Απόδειξη στην εστίαση: πρέπει να την παίρνει ο πελάτης και υπάρχει πρόστιμο;

Όχι: ο πελάτης δεν έχει νομική υποχρέωση να πάρει ή να κρατήσει την απόδειξη, και ο ισχύων Κώδικας Φορολογικής Διαδικασίας (ν. 5104/2024) δεν προβλέπει πρόστιμο για ιδιώτη που φεύγει χωρίς αυτήν. Την υποχρέωση και το πρόστιμο τα έχει το μαγαζί: πρέπει να εκδίδει απόδειξη για κάθε πώληση, αλλιώς πληρώνει πρόστιμο 50% του ΦΠΑ, με ελάχιστο 250 ή 500 ευρώ ανά έλεγχο.

Για σένα η απόδειξη είναι δικαίωμα. Μπορείς να τη ζητήσεις πριν πληρώσεις, να την ελέγξεις με την εφαρμογή appodixi της ΑΑΔΕ και να καταγγείλεις το μαγαζί αν δεν τη δώσει. Διαβάσαμε τα ίδια τα κείμενα στο ΦΕΚ και στην ΑΑΔΕ: τι λένε για τον πελάτη, τι για τον ιδιοκτήτη και τι δεν λένε πουθενά.

Ενημερωτικό κείμενο, όχι νομική ή φορολογική συμβουλή. Ελέγξαμε τις διατάξεις και τους συνδέσμους στις 4/11/2026. Για συγκεκριμένη υπόθεση απευθύνσου στην ΑΑΔΕ, σε λογιστή ή σε δικηγόρο.

Είναι υποχρεωμένος ο πελάτης να πάρει την απόδειξη;

Όχι. Ο νόμος που ορίζει τι είναι απόδειξη, ο ν. 4308/2014 για τα Ελληνικά Λογιστικά Πρότυπα, βάζει την υποχρέωση στον πωλητή. Το άρθρο 12 παρ. 1 λέει ότι για κάθε πώληση σε ιδιώτη εκδίδεται απόδειξη λιανικής και ότι «αντίτυπο αυτού του εγγράφου παραδίδεται, αποστέλλεται ή τίθεται στη διάθεση του πελάτη». Η παράγραφος 7 ξεκαθαρίζει ποιος ευθύνεται:

«Η οντότητα που πωλεί αγαθά ή υπηρεσίες σε ιδιώτες καταναλωτές έχει την ευθύνη να διασφαλίζει ότι εκδίδεται στοιχείο λιανικής πώλησης ή εναλλακτικά τιμολόγιο, για κάθε σχετική πώληση.»

ν. 4308/2014, άρθρο 12 παρ. 7, ΦΕΚ Α’ 251/24.11.2014

Από αυτή τη διατύπωση βγαίνουν τρία πρακτικά συμπεράσματα:

• Η ευθύνη είναι του μαγαζιού. Αυτό εκδίδει την απόδειξη, ακόμη κι αν τη βγάζει μέσω παρόχου.
• Η απόδειξη δεν χρειάζεται να είναι χάρτινη στο χέρι σου. Ο νόμος δέχεται να σου «αποσταλεί» ή να «τεθεί στη διάθεσή» σου, άρα και ψηφιακά, όπου το μαγαζί το προσφέρει.
• Αν την αφήσεις στο τραπέζι, δεν κάνεις παράβαση. Δεν βρήκαμε διάταξη που να ζητά από τον ιδιώτη να την παραλάβει ή να τη φυλάξει.

Υπάρχει πρόστιμο για τον πελάτη χωρίς απόδειξη;

Στο ισχύον δίκαιο, όχι. Ο σημερινός Κώδικας Φορολογικής Διαδικασίας είναι ο ν. 5104/2024 (ΦΕΚ Α’ 58/19.4.2024). Ισχύει από τη δημοσίευσή του και κατάργησε τον προηγούμενο Κώδικα, τον ν. 4987/2022. Τα πρόστιμα για τις αποδείξεις είναι στο άρθρο 57 και απευθύνονται σε όποιον ασκεί επιχείρηση. Η βασική διάταξη για την απόδειξη που δεν κόπηκε γράφει:

«Σε πρόσωπο που ασκεί επιχειρηματική δραστηριότητα και δεν εκδίδει παραστατικά πώλησης (φορολογικά στοιχεία) ή εκδίδει ή λαμβάνει ανακριβή στοιχεία για πράξεις που επιβαρύνονται με Φ.Π.Α., επιβάλλεται πρόστιμο πενήντα τοις εκατό (50%) επί του φόρου που θα προέκυπτε από το μη εκδοθέν στοιχείο ή επί της διαφοράς, αντίστοιχα.»

Κώδικας Φορολογικής Διαδικασίας, ν. 5104/2024, άρθρο 57 παρ. 6, ΦΕΚ Α’ 58/19.4.2024

Η λέξη «λαμβάνει» μπερδεύει κάποιους. Αφορά και αυτή πρόσωπο που ασκεί επιχειρηματική δραστηριότητα, για παράδειγμα μια εταιρεία που παίρνει ανακριβές τιμολόγιο για τις αγορές της. Δεν αφορά τον πελάτη που έφαγε σε ταβέρνα. Διαβάσαμε όλο το κείμενο του Κώδικα και δεν βρήκαμε διάταξη που να τιμωρεί ιδιώτη επειδή δεν πήρε ή δεν κράτησε απόδειξη.

Πολλοί θυμούνται ότι «κάποτε έγραφαν πρόστιμο και στον πελάτη». Παλαιότερους νόμους δεν τους ελέγξαμε όλους σε επίσημο κείμενο. Γι’ αυτό δεν γράφουμε αν ίσχυσε κάτι τέτοιο, πόσο ήταν ή πότε έπαψε. Για σήμερα η απάντηση είναι σαφής: το βάρος το έχει το μαγαζί.

Ποιος πληρώνει τι: πελάτης και μαγαζί

«Δεν πληρώνω χωρίς απόδειξη»: δικαίωμα, όχι υποχρέωση

Κάθε κατάστημα πρέπει να έχει στο ταμείο πινακίδα με τη φράση «Ο ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΗΣ ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΥΠΟΧΡΕΩΣΗ ΝΑ ΠΛΗΡΩΣΕΙ ΕΑΝ ΔΕΝ ΛΑΒΕΙ ΤΟ ΝΟΜΙΜΟ ΠΑΡΑΣΤΑΤΙΚΟ ΣΤΟΙΧΕΙΟ (ΑΠΟΔΕΙΞΗ – ΤΙΜΟΛΟΓΙΟ)», στα ελληνικά και στα αγγλικά (ΥΑ 91354/2017, άρθρο 1 παρ. 3). Η ΑΑΔΕ το επαναλαμβάνει στην ενημέρωση «Apodixi please»: ο καταναλωτής δεν υποχρεούται να πληρώσει, ούτε με μετρητά ούτε με κάρτα, αν δεν του δοθεί έγκυρη απόδειξη.

Η φράση σού δίνει δικαίωμα. Δεν σου επιβάλλει τίποτα: αν βιάζεσαι και φύγεις χωρίς χαρτί, δεν παρανομείς. Σημαίνει επίσης ότι ζητάς πρώτα την απόδειξη και μετά πληρώνεις, όχι ότι φεύγεις απλήρωτος. Τι λες στον σερβιτόρο, τι κάνεις με το «δελτίο παραγγελίας» και πότε είναι νόμιμη η χειρόγραφη απόδειξη, τα γράψαμε στον οδηγό για τα δικαιώματα του καταναλωτή στο εστιατόριο.

Πότε έρχεται η απόδειξη και τι γίνεται με την κάρτα

Σε πολλά μαγαζιά η απόδειξη έρχεται μαζί με το πιάτο ή τον καφέ, πριν ζητήσεις λογαριασμό. Είναι σωστό. Η εγκύκλιος Ε.2044/2024 της ΑΑΔΕ για τη σύνδεση των POS απαντά σε μαγαζί εστίασης που ρώτησε αν πρέπει να ζητά από τον πελάτη να πληρώσει αμέσως με κάρτα:

«Σε καμία περίπτωση η επιχείρηση δεν χρειάζεται να διαταράξει τον συνήθη τρόπο λειτουργίας της και να παραβιάσει την υποχρέωσή της για έκδοση απόδειξης με κάθε σερβίρισμα.»

ΑΑΔΕ, εγκύκλιος Ε.2044/19.6.2024, ερώτηση 20

Η ίδια απάντηση εξηγεί τη διαδικασία. Οι αποδείξεις «φορτώνονται» στο τερματικό POS και πληρώνονται αργότερα, με μία ή περισσότερες κάρτες. Αν τελικά πληρώσεις μετρητά, το μαγαζί δεν χρειάζεται να κάνει κάτι άλλο. Γι’ αυτό ο ΚΦΔ (άρθρο 17) ζητά το POS να είναι συνδεδεμένο με την ταμειακή ή απευθείας με την ΑΑΔΕ: κάθε πληρωμή με κάρτα αντιστοιχεί σε απόδειξη.

Και το φιλοδώρημα; Κατά την ίδια εγκύκλιο (ερώτηση 18), το ποσό της κάρτας μπορεί να είναι μεγαλύτερο από την απόδειξη μόνο όταν η διαφορά είναι φιλοδώρημα καταχωρημένο χωριστά στο POS. Η απόδειξη γράφει μόνο όσα κατανάλωσες. Πόσο αφήνουμε και πώς, το εξηγεί ο οδηγός για το φιλοδώρημα στο εστιατόριο.

Έλεγχος με appodixi και αμοιβή για επώνυμη καταγγελία

Η εφαρμογή appodixi της ΑΑΔΕ σκανάρει το QR της απόδειξης. Σύμφωνα με την ΑΑΔΕ, αν δεις ότι η απόδειξη δεν διαβιβάστηκε ή ότι τα στοιχεία της δεν συμφωνούν, τη στέλνεις για έλεγχο, ανώνυμα ή επώνυμα. Αν δεν σου έδωσαν καθόλου απόδειξη, δεν έχεις τι να σκανάρεις. Τότε η καταγγελία πάει στην πλατφόρμα «Καταγγελίες Πολιτών» της ΑΑΔΕ, επίσης ανώνυμα ή επώνυμα, με δυνατότητα να επισυνάψεις αρχεία.

Λίγοι ξέρουν ότι ο ίδιος ο Κώδικας προβλέπει αμοιβή. Το άρθρο 62 ορίζει ότι αν μια επώνυμη καταγγελία μέσω appodixi οδηγήσει σε έλεγχο και σε πρόστιμο για παραβίαση, παραποίηση ή επέμβαση στη λειτουργία της ταμειακής (Φ.Η.Μ.), ο καταγγέλλων παίρνει χρηματική επιβράβευση. Το ποσό είναι:

• δέκα φορές η αξία της απόδειξης, μαζί με τον ΦΠΑ,
• τουλάχιστον 100 € και το πολύ 3.000 €,
• αφορολόγητο και ακατάσχετο, χωρίς ανάρτηση του ονόματός σου στη «Διαύγεια».

Προσοχή στο εύρος: η αμοιβή αφορά «πειραγμένα» ταμειακά συστήματα που εντοπίστηκαν μετά από επώνυμη καταγγελία στο appodixi. Δεν αφορά κάθε απόδειξη που δεν κόπηκε.

Πρέπει να κρατήσεις την απόδειξη;

Δεν σε υποχρεώνει κανένας νόμος. Η υποχρέωση φύλαξης του ΚΦΔ (άρθρο 13 παρ. 2) αφορά την επιχείρηση: κρατά λογιστικά αρχεία και τα αρχεία της ταμειακής τουλάχιστον πέντε χρόνια από το τέλος του φορολογικού έτους. Εσύ κράτα την απόδειξη όταν σου χρησιμεύει:

• για να ελέγξεις είδη και τιμές με τον κατάλογο πριν φύγεις,
• για να τη σκανάρεις στο appodixi,
• ως αποδεικτικό αν κάνεις παράπονο ή καταγγελία.

Για ιδιοκτήτες: τι ελέγχεται στην απόδειξη

Η ευθύνη δεν μεταφέρεται στον πελάτη. Αν φύγει χωρίς να την πάρει, αυτό που μετράει σε έλεγχο είναι αν η απόδειξη εκδόθηκε. Τρία σημεία αξίζει να τα κοιτάς κάθε μέρα:

1. Απόδειξη με κάθε σερβίρισμα, όχι μόνο όταν ζητηθεί λογαριασμός (Ε.2044/2024). Το δελτίο παραγγελίας δεν είναι απόδειξη. Η καθημερινή ρουτίνα ταμείου και POS είναι στον οδηγό για τον ιδιοκτήτη εστίασης.
2. Η πινακίδα για την απόδειξη σε εμφανές σημείο στο ταμείο, στα ελληνικά και στα αγγλικά (ΥΑ 91354/2017, άρθρο 1 παρ. 3). Τι άλλο ζητά η ίδια απόφαση για τον κατάλογο και τις τιμές, το εξηγούμε στον οδηγό για τον τιμοκατάλογο εστίασης.
3. POS συνδεδεμένο με την ταμειακή ή τον πάροχο (ΚΦΔ άρθρο 17). Το tip καταχωρείται χωριστά· η διαδρομή του ως τη μισθοδοσία είναι στον οδηγό για το φιλοδώρημα στο myDATA.

Αν τρως έξω συχνά, όλη η επίσκεψη, από τον κατάλογο ως τον λογαριασμό, είναι στον οδηγό για το φαγητό έξω στην Ελλάδα.