπορεί να σηκώσει το κάλυμμά τους αν του το ζητήσεις:

«Βράγχια: Χρώμα προς το κόκκινο και υγρά στα φρέσκα ψάρια, ενώ στα μπαγιάτικα είναι καφέ, καλύπτονται από βλέννα και έχουν δυσάρεστη οσμή.»

ΕΦΕΤ, Απλές συμβουλές για το Σαρακοστιανό τραπέζι

Για τον παστό μπακαλιάρο ο ΕΦΕΤ σημειώνει ότι η αλλοίωση φαίνεται από το κοκκινωπό χρώμα και τη δυσοσμία. Αν ψάχνεις ψάρι για το σπίτι, οι ίδιοι έλεγχοι ισχύουν και στο ψαράδικο.

Ποια ψάρια θα δεις στον πάγκο και πόσο μικρά επιτρέπεται να είναι

Τα ψάρια της αλιείας έχουν ελάχιστο νόμιμο μέγεθος. Ο Κανονισμός (ΕΕ) 2019/1241, που ισχύει και στην Ελλάδα, ορίζει για τη Μεσόγειο «ελάχιστα μεγέθη αναφοράς διατήρησης». Σύμφωνα με το άρθρο 13, τα μεγέθη αυτά λειτουργούν και ως ελάχιστα μεγέθη εμπορίας. Ο πίνακας δίνει τα γνωστά ψάρια της ψαροταβέρνας, με την ονομασία και τα εκατοστά του παραρτήματος IX (κωδικοποιημένο κείμενο 1/1/2026):

Για τον γαύρο και τη σαρδέλα ο κανονισμός επιτρέπει στα κράτη μέλη να εκφράζουν το όριο και σε κομμάτια ανά κιλό (110 και 55 αντίστοιχα). Στην πράξη, ο πίνακας σε βοηθά κυρίως με τα «μπαρμπουνάκια» και τα πολύ μικρά λυθρίνια ή σαργάκια. Τα μεγέθη αφορούν τα ψάρια της αλιείας, γιατί ο κανονισμός ρυθμίζει το ψάρεμα. Ποια ψάρια έχουν «την εποχή» τους, με βάση τις απαγορεύσεις αλιείας και τις περιόδους αναπαραγωγής από επίσημες πηγές, το εξηγούμε στον πίνακα με τα ψάρια εποχής ανά μήνα.

«Κατεψυγμένο» στον κατάλογο: τι σημαίνει και τι ελέγχεις

Ο κατάλογος πρέπει να γράφει «Κατεψυγμένο» όπου ισχύει. Η ένδειξη μπαίνει είτε σε κάθε πιάτο χωριστά είτε σε ομάδα πιάτων, αρκεί να καταλαβαίνεις τη διάκριση (άρθρο 71 παρ. 3 της ίδιας απόφασης). Αν λείπει η ένδειξη, το πρόστιμο είναι 500€ ανά είδος. Αν η αναγραφή είναι παραπλανητική ή ανακριβής, φτάνει τα 3.000€ ανά είδος. Στα θαλασσινά, όπως καλαμάρι, χταπόδι και γαρίδα, αξίζει να την ψάξεις πρώτα.

Κατεψυγμένο δεν σημαίνει κακό. Σημαίνει όμως ότι δεν πρέπει να το πληρώνεις ως φρέσκο. Ο ΕΦΕΤ, στην ανακοίνωσή του της 19/2/2026, γράφει για τα κεφαλόποδα:

«Μετά την απόψυξη το περιεχόμενο πρέπει να έχει το χρώμα και την οσμή του νωπού προϊόντος.»

ΕΦΕΤ, Ενημέρωση των καταναλωτών για την περίοδο της Σαρακοστής

Στη λιανική, δηλαδή στο ψαράδικο και στη λαϊκή, οι κανόνες είναι πιο αυστηροί. Το ψάρι που έχει καταψυχθεί πρέπει να γράφει «αποψυχθέν» στην πινακίδα (άρθρο 34). Η απόψυξη στο κατάστημα λιανικής απαγορεύεται (άρθρο 35). Για τον κατάλογο του εστιατορίου η απόφαση προβλέπει την ένδειξη «Κατεψυγμένο» και όχι το «αποψυχθέν», γι’ αυτό διάβασε τον κατάλογο πριν παραγγείλεις.

Αλιείας, ιχθυοτροφείου ή «ψάρι ημέρας»;

Εδώ ψαράδικο και ψαροταβέρνα έχουν διαφορετικούς κανόνες. Ο Κανονισμός (ΕΕ) 1379/2013 (άρθρο 35) ορίζει ότι το νωπό ή κατεψυγμένο ψάρι προσφέρεται στον τελικό καταναλωτή ή σε μονάδα μαζικής εστίασης μόνο με σήμανση. Η σήμανση γράφει την εμπορική και την επιστημονική ονομασία, τη μέθοδο παραγωγής, την περιοχή αλίευσης ή εκτροφής, την κατηγορία αλιευτικού εργαλείου και αν το ψάρι έχει αποψυχθεί. Στην Ελλάδα το εφαρμόζει το άρθρο 34 της ΥΑ 91354/2017 για τις πινακίδες λιανικής. Η μέθοδος γράφεται ως «αλιευμένο», «αλιευμένο σε γλυκά νερά» ή «προϊόν εκτροφής». Για προϊόν εκτροφής γράφεται η χώρα όπου το ψάρι πέρασε τουλάχιστον το μισό της ανάπτυξής του ή όπου έφτασε τουλάχιστον το μισό του βάρους του.

Η ταβέρνα, ως μονάδα μαζικής εστίασης, παίρνει αυτές τις πληροφορίες από τον προμηθευτή. Τα τιμολόγια και τα δελτία σε όλα τα στάδια πρέπει να γράφουν την περιοχή αλίευσης ή εκτροφής, την εμπορική και επιστημονική ονομασία και το «αποψυχθέν», αν ισχύει (άρθρο 36). Για το πιάτο όμως που σερβίρεται στο τραπέζι, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξηγεί ότι υποχρεωτική είναι μόνο η ενημέρωση για τα αλλεργιογόνα, εκτός αν ένα κράτος θεσπίσει δικά του μέτρα (παρουσίαση της ΓΔ Θαλάσσιων Υποθέσεων και Αλιείας). Η Ελλάδα ζητά στον κατάλογο το «Κατεψυγμένο», όχι το «αλιείας» ή «ιχθυοτροφείου».

Το «ψάρι ημέρας» δεν είναι νομικός όρος. Δεν το βρήκαμε πουθενά στην ΥΑ 91354/2017. Συνήθως σημαίνει τα ψάρια που έχει το μαγαζί εκείνη τη μέρα, όχι απαραίτητα ψάρια αλιείας. Αν όμως ο κατάλογος γράφει «αλιείας», «ελληνικό» ή «φρέσκο» και δεν ισχύει, μιλάμε για παραπλανητική αναγραφή προϊόντος, με πρόστιμο έως 3.000€ ανά είδος (άρθρο 71 παρ. 4).

Ποια ψάρια είναι πιθανότερο να είναι εκτροφής; Η Γενική Γραμματεία Έρευνας (σήμερα ΓΓΕΚ), σε κείμενό της για την ελληνική ιχθυοκαλλιέργεια, γράφει για «τα κυρίαρχα εκτρεφόμενα ψάρια (τσιπούρα, λαβράκι)». Ως νέα είδη με προοπτική αναφέρει τον κρανιό και το μαγιάτικο (ΓΓΕΚ, Πιλοτική Δράση στον τομέα των Υδατοκαλλιεργειών). Για τσιπούρα και λαβράκι, λοιπόν, το «ιχθυοτροφείου» είναι πολύ συνηθισμένο, αλλά μόνο το μαγαζί ξέρει σίγουρα τι έχει πάρει. Ρώτα απλά: «Είναι αλιείας ή ιχθυοτροφείου; Από πού είναι;».

Βήμα βήμα στο τραπέζι της ψαροταβέρνας

1. Διάβασε τον κατάλογο. Ψάξε το «με το κιλό» δίπλα στα ψάρια και το «Κατεψυγμένο» στα θαλασσινά. Για τους υπόλοιπους όρους του καταλόγου, δες πώς διαβάζεις όλο τον κατάλογο της ταβέρνας.
2. Ζήτα να δεις τα ψάρια. Κοίτα μάτια, βράγχια, γυαλάδα και μυρωδιά, όπως στον πίνακα πιο πάνω. Ρώτα αν είναι αλιείας ή ιχθυοτροφείου.
3. Διάλεξε με βάση το βάρος. Πες πόσα άτομα είστε και ρώτα πόσο ζυγίζει το ψάρι, πριν αποφασίσεις.
4. Δες τη ζύγιση. Η ζυγαριά πρέπει να δείχνει μηδέν, το ψάρι ζυγίζεται ωμό μπροστά σου και γράφεται η τελική τιμή.
5. Πες πώς το θέλεις. Στα κάρβουνα, τηγανητό ή βραστό· ρώτα τι προτείνει η κουζίνα για το συγκεκριμένο ψάρι.
6. Έλεγξε το σημείωμα. Όταν έρθει το πιάτο, πρέπει να το συνοδεύει σημείωμα με βάρος και τελική τιμή. Κράτα το μέχρι τον λογαριασμό.

Το ψάρι είναι ένα από τα 14 αλλεργιογόνα που πρέπει να μπορεί να σου δηλώσει το μαγαζί. Αν εσύ ή κάποιος στο τραπέζι έχει αλλεργία, δες τι πρέπει να σου πει το μαγαζί για τα αλλεργιογόνα, γιατί η κοινή σχάρα και η κοινή φριτέζα μετράνε κι αυτές.

Αν νηστεύεις, το ψάρι επιτρέπεται μόνο σε ορισμένες μέρες της νηστείας. Δες τον οδηγό μας για το ψάρι και τα νηστίσιμα στην ταβέρνα και τον πίνακα ποια φαγητά είναι νηστίσιμα. Την Καθαρά Δευτέρα, για παράδειγμα, τρώγονται θαλασσινά και ταραμάς αλλά όχι ψάρι, όπως εξηγούμε στο τι τρώμε την Καθαρά Δευτέρα. Αν σε ενδιαφέρουν πιο πολύ οι θαλασσινοί μεζέδες με ούζο ή τσίπουρο, ίσως σου ταιριάζει περισσότερο ένα ουζερί.

Αν κάτι δεν πάει καλά

Ξεκίνα ζητώντας ευγενικά από το μαγαζί να ζυγίσει το ψάρι μπροστά σου ή να σου δώσει το σημείωμα. Συνήθως αυτό αρκεί. Αν όχι, έχεις δύο επίσημους δρόμους:

• Φύλλο διαμαρτυρίας: κάθε κατάστημα εστίασης πρέπει να έχει τέτοια έντυπα σε θήκη δίπλα στην έξοδο (άρθρο 76 της ίδιας απόφασης). Το έντυπο φέρει τη σφραγίδα της αρμόδιας Διεύθυνσης Ανάπτυξης της Περιφέρειας.
• Γραμμή Καταναλωτή 1520: της Γενικής Γραμματείας Εμπορίου. Σύμφωνα με τον ιστότοπο καταγγελιών, λειτουργεί τις εργάσιμες ημέρες από 09:00 έως 15:00.

Κράτα την απόδειξη και, αν το έχεις, το σημείωμα με το βάρος. Είναι τα πιο χρήσιμα στοιχεία για μια καταγγελία.

Αν έχεις ψαροταβέρνα

Η ζύγιση μπροστά στον πελάτη και το σημείωμα με το βάρος δεν είναι μόνο υποχρέωση. Είναι και ο πιο απλός τρόπος να σε εμπιστευτεί κάποιος που σε επισκέπτεται πρώτη φορά. Το ίδιο ισχύει για μια σύντομη ένδειξη «αλιείας» ή «ιχθυοτροφείου» με τη χώρα, που την έχεις ήδη στο τιμολόγιο του προμηθευτή. Όλες τις υποχρεώσεις του καταλόγου θα τις βρεις στον οδηγό για τον τιμοκατάλογο και τις ενδείξεις του μενού.

Συμπέρασμα

Κοίτα βράγχια και μάτια, διάβασε αν το πιάτο είναι «Κατεψυγμένο», ρώτα αν το ψάρι είναι αλιείας ή ιχθυοτροφείου, ζήτα να δεις τη ζύγιση και κράτα το σημείωμα με το βάρος και την τιμή. Επόμενο βήμα: πριν από την επόμενη έξοδο, δες τι να παραγγείλεις στην ταβέρνα για τα ορεκτικά και τις σαλάτες που συνοδεύουν το ψάρι. Για όλους τους τύπους μαγαζιών, από το μαγειρείο ως το πατσατζίδικο, δες τον οδηγό για τα είδη ελληνικών μαγαζιών φαγητού.