Πυρασφάλεια καταστήματος εστίασης: πυροσβεστήρες, πιστοποιητικό και έλεγχοι

Κάθε κατάστημα εστίασης, όσο μικρό κι αν είναι, χρειάζεται τουλάχιστον δύο φορητούς πυροσβεστήρες, φωτισμό και σήμανση ασφαλείας, βιβλίο ελέγχου θεωρημένο από την Πυροσβεστική και συντήρηση των μέσων τουλάχιστον μία φορά τον χρόνο· αν τηγανίζεις με λάδια θέλεις και πυροσβεστήρα κατηγορίας F, ενώ πιστοποιητικό πυροπροστασίας χρειάζεσαι μόνο όταν ο θεωρητικός πληθυσμός ξεπερνά τα 150 άτομα ή όταν χρησιμοποιείς υγραέριο.

Οι κανόνες είναι μοιρασμένοι σε ένα προεδρικό διάταγμα, δύο κοινές υπουργικές αποφάσεις και αρκετές πυροσβεστικές διατάξεις. Εδώ τους βάζουμε στη σειρά για όλα τα είδη μαγαζιών φαγητού, από το εστιατόριο ως το σνακ μπαρ, με το άρθρο από το οποίο βγαίνει κάθε υποχρέωση. Τα βήματα της άδειας και το κόστος του πιστοποιητικού είναι στον οδηγό για το άνοιγμα καφετέριας.

Ποιο κείμενο ισχύει για το δικό σου κτίριο

Ο Κανονισμός Πυροπροστασίας Κτιρίων, δηλαδή το Π.Δ. 41/2018 (ΦΕΚ Α’ 80/7.5.2018), εφαρμόζεται υποχρεωτικά σε κτίρια που ανεγείρονται μετά την έναρξη ισχύος του, σε ανεξάρτητες προσθήκες και σε ορισμένες αλλαγές χρήσης (Κεφάλαιο Α, άρθρο 2.1). Τα περισσότερα μαγαζιά όμως στεγάζονται σε παλιότερα κτίρια.

Για αυτά, το Παράρτημα Γ της ΚΥΑ 16228/2017 (ΦΕΚ Β’ 1723) στέλνει τους χώρους συνάθροισης κοινού σε κτίρια με αίτηση οικοδομικής άδειας πριν από τις 17/2/1989 στην Πυροσβεστική Διάταξη 3/2015 (ΦΕΚ Β’ 529), που αναφέρει ρητά εστιατόρια, πιτσαρίες, ψητοπωλεία, καφετέριες και μπαρ. Για τα νεότερα κτίρια η ΚΥΑ παρέπεμπε στο Π.Δ. 71/1988, του οποίου τα κεφάλαια Α και Γ καταργήθηκαν με το Π.Δ. 41/2018.

Το Π.Δ. 41/2018 έχει και μια πρόβλεψη για τα πολύ μικρά μαγαζιά: εστιατόρια, καφενεία, πιτσαρίες, σνακ μπαρ και άλλα καταστήματα υγειονομικού ενδιαφέροντος με θεωρητικό πληθυσμό έως 49 άτομα εξετάζονται με το άρθρο για το «Εμπόριο» και όχι ως χώροι συνάθροισης κοινού (Κεφάλαιο Β, άρθρο 3.1). Ποιο κείμενο ισχύει στο δικό σου κτίριο το κρίνει ο μηχανικός, από την ημερομηνία της οικοδομικής άδειας και από τη μελέτη πυροπροστασίας που ίσως υπάρχει ήδη.

Θεωρητικός πληθυσμός: πώς βγαίνει η κατηγορία Α ή Β

Το άρθρο 9 της ΚΥΑ 16228/2017 χωρίζει τα καταστήματα σε κατηγορίες κινδύνου. Στην κατηγορία Α είναι οι χώροι συνάθροισης κοινού έως 150 ατόμων χωρίς υγραέριο, που δεν χρειάζονται πιστοποιητικό. Στην κατηγορία Β είναι όσοι ξεπερνούν τα 150 άτομα και όσοι χρησιμοποιούν φιάλες ή δεξαμενή υγραερίου, όποιο κι αν είναι το μέγεθός τους. Για τα εστιατόρια με αέριο στην κουζίνα το εξηγούμε στον οδηγό για το άνοιγμα εστιατορίου. Εδώ σε ενδιαφέρει πώς μετριέται το «150».

Εξαίρεση είναι τα κέντρα διασκέδασης, δηλαδή οι χώροι με κυρίως μουσικό πρόγραμμα έως 100 dB και φαγητό ή ποτό. Από τις 29/6/2026 ο Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ν. 5314/2026, άρθρα 351 και 353) τα θέλει με άδεια του Δήμου και όχι με γνωστοποίηση. Το πιστοποιητικό πυροπροστασίας είναι δικαιολογητικό της άδειας, όποιος κι αν είναι ο πληθυσμός (άρθρο 353 παρ. 1δ).

Ο θεωρητικός πληθυσμός δεν είναι οι πελάτες μιας καλής βραδιάς. Είναι η ωφέλιμη επιφάνεια κύριας χρήσης διαιρεμένη με έναν συντελεστή. Ο Πίνακας 1 της Πυροσβεστικής Διάταξης 3/2015 δίνει 1,4 τ.μ. ανά άτομο για εστιατόρια, καφενεία και καφέ-ζαχαροπλαστεία και 0,65 τ.μ. ανά άτομο για μπαρ και χώρους ορθίων, ενώ το προσωπικό δεν μετράει. Ο Κανονισμός του 2018 χρησιμοποιεί τον ίδιο συντελεστή, ένα άτομο ανά 1,40 τ.μ., για εστιατόρια, καφενεία και ζαχαροπλαστεία.

Η ίδια η ΚΥΑ δίνει παράδειγμα: καφετέρια σε υφιστάμενο κτίριο με 100 τ.μ. για τραπεζοκαθίσματα έχει 100 / 1,4 = 71 άτομα, άρα κατηγορία Α. Με την ίδια πράξη, ένα υφιστάμενο εστιατόριο περνά τα 150 άτομα όταν η αίθουσα ξεπεράσει τα 210 τ.μ. (150 × 1,4). Με έστω μία φιάλη υγραερίου για τις εστίες, η κατηγορία γίνεται Β όποιο κι αν είναι το εμβαδόν, και τότε τρέχει η προθεσμία των 50 ημερών για το πιστοποιητικό που περιγράφουμε στον οδηγό για την καφετέρια.

Πόσοι πυροσβεστήρες και ποιοι

Ο βασικός πυροσβεστήρας είναι ο φορητός ξηράς σκόνης ή βάσης νερού με κατασβεστική ικανότητα τουλάχιστον 21A-113B-C. Η Πυροσβεστική Διάταξη 3/2015 (άρθρο 7) δέχεται και πυροσβεστήρες διοξειδίου του άνθρακα τουλάχιστον 55B-C. Ο αριθμός βγαίνει από τη μικτή επιφάνεια. Αν η διαίρεση δώσει δεκαδικό, στρογγυλεύει στον πλησιέστερο ακέραιο, και όποιο κι αν είναι το αποτέλεσμα οι πυροσβεστήρες δεν είναι ποτέ λιγότεροι από δύο.

Η θέση μετράει όσο και ο αριθμός. Η Πυροσβεστική Διάταξη 15/2014 ζητά οι φορητοί πυροσβεστήρες να κρέμονται σε ύψος 0,80 έως 1,20 μ., στις οδεύσεις διαφυγής, κοντά σε σκάλες, εξόδους και επικίνδυνους χώρους, και ποτέ σε σημείο απρόσιτο ή σκεπασμένο. Ο πυροσβεστήρας διοξειδίου του άνθρακα μπαίνει κοντά στους ηλεκτρικούς πίνακες. Αν το μαγαζί έχει καυστήρα κεντρικής θέρμανσης με στερεά ή υγρά καύσιμα, από πάνω του μπαίνει και αυτοδιεγειρόμενος πυροσβεστήρας οροφής (3/2015, άρθρο 7).

Η κουζίνα: φριτέζες, καπναγωγός και πυροσβεστήρας F

Για την κουζίνα οι κανόνες είναι ξεχωριστοί. Η Πυροσβεστική Διάταξη 3/2015 (άρθρο 7.6) ζητά σύστημα τοπικής κατάσβεσης στους χώρους παρασκευής φαγητού με εστίες μαγειρικής και καυτές επιφάνειες, και το Π.Δ. 41/2018 (άρθρο 7.2.4) το ζητά στα νέα κτίρια όπου το επιβάλλει η 15/2014. Το σύστημα μπαίνει πάνω από τις εστίες, λειτουργεί αυτόματα και χειροκίνητα, και προστατεύει τον χώρο πάνω από τις εστίες και το εσωτερικό του καπναγωγού (15/2014, παρ. 3.6.1). Το είδος του εξαρτάται από τις φριτέζες:

• Μία συσκευή με πάνω από 10 λίτρα λάδι ή περισσότερες από μία συσκευές, όποια κι αν είναι η χωρητικότητά τους: σύστημα τοπικής κατάσβεσης με υλικό για πυρκαγιές κατηγορίας F.
• Μία μόνο φριτέζα, μονή ή διπλή, με έως 10 λίτρα λάδι: σύστημα κατηγορίας Α και Β, ξηράς σκόνης ή βάσης νερού, και κοντά στις συσκευές ένας φορητός πυροσβεστήρας κατηγορίας F, τουλάχιστον 25F.

Υπάρχει και μια πρόβλεψη που αφορά σχεδόν κάθε μαγαζί με τηγάνι, ακόμη κι αν δεν έχει σύστημα τοπικής κατάσβεσης:

«Ο ανωτέρω πυροσβεστήρας επιβάλλεται και στις επιχειρήσεις που δεν υποχρεούνται στην εγκατάσταση συστήματος τοπικής κατάσβεσης, εφόσον πραγματοποιείται χρήση μαγειρικών ελαίων – λιπών.»

Πυροσβεστική Διάταξη 15/2014, παρ. 3.6.2β, ΦΕΚ Β’ 3149/2014

Η ίδια διάταξη ορίζει και την ελάχιστη γόμωση του συστήματος ανάλογα με το μήκος του απαγωγικού (παρ. 3.6.4), αλλά τη μελέτη την κάνει ο μηχανικός. Εσύ φρόντισε να ξέρει πόσες φριτέζες έχεις και πόσα λίτρα παίρνει η καθεμία.

Για τον καθαρισμό του απαγωγού δεν βρήκαμε συχνότητα στα κείμενα πυρασφάλειας· η 3/2015 ζητά γενικά συνεχή καθαρισμό όλων των χώρων. Υγειονομικά, ο απαγωγός είναι υποχρεωτικός στην κουζίνα πλήρους επεξεργασίας, όπως γράφουμε για το εστιατόριο, και στο αρχείο HACCP κρατάς το πιο πρόσφατο αποδεικτικό καθαρισμού και συντήρησής του.

Έξοδοι, φωτισμός και σήμανση ασφαλείας

Φωτισμός ασφαλείας μπαίνει υποχρεωτικά στις οδεύσεις διαφυγής, στις εξόδους κινδύνου και στους ανοιχτούς χώρους. Τα φωτιστικά ασφαλείας και σήμανσης κατεύθυνσης τοποθετούνται είτε υπάρχει εφεδρική πηγή ενέργειας είτε όχι (3/2015, άρθρο 5). Υποχρεωτική είναι και η σήμανση των οδεύσεων, των εξόδων και του πυροσβεστικού εξοπλισμού. Τα φωτιστικά ακολουθούν το πρότυπο ΕΛΟΤ ΕΝ 1838 και οι πινακίδες το ΕΛΟΤ ΕΝ ISO 7010 (15/2014, κεφάλαιο 5). Σχεδιάγραμμα διαφυγής χρειάζεται μόνο όταν η κύρια χρήση απλώνεται σε τέσσερις ή περισσότερους ορόφους.

Στα νέα κτίρια, χώρος συνάθροισης κοινού με 50 έως 150 άτομα θέλει δύο εξόδους πλάτους 0,90 μ. και με 151 έως 300 άτομα δύο εξόδους πλάτους 1,40 μ. (Π.Δ. 41/2018, Κεφ. Β, άρθρο 3.3.1). Και στα δύο κείμενα απαγορεύονται:

• η παρεμπόδιση οδεύσεων διαφυγής και εξόδων με τραπέζια, κιβώτια ή έπιπλα·
• το κάλυμμα πάνω από πινακίδες σήμανσης ή πυροσβεστικό εξοπλισμό·
• η διακόσμηση με εύφλεκτα υλικά·
• τα πυροτεχνήματα μέσα στο μαγαζί·
• στον Κανονισμό του 2018, το κλείδωμα κοινόχρηστων θυρών εξόδου με μηχανισμό που ανοίγει μόνο με κλειδί.

Η 3/2015 (άρθρο 6) ζητά επίσης πινακίδες με οδηγίες πρόληψης σε εμφανή σημεία, εύφλεκτα υλικά μακριά από φλόγες και πηγές θερμότητας, τακτική συντήρηση των ηλεκτρικών εγκαταστάσεων και επιθεώρηση όλων των χώρων από υπεύθυνο υπάλληλο μετά το κλείσιμο. Τις μη εργάσιμες ώρες οι εγκαταστάσεις μένουν εκτός λειτουργίας, εκτός από όσες πρέπει να δουλεύουν.

Συντήρηση και βιβλίο ελέγχου

Την ευθύνη για τη συντήρηση την έχει ο ιδιοκτήτης ή ο εκμεταλλευτής. Η Πυροσβεστική Διάταξη 12/2012 (ΦΕΚ Β’ 1794) ζητά έλεγχο και συντήρηση των μέσων τουλάχιστον μία φορά τον χρόνο, και συχνότερα όπου το ορίζει ο κατασκευαστής ή η νομοθεσία. Τη δουλειά την κάνει πρόσωπο με τα νόμιμα προσόντα, που υπογράφει στο Βιβλίο Ελέγχου Συντήρησης και Καλής Λειτουργίας Μέσων Ενεργητικής Πυροπροστασίας. Για το βιβλίο ισχύουν τα εξής:

• το έχεις ακόμη κι αν δεν χρειάζεσαι πιστοποιητικό (ΚΥΑ 16228/2017, άρθρο 9)·
• οι σελίδες του είναι αριθμημένες και θεωρημένες από την τοπική Πυροσβεστική Υπηρεσία·
• μένει μέσα στο μαγαζί, στη διάθεση της Πυροσβεστικής·
• δεν χρειάζεται νέο βιβλίο αν αλλάξει η επωνυμία ή μεταβιβαστεί η επιχείρηση.

Τους πυροσβεστήρες τους συντηρεί αναγνωρισμένη εταιρεία με άδεια από την Περιφέρεια, κατά την ΚΥΑ 618/43/2005. Στην ετικέτα γράφονται ο υπεύθυνος, ο μήνας και το έτος του ελέγχου και της επόμενης εργασίας, και τα στοιχεία της εταιρείας. Μετά από κάθε χρήση ο πυροσβεστήρας ξαναγεμίζει. Η διάρκεια ζωής του δεν ξεπερνά τα 20 χρόνια, με εξαίρεση τους πυροσβεστήρες διοξειδίου του άνθρακα και τις φύσιγγες αερίου.

Ανάμεσα στις επισκέψεις του συνεργείου, η ίδια ΚΥΑ συνιστά στον ιδιοκτήτη απλό οπτικό έλεγχο: ο πυροσβεστήρας είναι στη θέση του, δεν εμποδίζεται, φαίνεται, οι οδηγίες του κοιτάζουν προς τα έξω και διαβάζονται, και δεν έχει εμφανή χτυπήματα. Η συχνότητα «δεν θα πρέπει να είναι μικρότερη από τριμηνιαία και κατά προτίμηση πρέπει να είναι μηνιαία». Ένα σημάδι στο ημερολόγιο στην αρχή κάθε μήνα αρκεί.

Ο πίνακας της ΚΥΑ με το πρόγραμμα συντήρησης ανά έτος ζωής είναι τυπωμένος στο ΦΕΚ ως εικόνα και δεν τον διαβάσαμε με βεβαιότητα. Ζήτα από το συνεργείο να γράφει στο βιβλίο την επόμενη εργασία για κάθε πυροσβεστήρα, και βάλ’ την στο ετήσιο πρόγραμμα του οδηγού του ιδιοκτήτη εστίασης.

Εκπαίδευση προσωπικού

Η ΚΥΑ 16228/2017 ζητά να εκπαιδεύεις το προσωπικό σύμφωνα με την Πυροσβεστική Διάταξη 14/2014. Ομάδα πυροπροστασίας με τουλάχιστον τέσσερα άτομα είναι υποχρεωτική μόνο όπου υπάρχει μόνιμο υδροδοτικό δίκτυο ή αυτόματο σύστημα καταιονισμού με περισσότερες από έξι κεφαλές· στους υφιστάμενους χώρους συνάθροισης κοινού το μόνιμο δίκτυο απαιτείται πάνω από 250 άτομα (3/2015, άρθρο 7).

Όπου απαιτείται ομάδα, η τοπική Πυροσβεστική Αρχή κάνει δίωρη βασική εκπαίδευσή της κατόπιν αίτησης, κατά προτίμηση από Οκτώβριο έως Μάιο. Βεβαίωση δεν χορηγείται, και η εκπαίδευση επαναλαμβάνεται κάθε πέντε χρόνια (άρθρο 4). Για τις επιχειρήσεις χωρίς υποχρέωση ομάδας, η διάταξη κρίνει σκόπιμο ο υπεύθυνος να εκπαιδεύει ο ίδιος το προσωπικό σε τέσσερα θέματα: πρόληψη πυρκαγιάς, χρήση των πυροσβεστικών μέσων του μαγαζιού, έγκαιρο συναγερμό και εκκένωση (άρθρο 2). Ένας πρακτικός τρόπος είναι μια σύντομη ενημέρωση με όλο το προσωπικό, μπροστά στους πυροσβεστήρες και στις εξόδους, κάθε φορά που έρχεται καινούργιος συνάδελφος.

Ποιος ελέγχει και τι πρόστιμα προβλέπονται

Τα μέτρα πυροπροστασίας τα ελέγχει η Πυροσβεστική, στην οποία ο Δήμος κοινοποιεί τη γνωστοποίησή σου μέσα σε πέντε εργάσιμες ημέρες (ΚΥΑ 16228/2017). Η Πυροσβεστική Διάταξη 13/2021 προβλέπει τακτικούς και δειγματοληπτικούς ελέγχους ανάλογα με τον βαθμό κινδύνου, και το πιστοποιητικό, όπου απαιτείται, ισχύει πέντε χρόνια. Οι υγειονομικοί έλεγχοι είναι ξεχωριστή υπόθεση, που την εξηγούμε στον οδηγό για τους ελέγχους ΕΦΕΤ στην εστίαση.

Τα διοικητικά πρόστιμα τα ορίζει η Πυροσβεστική Διάταξη 19/2024, που για τα κτίρια ισχύει από 1/7/2024. Ο τύπος αθροίζει τρεις ομάδες παραβάσεων (ενεργητικά μέσα, δομικά στοιχεία, πιστοποιητικά και διοικητικές πράξεις) και τις πολλαπλασιάζει με συντελεστές κινδύνου και υποτροπής· υποτροπή είναι νέα παράβαση μέσα σε ένα έτος. Τα όρια είναι ρητά:

«ελάχιστο δυνατό επιβαλλόμενο πρόστιμο τα πεντακόσια ευρώ (500 €) και μέγιστο, ακόμη και σε περίπτωση συρροής παραβάσεων, τα πενήντα χιλιάδες ευρώ (50.000 €).»

Πυροσβεστική Διάταξη 19/2024, άρθρο 4 παρ. 2, ΦΕΚ Β’ 2550/30.04.2024

Ο ελεγκτής συντάσσει Πράξη Επιβολής Προστίμου, που θυροκολλείται αν το μαγαζί είναι κλειστό. Έχεις πέντε ημέρες για ένσταση στη Διεύθυνση Πυροσβεστικών Υπηρεσιών του νομού (ΔΙ.Π.Υ.Ν.) και δεκαπέντε ημέρες για να πληρώσεις με e-Παράβολο. Αν περάσουν 30 ημέρες χωρίς πληρωμή, το πρόστιμο βεβαιώνεται στη ΔΟΥ, και η Πυροσβεστική ενημερώνει και την αρχή που σου έδωσε την άδεια.

Δύο επιφυλάξεις. Τα ποσά ανά παράβαση είναι σε πίνακες που στο ΦΕΚ είναι τυπωμένοι ως εικόνες, γι’ αυτό δεν τα παραθέτουμε. Τα όρια 500 έως 50.000 € τα έθεσε το άρθρο 48 του ν. 5075/2023 (ΦΕΚ Α’ 206/12.12.2023), που αντικατέστησε την παρ. 3 του άρθρου 167 του ν. 4662/2020· το αρχικό κείμενο έγραφε 200 έως 5.000 €. Στην κωδικοποίηση του taxheaven, που τη χρησιμοποιήσαμε μόνο ως βοήθημα ανάγνωσης, η ίδια κλίμακα βρίσκεται πλέον στην παρ. 4 του άρθρου· την πράξη της αναρίθμησης δεν την εντοπίσαμε. Η 3/2015 προβλέπει επιπλέον ποινική δίωξη (άρθρο 19).

Τι δεν βρήκαμε στα επίσημα κείμενα

• Ασφάλιση: στα κείμενα πυρασφάλειας που διαβάσαμε δεν υπάρχει υποχρέωση ασφάλισης του καταστήματος για πυρκαγιά.
• Καθαρισμός απαγωγού: δεν βρήκαμε συχνότητα στα πυροσβεστικά κείμενα, και από την υγειονομική πλευρά το αρχείο HACCP ζητά το πιο πρόσφατο αποδεικτικό, όχι συγκεκριμένο διάστημα.
• Τροποποιήσεις 2021–2026: δεν εντοπίσαμε τροποποίηση του Π.Δ. 41/2018 στις πηγές που ελέγξαμε στις 8/11/2026, και το Μητρώο Διαδικασιών το παραθέτει ακόμη στη νομική βάση του πιστοποιητικού. Αυτό δεν αποδεικνύει ότι δεν υπάρχει, και ο μηχανικός σου ξέρει την τρέχουσα μορφή.

Πού παίρνεις επίσημη απάντηση

• Γραφείο ή Τοπικό Παράρτημα Προληπτικής και Κατασταλτικής Πυρασφάλειας της ΔΙ.Π.Υ.Ν. του νομού σου: χορηγεί το πιστοποιητικό και θεωρεί το βιβλίο ελέγχου.
• mitos.gov.gr: η διαδικασία «Πιστοποιητικό (ενεργητικής) πυροπροστασίας» του Υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, με δικαιολογητικά, κόστος και σημεία εξυπηρέτησης.
• fireservice.gr: οι ανακοινώσεις του Πυροσβεστικού Σώματος για νέες διατάξεις.
• «Ε-Άδειες» του ΤΕΕ: από εκεί ο μηχανικός υποβάλλει την αίτηση για πιστοποιητικό.

Το Μητρώο προειδοποιεί κιόλας ότι το πιστοποιητικό δεν τα καλύπτει όλα:

«Το πιστοποιητικό (ενεργητικής) πυροπροστασίας δε νομιμοποιεί τη χρήση του κτιρίου – χώρου από πολεοδομική άποψη…»

Εθνικό Μητρώο Διοικητικών Διαδικασιών, Πιστοποιητικό (ενεργητικής) πυροπροστασίας

Έλεγχος σε δέκα λεπτά

1. Μέτρησε τους πυροσβεστήρες με βάση τα τετραγωνικά και βεβαιώσου ότι είναι τουλάχιστον δύο.
2. Αν έχεις φριτέζα, δες ότι υπάρχει πυροσβεστήρας F δίπλα της και ρώτα τον μηχανικό για το σύστημα τοπικής κατάσβεσης.
3. Κοίτα τις ετικέτες: μήνας και έτος της επόμενης συντήρησης.
4. Άνοιξε το βιβλίο ελέγχου: η τελευταία εγγραφή πρέπει να είναι κάτω από έναν χρόνο.
5. Περπάτησε τις εξόδους: κανένα κιβώτιο στη διαδρομή, καμία κλειδωμένη πόρτα, όλα τα φωτιστικά ασφαλείας αναμμένα.
6. Αν είσαι στην κατηγορία Β, σημείωσε τη λήξη του πιστοποιητικού· η αίτηση ανανέωσης υποβάλλεται τουλάχιστον δύο μήνες πριν (Πυροσβεστική Διάταξη 13/2021, άρθρο 9 παρ. 2).