Καθαρά Δευτέρα 2027: τι τρώμε, πότε πέφτει και τι είναι ανοιχτό

Την Καθαρά Δευτέρα, που το 2027 πέφτει στις 15 Μαρτίου και το 2028 στις 28 Φεβρουαρίου, τρώμε νηστίσιμα: λαγάνα, ταραμοσαλάτα, χαλβά, αναίμακτα θαλασσινά (χταπόδι, καλαμάρι, σουπιές, γαρίδες), όσπρια, ελιές και τουρσιά, χωρίς κρέας, ψάρι, γαλακτοκομικά και αυγά.

Σημείωση: Το κείμενο είναι ενημερωτικό. Το πόσο αυστηρά νηστεύει ο καθένας το αποφασίζει ο ίδιος με τον πνευματικό του. Αν έχετε τροφική αλλεργία, ρωτάτε πάντα το προσωπικό για τα συστατικά, γιατί σχεδόν όλα τα φαγητά της ημέρας περιέχουν κάποιο από τα κύρια αλλεργιογόνα.

Πότε είναι η Καθαρά Δευτέρα το 2027 και το 2028

Η Καθαρά Δευτέρα είναι κινητή γιορτή. Πέφτει πάντα 48 μέρες πριν από το Ορθόδοξο Πάσχα και ανοίγει τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή. Το Πάσχα του 2027 είναι την Κυριακή 2 Μαΐου, άρα η Καθαρά Δευτέρα είναι τη Δευτέρα 15 Μαρτίου 2027. Το 2028 το Πάσχα πέφτει στις 16 Απριλίου, οπότε η Καθαρά Δευτέρα έρχεται νωρίς, στις 28 Φεβρουαρίου.

Πώς το ελέγξαμε: υπολογίσαμε το Πάσχα με τον ιουλιανό πασχάλιο κανόνα και μετρήσαμε 48 μέρες πίσω. Για το 2027, το ημερολόγιο αργιών 2027 του Χρηματιστηρίου Αθηνών σημειώνει τη Δευτέρα 15 Μαρτίου 2027 ως αργία, όπως και ο κατάλογος εθνικών αργιών του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Φαρμάκων (EMA). Για το 2028 δεν έχει βγει ακόμη επίσημο ημερολόγιο. Η ημερομηνία προκύπτει από τον υπολογισμό και συμφωνεί με το eortologio.net. Ένα μικρό δώρο του 2027: η 25η Μαρτίου πέφτει Πέμπτη, μόλις δέκα μέρες μετά την Καθαρά Δευτέρα. Για την Πέμπτη πριν από την Αποκριά δείτε τον οδηγό μας για την Τσικνοπέμπτη 2027.

Το παραδοσιακό τραπέζι: τι τρώμε και γιατί

Η λαογράφος Δρ. Αικατερίνη Πολυμέρου-Καμηλάκη, του Κέντρου Έρευνας της Ελληνικής Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών, το περιέγραψε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ έτσι: «Η έννοια αυτή της αλλαγής τονίζεται και με την έξοδο στη φύση, όπου καταναλώνονται νηστίσιμα φαγητά και ψωμί άζυμο (λαγάνα), χωρίς δηλαδή προζύμι.» (όπως τη μετέφερε το CNN Greece).

Ο πίνακας συγκεντρώνει τα βασικά πιάτα, γιατί «χωράνε» στη νηστεία και τι αξίζει να προσέξετε σε καθένα:

Την ίδια λίστα, με φασολάδα χωρίς λάδι, δίνει ως παραδοσιακό σαρακοστιανό τραπέζι και το Athens Voice.

Λαγάνα: το ψωμί της ημέρας

Το Λεξικό της κοινής νεοελληνικής (Ίδρυμα Τριανταφυλλίδη) ορίζει τη λαγάνα ως ψωμί με σουσάμι, χωρίς προζύμι, που τρώγεται κυρίως την Καθαρά Δευτέρα. Η λέξη έρχεται από το αρχαίο «λάγανον», μια πλατιά λεπτή πίτα. Μια διαδεδομένη εξήγηση τη συνδέει με τον άζυμο άρτο των Ισραηλιτών στην Έξοδο από την Αίγυπτο. Είναι όμως θεωρία, όχι βεβαιότητα. Αν θέλετε ζεστή λαγάνα, περάστε νωρίς από τον φούρνο της γειτονιάς σας πριν το μεσημέρι.

Ταραμάς και ταραμοσαλάτα

Ο ταραμάς είναι αυγά ψαριού. Φαίνεται παράδοξο: το ψάρι απαγορεύεται στη Σαρακοστή, ενώ τα αυγά του όχι. Η εξήγηση που δίνουν τα εκκλησιαστικά κείμενα είναι ότι ο ταραμάς, όπως τα χταπόδια και οι σουπιές, λογίζεται στα «αναίμακτα». Το KivotosHelp τον αναφέρει ρητά μαζί τους. Η ταραμοσαλάτα χτυπιέται με βρασμένες πατάτες ή ψωμί, ελαιόλαδο και λεμόνι, όπως γράφει το Πρώτο Θέμα. Άρα έχει λάδι, και συχνά γλουτένη.

Χαλβάς: δύο διαφορετικά γλυκά

Με το όνομα «χαλβάς» εννοούμε δύο πράγματα, όπως εξηγεί το ίδιο λεξικό. Ο ένας είναι ο βιομηχανικός χαλβάς από ταχίνι και ζάχαρη, αυτός που αγοράζουμε με το κιλό. Είναι νηστίσιμος, αλλά είναι φτιαγμένος από σουσάμι. Ο άλλος είναι ο σπιτικός, με σιμιγδάλι ή νισεστέ, που γίνεται «με βούτυρο ή λάδι». Σε ταβέρνα ή ζαχαροπλαστείο ρωτήστε με τι είναι φτιαγμένος, αν τηρείτε τη νηστεία.

Θαλασσινά, όσπρια, τουρσιά

Το κυρίως πιάτο είναι συνήθως τα θαλασσινά: χταπόδι, καλαμαράκια, σουπιές, γαρίδες, μύδια. Δίπλα τους μπαίνουν φασολάδα, ελιές, τουρσιά και σαλάτες χωρίς τυρί. Έτοιμα θα τα βρείτε στα μαγαζιά με θαλασσινά.

Γιατί αυτά: τι λένε οι κανόνες της νηστείας

Την Καθαρά Δευτέρα αρχίζει η Μεγάλη Τεσσαρακοστή, που κρατά ως το Σάββατο του Λαζάρου. Το νηστειοδρόμιο που δημοσιεύει η Ιερά Μητρόπολη Κηφισίας, Αμαρουσίου και Ωρωπού είναι σαφές για το τι ορίζει η «ακρίβεια»:

«Τῆς Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς, ἀπό τήν Καθαρά Δευτέρα μέχρι τό Σάββατο τοῦ Λαζάρου: Ξηροφαγία (ἐκτός ἀπό Σάββατα καί Κυριακές, ὁπότε ἐπιτρέπονται λάδι καί κρασί).»

Ιερά Μητρόπολις Κηφισίας, Αμαρουσίου και Ωρωπού, Οἱ νηστεῖες καί οἱ καταλύσεις τῆς Ἐκκλησίας μας

Αυτό σημαίνει κάτι που οι περισσότεροι οδηγοί παραλείπουν. Με τον αυστηρό κανόνα, η Καθαρά Δευτέρα είναι μέρα χωρίς λάδι και χωρίς κρασί. Η ταραμοσαλάτα, τα λαδερά και το χταπόδι με λαδολέμονο είναι λοιπόν η λαϊκή, πιο χαλαρή εκδοχή του εθίμου. Γι’ αυτό σε ορισμένα μέρη το φαγητό της ημέρας ήταν αλάδωτο. Η ίδια λαογράφος αναφέρει ότι στον Τύρναβο μαγείρευαν μπουρανί, μια αλάδωτη χορτόσουπα με σπανάκι, ρύζι και λίγο ξίδι. Πιο αυστηρά κείμενα, όπως αυτό του KivotosHelp, δέχονται τα αναίμακτα θαλασσινά μόνο τις μέρες που επιτρέπεται λάδι.

Δύο ερωτήσεις που ψάχνονται πολύ έχουν λοιπόν σύντομη απάντηση:

• Τρώμε ψάρι την Καθαρά Δευτέρα; Όχι. Στη Σαρακοστή το ψάρι επιτρέπεται στον Ευαγγελισμό (25 Μαρτίου) και, κατά την παράδοση, την Κυριακή των Βαΐων.
• Τρώμε λάδι την Καθαρά Δευτέρα; Με τον αυστηρό κανόνα όχι. Στην πράξη οι περισσότεροι τρώνε, και πολλοί πνευματικοί το επιτρέπουν.

Τις βαθμίδες της νηστείας (ξηροφαγία, λάδι, ψάρι) και τι παραγγέλνετε σε κάθε μαγαζί τις εξηγούμε αναλυτικά στον οδηγό μας για τα νηστίσιμα φαγητά σε ταβέρνα.

Κούλουμα και χαρταετός: τα έθιμα της ημέρας

Η γιορτή έξω στη φύση έχει το δικό της όνομα:

«ο εορτασμός της Kαθαράς Δευτέρας, που γίνεται σύμφωνα με το έθιμο στο ύπαιθρο και συνοδεύεται από φαγοπότι, χορό, πέταγμα χαρταετού κτλ.»

Λεξικό της κοινής νεοελληνικής (Ίδρυμα Τριανταφυλλίδη), λήμμα «κούλουμα», Πύλη για την ελληνική γλώσσα

Το λεξικό βγάζει τη λέξη από το λατινικό cumulus, που σημαίνει «σωρός». Υπάρχει και δεύτερη εκδοχή, από το λατινικό columna («κολόνα»). Αυτή παραπέμπει στις κολόνες του ναού του Ολυμπίου Διός στην Αθήνα, όπου μαζεύονταν οι Αθηναίοι για το γλέντι. Εκεί ακριβώς ζωγράφισε τα Κούλουμα το 1834 ο Johann Georg Christian Perlberg. Το Wikimedia Commons δίνει ως πηγή του πίνακα το Εθνικό Ιστορικό Μουσείο. Όπως σημειώνει το Athens Voice, ήδη πριν από τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο οι Αθηναίοι μαζεύονταν για τα Κούλουμα στις πλαγιές του Φιλοπάππου.

Ο χαρταετός είναι το σήμα κατατεθέν της ημέρας. Όπως γράφει το CNN Greece, στην ελληνική παράδοση το πέταγμά του συμβολίζει την ψυχή που ανεβαίνει προς τον Δημιουργό της, την ίδια μέρα που ξεκινά η πνευματική κάθαρση της Σαρακοστής. Οι πρώτοι χαρταετοί πάντως εμφανίστηκαν στην αρχαία Κίνα.

Είναι αργία; Τι ισχύει για δημόσιο, ιδιωτικό και μαγαζιά

Δημόσιο: ναι. Ο ν. 1157/1981 (άρθρο 1, παρ. 11) βάζει την Καθαρά Δευτέρα στις ημέρες αργίας των δημόσιων υπηρεσιών, των ΟΤΑ και των ΝΠΔΔ.

Ιδιωτικός τομέας: η Καθαρά Δευτέρα δεν είναι υποχρεωτική αργία. Μια επιχείρηση κλείνει μόνο αν το προβλέπει συλλογική σύμβαση ή κανονισμός εργασίας, ή αν έχει καθιερωθεί ως πάγια πρακτική, όπως εξηγούσαν τον Φεβρουάριο του 2026 το Powergame και ο Οδηγός του Πολίτη. Για αμοιβές και προσαυξήσεις ισχύει ό,τι ορίζει η σύμβασή σας.

Καταστήματα: ο νόμος για το ωράριο των καταστημάτων (ν. 4177/2013, άρθρο 15Α) κρατά κλειστά τα εμπορικά καταστήματα την Καθαρά Δευτέρα, με μια εξαίρεση: «την Καθαρά Δευτέρα (κινητή εορτή), εκτός από τα καταστήματα τροφίμων». Στην ίδια διάταξη, τα «καταστήματα εστίασης παντός είδους» μπορούν να λειτουργούν κάθε μέρα και ώρα. Με άλλα λόγια, ταβέρνες, ψαροταβέρνες, μεζεδοπωλεία και καφέ επιτρέπεται να ανοίξουν. Αν θα ανοίξουν, το αποφασίζει ο καθένας.

Στην πράξη, την Καθαρά Δευτέρα του 2026 οι μεγάλες αλυσίδες σούπερ μάρκετ έμειναν κλειστές, με λίγες εξαιρέσεις. Οι φούρνοι άνοιξαν από νωρίς το πρωί ως το μεσημέρι, οι λαϊκές έγιναν όπου ήταν προγραμματισμένες, και η Βαρβάκειος και η Αγορά του Καταναλωτή στον Ρέντη έμειναν ανοιχτές από το βράδυ της Κυριακής ως το μεσημέρι της Δευτέρας (Powergame, 19/2/2026). Για το 2027 ελέγξτε τις ανακοινώσεις λίγες μέρες πριν.

Φαγητό έξω την Καθαρά Δευτέρα: πώς θα βρείτε ανοιχτή ταβέρνα

Μερικές πρακτικές συμβουλές για το τριήμερο:

1. Κλείστε τραπέζι από νωρίς. Με την αργία και το τριήμερο, οι ταβέρνες και οι ψαροταβέρνες συνήθως γεμίζουν από το μεσημέρι.
2. Τηλεφωνήστε πριν πάτε. Ρωτήστε αν είναι ανοιχτά, ως τι ώρα και αν έχουν σαρακοστιανό μενού. Το ωράριο αργίας στο Google δεν ενημερώνεται πάντα.
3. Διαλέξτε το σωστό είδος μαγαζιού. Για θαλασσινά ταιριάζουν ψαροταβέρνες, ουζερί και τσιπουράδικα. Η διαφορά μεζεδοπωλείου, τσιπουράδικου και ουζερί βοηθά να ξέρετε τι θα βρείτε. Για λαδερά και όσπρια, μια κλασική ταβέρνα είναι συχνά καλύτερη επιλογή. Στην ψαροταβέρνα κοιτάξτε αν ο κατάλογος γράφει «Κατεψυγμένο» δίπλα στα θαλασσινά, όπως εξηγούμε στον οδηγό για την ψαροταβέρνα και το φρέσκο ψάρι.
4. Παραγγείλετε σαν παρέα. Μεζέδες στη μέση, λαγάνα και μια σαλάτα. Αν δεν είστε σίγουροι πόσα να πάρετε, δείτε τι να παραγγείλετε σε ταβέρνα και πόσα πιάτα αρκούν.
5. Αν νηστεύετε αυστηρά, ζητήστε αλάδωτα πιάτα (βραστά χόρτα με λεμόνι, όσπρια χωρίς λάδι) και ρωτήστε αν τα τηγανητά έχουν κουρκούτι με αυγό.
6. Όχι ωμά οστρακοειδή. Ο ΕΟΔΥ επισημαίνει ότι την περίοδο της Σαρακοστής σημειώνονται κατά καιρούς κρούσματα γαστρεντερίτιδας από οστρακοειδή, μέσα και έξω από το σπίτι.

«Δεν καταναλώνουμε ωμά ή ατελώς μαγειρεμένα οστρακοειδή. Τα βράζουμε μέχρι να ανοίξει το κέλυφος και συνεχίζουμε το βράσιμο για ακόμη 3-5 λεπτά.»

ΕΟΔΥ, Συμβουλές για ασφαλή κατανάλωση θαλασσινών και οστρακοειδών την περίοδο της Σαρακοστής (20/2/2026)

Αλλεργίες: το τραπέζι με τα περισσότερα αλλεργιογόνα της χρονιάς

Το σαρακοστιανό τραπέζι μοιάζει «ελαφρύ», όμως συγκεντρώνει πολλά από τα 14 αλλεργιογόνα που ορίζει ο Κανονισμός (ΕΕ) 1169/2011. Σουσάμι έχουν η λαγάνα και ο χαλβάς ταχινιού. Ψάρι έχει ο ταραμάς. Καρκινοειδή είναι οι γαρίδες, και μαλάκια το χταπόδι, το καλαμάρι, η σουπιά και τα μύδια. Γλουτένη έχουν η λαγάνα και συχνά η ταραμοσαλάτα. Τα μαγαζιά εστίασης είναι υποχρεωμένα να σας ενημερώσουν για τα αλλεργιογόνα κάθε πιάτου. Το τι να ρωτήσετε το εξηγούμε στον οδηγό για τις τροφικές αλλεργίες στο εστιατόριο.

Αν έχετε μαγαζί εστίασης

Δηλώστε νωρίς το ωράριο της αργίας στο Google (δείτε πώς να βάλω το μαγαζί μου στο Google), σημειώστε στο μενού τα νηστίσιμα και τα αλάδωτα πιάτα και έχετε έτοιμη την ενημέρωση για τα αλλεργιογόνα. Μπορείτε επίσης να καταχωρίσετε δωρεάν το μαγαζί σας στο Kaliorexi.

Συμπέρασμα

Σημειώστε στο ημερολόγιο τη Δευτέρα 15 Μαρτίου 2027. Αν θα φάτε έξω, κλείστε τραπέζι νωρίς και ρωτήστε για σαρακοστιανό μενού. Αν νηστεύετε αυστηρά ή έχετε αλλεργία, ρωτήστε για λάδι, σουσάμι και θαλασσινά. Όλες τις νηστείες της χρονιάς τις βρίσκετε στο ημερολόγιο νηστείας 2027. Για τις υπόλοιπες γιορτές της χρονιάς, τι ανοίγει και τι τρώμε, δες το ημερολόγιο με όλες τις αργίες και γιορτές του 2027.