Συσκευασίες take away: ποια υλικά επιτρέπονται σε επαφή με τρόφιμα

Σε μια συσκευασία take away επιτρέπεται να μπει φαγητό μόνο αν το υλικό της είναι φτιαγμένο για επαφή με τρόφιμα: στη συσκευασία του προμηθευτή πρέπει να υπάρχει η φράση «για επαφή με τρόφιμα» ή το σύμβολο με το ποτήρι και το πιρούνι, και πρέπει να τηρείς τις οδηγίες χρήσης του (Κανονισμός (ΕΚ) 1935/2004, άρθρο 15).

Ο οδηγός αυτός είναι για ιδιοκτήτες καφετέριας, εστιατορίου, ψητοπωλείου και καντίνας, αλλά και για τον πελάτη που θέλει να ξέρει σε τι παίρνει το φαγητό του. Διαβάσαμε τους ευρωπαϊκούς κανονισμούς στο EUR-Lex, τα άρθρα 21 έως 25 του Κώδικα Τροφίμων και Ποτών και τις εγκυκλίους του Γενικού Χημείου του Κράτους (ΑΑΔΕ). Η εισφορά των 4 λεπτών και οι απαγορεύσεις του ν. 4736/2020 εξηγούνται χωριστά στον οδηγό για τα πλαστικά μιας χρήσης στην εστίαση· εδώ μιλάμε για την ασφάλεια του υλικού.

Ενημερωτικό κείμενο, όχι νομική συμβουλή. Ελέγξαμε τις διατάξεις και τους συνδέσμους στις 10/11/2026. Για συγκεκριμένη περίπτωση ρώτησε τη Χημική Υπηρεσία της περιοχής σου ή τον ΕΦΕΤ.

Ποιος νόμος ορίζει ποια υλικά αγγίζουν το φαγητό;

Ο βασικός κανόνας είναι ο Κανονισμός (ΕΚ) 1935/2004, που ισχύει άμεσα στην Ελλάδα. Το άρθρο 3 ζητά κάθε υλικό να μη μεταφέρει στο φαγητό συστατικά σε ποσότητα που βλάπτει την υγεία, αλλάζει απαράδεκτα τη σύσταση του τροφίμου ή αλλοιώνει τη γεύση και την οσμή του. Ο ίδιος κανόνας γράφεται και στο άρθρο 21 του ελληνικού Κώδικα Τροφίμων και Ποτών (ΚΤΠ).

Πάνω σε αυτό στέκονται ειδικοί κανόνες. Η ΕΕ έχει ειδικά μέτρα μόνο για λίγα υλικά: πλαστικά (και ανακυκλωμένα πλαστικά), κεραμικά, μεμβράνη αναγεννημένης κυτταρίνης και ενεργά ή «έξυπνα» υλικά. Για τα υπόλοιπα, όπως το χαρτί και τα μέταλλα, μένουν οι εθνικοί κανόνες, που στην Ελλάδα βρίσκονται στο Κεφάλαιο ΙΙ του ΚΤΠ (άρθρα 21 έως 28α). Τα υλικά τα ελέγχουν οι Χημικές Υπηρεσίες του Γενικού Χημείου του Κράτους, στην εισαγωγή και στο εργαστήριο. Στο μαγαζί σου, ο ΕΦΕΤ ελέγχει την υγιεινή κατά τον Κανονισμό (ΕΚ) 852/2004, που έχει κεφάλαιο και για τις συσκευασίες· τι κοιτάει ο ελεγκτής δες στον οδηγό για τους ελέγχους του ΕΦΕΤ στην εστίαση.

Τι σημαίνει το σύμβολο με το ποτήρι και το πιρούνι;

Σημαίνει ένα πράγμα: ότι το προϊόν προορίζεται για επαφή με τρόφιμα. Το άρθρο 15 του 1935/2004 το ζητά για κάθε υλικό που πουλιέται άδειο, πριν ακουμπήσει φαγητό:

«τη φράση «για επαφή με τρόφιμα» ή ειδική ένδειξη σχετικά με τη χρήση τους, όπως μηχανή του καφέ, φιάλη κρασιού, κουτάλι σούπας ή το σύμβολο που εμφαίνεται στο παράρτημα ΙΙ»

Κανονισμός (ΕΚ) 1935/2004, άρθρο 15 παρ. 1 α, ενοποιημένο κείμενο, EUR-Lex

Το ίδιο άρθρο ζητά, όπου χρειάζεται, ειδικές οδηγίες για ασφαλή χρήση, το όνομα και τη διεύθυνση του υπεύθυνου στην ΕΕ και στοιχεία ιχνηλασιμότητας (παρτίδα ή κωδικό). Στη λιανική οι ενδείξεις μπαίνουν πάνω στο προϊόν, στη συσκευασία του ή σε πινακίδα δίπλα του· στο χονδρικό εμπόριο μπορεί να είναι και στα συνοδευτικά έγγραφα. Αντικείμενα που είναι φανερά για φαγητό, όπως ένα πιρούνι, δεν χρειάζονται τη φράση ή το σύμβολο (παρ. 2).

Τι δεν σημαίνει: το σύμβολο δεν λέει ότι το δοχείο αντέχει ζεστό φαγητό, λάδι, ξύδι ή φούρνο μικροκυμάτων. Αυτά τα λένε οι οδηγίες χρήσης και τα τεχνικά στοιχεία του προμηθευτή. Ο κανονισμός μιλά για ασφάλεια «υπό τις κανονικές ή προβλεπόμενες συνθήκες» χρήσης: αν βάλεις το δοχείο σε χρήση που δεν δηλώνει ο κατασκευαστής, οι δοκιμές του δεν σε καλύπτουν.

Υλικό προς υλικό: τι ισχύει σε έναν πίνακα

Μπορείς να τυλίξεις φαγητό σε εφημερίδα;

Όχι. Ο ελληνικός Κώδικας έχει έναν κανόνα που πολλοί ξεχνούν, π.χ. στο χαρτί που στρώνεται κάτω από τηγανητά ή ψάρι:

«Απαγορεύεται η τοποθέτηση τροφίμων μέσα σε χαρτί τυπωμένο με μαύρο χρώμα (εφημερίδες).»

Κώδικας Τροφίμων και Ποτών, άρθρο 24 παρ. 2, ισχύουσα έκδοση, ΑΑΔΕ

Η ίδια παράγραφος ξεκαθαρίζει ότι δεν θεωρείται «τυπωμένο» το χαρτί που φέρει στη μία όψη επιγραφές για τον πωλητή ή το τρόφιμο. Άρα το χαρτί με το λογότυπο του μαγαζιού σου επιτρέπεται. Η παράγραφος 3 απαγορεύει κάθε χαρτί που δεν είναι καινούριο: χαρτί από χαρτοκιβώτια παραλαβής, ανακυκλωμένο πρόχειρο χαρτί ή σελίδες από κατάλογο δεν μπαίνουν κάτω από φαγητό.

Πότε δεν κάνει το αλουμινένιο ταψάκι;

Το αλουμινένιο ταψάκι με καπάκι είναι η πιο συνηθισμένη συσκευασία για μαγειρευτά. Το άρθρο 22 παρ. 4 β του ΚΤΠ απαγορεύει τα μεταλλικά σκεύη σε επαφή με τρόφιμα «ισχυρώς όξινα (pH μικρότερο από 2)» ή τρόφιμα που συντηρούνται με ξύδι, άλμη ή αλάτι. Εξαίρεση έχουν τα μεταλλικά με σμάλτο ή εγκεκριμένη επίστρωση (ενότητα Ε, σημείο 5 του ίδιου άρθρου).

Στην πράξη: τουρσιά, μαριναρισμένο ψάρι σε ξύδι ή τυρί σε άλμη θέλουν πλαστικό ή γυάλινο δοχείο για τρόφιμα, όχι γυμνό αλουμίνιο. Αν δεν είσαι σίγουρος, ρώτα τον προμηθευτή για ποια τρόφιμα δηλώνει το ταψάκι.

Πλαστικά δοχεία: τι ελέγχει ο κανονισμός 10/2011

Ο Κανονισμός (ΕΕ) 10/2011 είναι ο πιο αναλυτικός. Επιτρέπει μόνο ουσίες από τον ενωσιακό κατάλογο και βάζει δύο είδη ορίων. Το όριο συνολικής μετανάστευσης είναι 10 mg ουσιών ανά dm² επιφάνειας που ακουμπά το φαγητό (άρθρο 12). Τα ειδικά όρια μετρούν κάθε ουσία χωριστά, σε mg ανά kg τροφίμου (άρθρο 11).

Οι δοκιμές γίνονται για συγκεκριμένα τρόφιμα, χρόνο και θερμοκρασία. Γι’ αυτό η γραπτή δήλωση συμμόρφωσης (Παράρτημα IV) πρέπει να γράφει «τις προδιαγραφές χρήσης»: τον τύπο τροφίμου, τη διάρκεια και τη θερμοκρασία επαφής και τον μέγιστο λόγο επιφάνειας προς όγκο. Ένα δοχείο δοκιμασμένο για κρύα σαλάτα δεν είναι δοκιμασμένο για καυτό φαγητό με λάδι. Αν το χάρτινο ποτήρι του καφέ έχει εσωτερική πλαστική επένδυση, για αυτό το στρώμα ισχύει ο ίδιος κανονισμός (άρθρα 2 και 14).

Μπαμπού, ίνες ξύλου, BPA και PFAS: τι άλλαξε από το 2020

Μπαμπού. Τα πλαστικά ποτήρια και πιάτα «από μπαμπού» είναι συχνά μελαμίνη ή άλλο πλαστικό με σκόνη ή ίνες μπαμπού. Με την εγκύκλιο 30/003/000/4531 της 2/12/2020, το Γενικό Χημείο ενημέρωσε ότι το μπαμπού δεν είναι εγκεκριμένο πρόσθετο του 10/2011 και ότι τα αντικείμενα αυτά δεν επιτρέπεται να διατίθενται στην αγορά. Η εγκύκλιος είναι αναρτημένη στη σελίδα της ΑΑΔΕ για τα υλικά σε επαφή με τρόφιμα.

Ίνες ξύλου. Ο Κανονισμός (ΕΕ) 2023/1442 ανακάλεσε από 1/8/2023 την έγκριση για «άλευρο και ίνες ξύλου, ακατέργαστα» στα πλαστικά. Ο 2025/2240 άφησε περιθώριο μόνο για προϊόντα με εκκρεμή αίτηση έγκρισης. Αν σου προσφέρουν πλαστικό «με ίνες ξύλου», ζήτα γραπτά σε ποια διάταξη στηρίζεται.

BPA. Ο Κανονισμός (ΕΕ) 2024/3190, όπως διορθώθηκε με τον 2026/250, απαγορεύει τη δισφαινόλη Α σε πλαστικά, βερνίκια, επιστρώσεις, μελάνια, κόλλες, σιλικόνες και ελαστικά για τρόφιμα. Τα περισσότερα είδη με BPA μπορούσαν να διατεθούν για πρώτη φορά έως τις 20/7/2026· τα επαναχρησιμοποιούμενα μένουν στην αγορά έως 20/7/2027. Η δήλωση συμμόρφωσης πρέπει πλέον να γράφει αν χρησιμοποιήθηκε BPA ή άλλη επικίνδυνη δισφαινόλη, όπως εξηγεί το έγγραφο Δ.Α.Τ. 630559/17.07.2026 του Γενικού Χημείου.

PFAS. Από τις 12/8/2026, κατά το άρθρο 5 παρ. 5 του Κανονισμού (ΕΕ) 2025/40, συσκευασίες σε επαφή με τρόφιμα δεν τίθενται σε κυκλοφορία αν περιέχουν PFAS πάνω από 25 ppb για κάθε ουσία, 250 ppb για το άθροισμα ή 50 ppm για το σύνολο των PFAS, μαζί με τα πολυμερή. Την ευθύνη για τη συμμόρφωση έχουν ο κατασκευαστής και ο εισαγωγέας· εσύ ζητάς γραπτή επιβεβαίωση, ιδίως για χάρτινα κουτιά και σακουλάκια που προορίζονται για λιπαρά φαγητά.

Λίστα ελέγχου: τι ζητάς από τον προμηθευτή

Πριν αγοράσεις ποτήρια, κουτιά, ταψάκια ή χαρτί, κράτα αυτή τη λίστα:

1. Φράση «για επαφή με τρόφιμα» ή σύμβολο ποτήρι και πιρούνι στο κιβώτιο, στην ετικέτα ή στο τιμολόγιο.
2. Όνομα και διεύθυνση του υπεύθυνου στην ΕΕ (κατασκευαστή, εισαγωγέα ή πωλητή).
3. Παρτίδα ή κωδικός προϊόντος, ώστε να εντοπίζεται σε ανάκληση.
4. Για πλαστικά και πλαστικές επενδύσεις: γραπτή δήλωση συμμόρφωσης κατά το Παράρτημα IV του 10/2011, με ημερομηνία.
5. Τύποι τροφίμων για τους οποίους δοκιμάστηκε: λιπαρά, όξινα, αλκοολούχα, ξηρά.
6. Μέγιστη θερμοκρασία και διάρκεια επαφής: ζεστό γέμισμα, φούρνος, ψυγείο, κατάψυξη.
7. Αν επιτρέπεται φούρνος μικροκυμάτων, γραμμένο στις οδηγίες, όχι προφορικά.
8. Δήλωση για BPA στα είδη που καλύπτει ο 2024/3190.
9. Για χάρτινες συσκευασίες λιπαρών: επιβεβαίωση για τα όρια PFAS του 2025/40.
10. Για πλαστικό «με μπαμπού» ή «με ίνες ξύλου»: μην το αγοράσεις χωρίς γραπτή νομική βάση.

Κράτα τα τιμολόγια και τις δηλώσεις στον ίδιο φάκελο με το σύστημα HACCP του μαγαζιού. Το άρθρο 17 του 1935/2004 ζητά ιχνηλασιμότητα: να μπορείς να δείξεις από ποιον αγόρασες κάθε υλικό.

Είσαι υποχρεωμένος να έχεις δήλωση συμμόρφωσης;

Εδώ οι περισσότεροι οδηγοί είναι ασαφείς. Ο κανονισμός 10/2011 (άρθρο 15) ζητά τη δήλωση «στα στάδια της διάθεσης στην αγορά εκτός από το στάδιο της λιανικής πώλησης». Και ο Κανονισμός (ΕΚ) 178/2002 (άρθρο 3 σημείο 7) κατατάσσει τα εστιατόρια και τις επιχειρήσεις εστίασης στη «λιανική». Άρα ο νόμος δεν λέει ρητά ότι ο προμηθευτής οφείλει να τη δώσει σε εσένα.

Η ευθύνη όμως μένει σε εσένα. Το Παράρτημα II, Κεφάλαιο X του Κανονισμού (ΕΚ) 852/2004 ζητά τα υλικά συσκευασίας να μην είναι πηγή μόλυνσης και να αποθηκεύονται χωρίς κίνδυνο μόλυνσης. Η δήλωση είναι το πιο απλό αποδεικτικό ότι διάλεξες σωστό υλικό. Βάλε τη στους όρους της παραγγελίας: ένας σοβαρός χονδρέμπορος τη λαμβάνει από τον κατασκευαστή και μπορεί να σου τη δώσει.

Μέσα στο μαγαζί: αποθήκευση, ζεστό φαγητό, μικροκύματα

Το Κεφάλαιο X του 852/2004 ισχύει για κάθε κατάστημα εστίασης. Στην πράξη οι συσκευασίες μένουν κλειστές στο κιβώτιό τους, μακριά από χημικά καθαρισμού και όχι στο πάτωμα. Όσες ξαναχρησιμοποιείς πρέπει να καθαρίζονται εύκολα και, όπου χρειάζεται, να απολυμαίνονται. Μην ξαναγεμίζεις δοχεία μιας χρήσης: δοκιμάστηκαν για μία χρήση.

Γέμιζε με ζεστό φαγητό μόνο δοχεία που δηλώνονται για τη θερμοκρασία αυτή. Αν ο πελάτης ρωτήσει για μικροκύματα, απάντα με τις οδηγίες του προμηθευτή ή γράψε σημείωση πάνω στο καπάκι. Για τα πιάτα και τις κούπες του τραπεζιού, ζήτα κεραμικά που πληρούν τα όρια μολύβδου και καδμίου. Αν καταγράφεις θερμοκρασίες παραλαβής, το πρότυπο φύλλο θερμοκρασιών έχει στήλη και για την ακεραιότητα της συσκευασίας.

Για τον πελάτη: αν σου δώσουν φαγητό τυλιγμένο σε εφημερίδα ή σε φθαρμένο δοχείο, μπορείς να το αναφέρεις στον ΕΦΕΤ. Τα γενικά δικαιώματά σου είναι στον οδηγό για τα δικαιώματα του καταναλωτή στο εστιατόριο.

Το επόμενο βήμα

Αν τώρα στήνεις μαγαζί, βάλε τις συσκευασίες στη λίστα του εξοπλισμού από την αρχή: δες τον οδηγό για το άνοιγμα καφετέριας ή για το άνοιγμα εστιατορίου. Για το τι κάνεις με τις άδειες συσκευασίες και το μαγειρικό λάδι, δες τα απόβλητα της εστίασης.