Πιστοποιητικό υγείας εργαζομένων στην εστίαση: εξετάσεις, ισχύς και άδεια εργασίας της Αστυνομίας

Όποιος δουλεύει σε εστιατόριο, καφετέρια ή μπαρ χρειάζεται σήμερα πιστοποιητικό υγείας, όχι βιβλιάριο: το υπογράφει γιατρός της επιλογής του, δημόσιος ή ιδιώτης, μετά από κλινική εξέταση και ακτινογραφία θώρακος (όσοι πιάνουν τρόφιμα κάνουν και εξετάσεις κοπράνων) και ισχύει πέντε χρόνια· όσοι δουλεύουν σε μπαρ, καφετέρια ή κέντρο διασκέδασης χρειάζονται επιπλέον άδεια εργασίας από την Αστυνομία, που βγαίνει στο gov.gr με παράβολο 2,04 € και δεν λήγει.

Οι περισσότερες απαντήσεις στο διαδίκτυο αναφέρουν μόνο το πρώτο χαρτί. Εδώ τα βρίσκεις μαζί, από τη σκοπιά του εργαζομένου, με τα επίσημα κείμενα. Τι πρέπει να έχει το μαγαζί συνολικά, με τα αρχεία και την κατάρτιση, θα το βρεις στον οδηγό για το HACCP σε εστιατόρια και καφέ.

Τα χαρτιά του εργαζομένου με μια ματιά

Πιστοποιητικό υγείας: ποιος το χρειάζεται

Η υποχρέωση είναι γενική και δεν ξεχωρίζει ειδικότητες. Το άρθρο 1 της υγειονομικής διάταξης, όπως δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ Β’ 1199/11.4.2012, ορίζει:

«Όσοι απασχολούνται ή επιθυμούν να απασχοληθούν σε επιχειρήσεις υγειονομικού ενδιαφέροντος ή και έχουν άμεση ή έμμεση επαφή με τα τρόφιμα πρέπει να είναι εφοδιασμένοι με πιστοποιητικό υγείας.»

Υπουργείο Υγείας, Υ.Δ. Υ1γ/Γ.Π/οικ35797/2012, άρθρο 1 (Διαύγεια)

Άρα το χρειάζονται ο μάγειρας, ο βοηθός κουζίνας, ο σερβιτόρος, ο barista, ο ταμίας και ο λαντζέρης. Η διαφορά είναι στις εξετάσεις: όσοι είναι χειριστές τροφίμων κάνουν περισσότερες. Η εγκύκλιος του Υπουργείου εξηγεί, με βάση τον Codex Alimentarius, ότι χειριστής είναι όποιος χειρίζεται απευθείας τρόφιμα, συσκευασμένα ή όχι, αλλά και εξοπλισμό, εργαλεία ή επιφάνειες που έρχονται σε επαφή με αυτά. Αν η θέση σου είναι οριακή, ρώτα τη Διεύθυνση Δημόσιας Υγείας της Περιφέρειάς σου.

Ποιες εξετάσεις ζητά ο νόμος

Αυτό είναι το ελάχιστο της διάταξης. Ορισμένες μονάδες υγείας ζητούν και άλλες εξετάσεις, όπως Mantoux ή αντιγόνο Αυστραλίας, που δεν αναφέρονται στην Υ.Δ. 35797/2012· ρώτα τον γιατρό αν είναι δική του κλινική κρίση. Το κόστος των εξετάσεων δεν το ορίζει η διάταξη, ούτε λέει ποιος το πληρώνει, εργαζόμενος ή εργοδότης.

Πώς βγαίνει το πιστοποιητικό, βήμα βήμα

1. Διάλεξε γιατρό, του Δημοσίου ή ιδιώτη· η εγκύκλιος δεν ορίζει ειδικότητα.
2. Κάνε τις εξετάσεις του πίνακα για τη θέση σου.
3. Ο γιατρός συμπληρώνει το υπόδειγμα που συνοδεύει την εγκύκλιο: ονοματεπώνυμο, όνομα πατρός, αριθμό ταυτότητας ή ΑΜΚΑ ή διαβατηρίου, διεύθυνση, και τις εξετάσεις που έγιναν. Βεβαιώνει ότι δεν βρέθηκε μεταδοτικό νόσημα, υπογράφει και βάζει ευανάγνωστη σφραγίδα με τα πλήρη στοιχεία του.
4. Δώσε το πιστοποιητικό στο μαγαζί. Κράτα αντίγραφο για σένα.
5. Σημείωσε τη λήξη. Μετά από πέντε χρόνια ξαναγίνονται όλες οι εξετάσεις, όχι μόνο η κλινική.

Στο gov.gr και στο Εθνικό Μητρώο Διαδικασιών δεν βρήκαμε ψηφιακή υπηρεσία για το πιστοποιητικό υγείας: το υπογράφει γιατρός. Η υπηρεσία του gov.gr που ψάχνουν πολλοί είναι η άδεια εργασίας της Αστυνομίας, παρακάτω.

Η εγκύκλιος ορίζει πού φυλάσσεται:

«Τα Πιστοποιητικά Υγείας θα φυλάσσονται στον ατομικό φάκελο των εργαζομένων που τηρεί η επιχείρηση στην οποία και θα επιδεικνύονται σε κάθε έλεγχο των αρμοδίων υπηρεσιών.»

Υπουργείο Υγείας, εγκύκλιος Υ1γ/Γ.Π/οικ.60325/29.5.2012 (Διαύγεια)

Η έλλειψη πιστοποιητικού, κατά την ίδια εγκύκλιο, αποτελεί παράβαση. Τι ελέγχουν οι υγειονομικές υπηρεσίες στον φάκελο του προσωπικού περιγράφουμε στον οδηγό για τον έλεγχο του ΕΦΕΤ στο εστιατόριο.

Πόσο ισχύει και τι έγινε το βιβλιάριο υγείας

• Πέντε χρόνια από την έκδοση. Η διάταξη δεν το συνδέει με εργοδότη, άρα για εποχικούς και φοιτητές ισχύει από σεζόν σε σεζόν μέσα στην πενταετία.
• Δύο χρόνια σε παιδικούς και βρεφονηπιακούς σταθμούς (υπόδειγμα της εγκυκλίου), όχι στο εστιατόριο.
• Το ατομικό βιβλιάριο υγείας δεν εκδίδεται πια από το 2012. Το άρθρο 2 της διάταξης όρισε ότι όσα είχαν ήδη εκδοθεί ισχύουν έως τη λήξη τους.
• Το βιβλιάριο εργασίας και υγείας των ξενοδοχείων είναι άλλο πράγμα και υπάρχει όπου το προβλέπει η εργατική νομοθεσία. Οι κάτοχοί του κάνουν τις ίδιες εξετάσεις και, κατά την εγκύκλιο, το πιστοποιητικό υγείας ενσωματώνεται στο βιβλιάριο.

Όταν είσαι άρρωστος: πότε δεν πιάνεις τρόφιμα

Το πιστοποιητικό βεβαιώνει την υγεία σου τη μέρα της εξέτασης, όχι για πέντε χρόνια. Γι’ αυτό η διάταξη απαγορεύει τον χειρισμό τροφίμων, και κάθε είσοδο σε χώρους εργασίας με τρόφιμα, σε όποιον πάσχει από νόσημα που μεταδίδεται με τις τροφές ή έχει μολυσμένα τραύματα, δερματική μόλυνση, έλκη, διάρροια, βήχα, καταρροή με πυρετό ή ίκτερο, εφόσον υπάρχει κίνδυνος μόλυνσης του φαγητού. Όποιος εργάζεται σε επιχείρηση τροφίμων πρέπει να αναφέρει αμέσως την ασθένεια ή τα συμπτώματα στον υπεύθυνο. Η εγκύκλιος ζητά από τους γιατρούς να το εξηγούν: με τέτοια συμπτώματα απομακρύνεσαι από την εργασία μέχρι να γίνεις καλά.

Η ευθύνη για την υγεία όσων πιάνουν τρόφιμα είναι, κατά τη διάταξη, της επιχείρησης, που πρέπει να αποδεικνύει με εσωτερικές διαδικασίες ότι οι εργαζόμενοι γνωρίζουν τις απαιτήσεις και ότι η ίδια κάνει επαρκείς ελέγχους.

Η άδεια εργασίας της Αστυνομίας: για μπαρ, καφετέριες και κέντρα διασκέδασης

Αυτό είναι το δεύτερο χαρτί, που δεν έχει σχέση με γιατρούς. Το προβλέπει το άρθρο 4 του π.δ. 180/1979 για τα καταστήματα ποτών και τα κέντρα διασκέδασης. Η περιγραφή της διαδικασίας στο Εθνικό Μητρώο Διαδικασιών (ΜΙΤΟΣ) είναι σαφής:

«Η διαδικασία αφορά στην έκδοση άδειας εργασίας προσωπικού σε καταστήματα πώλησης οινοπνευματωδών ποτών, αλλά και προσωπικού που εργάζεται με οποιαδήποτε ιδιότητα στα καταστήματα των κέντρων διασκεδάσεως, μπαρ, καφετεριών, αμιγών αιθουσών διενέργειας τεχνικών παιγνίων, καθώς και στα λοιπά καταστήματα, στα οποία διενεργούνται και τεχνικά παίγνια.»

Ελληνική Αστυνομία, Εθνικό Μητρώο Διαδικασιών, «Άδεια Εργασίας Προσωπικού Καταστημάτων Πωλήσεως Οινοπνευματωδών Ποτών και Κέντρων Διασκέδασης»

Σε μπαρ, καφετέρια ή κέντρο διασκέδασης τη χρειάζονται λοιπόν όλοι, και όσοι δουλεύουν με μπλοκάκι, αν η δουλειά τους εξυπηρετεί τη λειτουργία του μαγαζιού. Το εστιατόριο και η ταβέρνα δεν αναφέρονται στη λίστα, και το αρχικό κείμενο του 1979 μιλά για καταστήματα που πουλούν «κυρίως» ποτά. Αν το μαγαζί σου είναι μικτό, π.χ. εστιατόριο που το βράδυ λειτουργεί ως μπαρ, ρώτα το αστυνομικό τμήμα της περιοχής πριν ξεκινήσεις.

Προϋποθέσεις και δικαιολογητικά

• Να έχεις συμπληρώσει τα 18.
• Να μην έχεις τελεσίδικη καταδίκη για εγκλήματα κατά της ζωής ή της σωματικής ακεραιότητας από πρόθεση, για αδικήματα κατά των ηθών, για παράνομη οπλοφορία, οπλοχρησία και κατοχή όπλου ή για ναρκωτικά. Τα κωλύματα παύουν αν περάσει πενταετία από την έκτιση, την παραγραφή ή την άφεση της ποινής με χάρη.
• Πιστοποιητικό υγείας, αν το μαγαζί είναι επιχείρηση υγειονομικού ενδιαφέροντος ή έχεις επαφή με τρόφιμα. Άρα στην καφετέρια χρειάζεσαι και τα δύο.
• Ταυτότητα ή διαβατήριο· για πολίτες τρίτων χωρών και έγγραφα νόμιμης διαμονής και εργασίας.
• Δύο πρόσφατες φωτογραφίες, ή, στην ηλεκτρονική αίτηση, φωτογραφία από το myPhoto ή από την εφαρμογή των αστυνομικών ταυτοτήτων, αν η ταυτότητά σου εκδόθηκε την τελευταία δεκαετία.
• Το αντίγραφο ποινικού μητρώου μπορεί να το αναζητήσει η ίδια η υπηρεσία.

Αίτηση, κόστος και χρόνος

Η αίτηση γίνεται ηλεκτρονικά στο gov.gr με κωδικούς Taxisnet ή web banking, αφού έχεις δηλώσει το κινητό σου στο Εθνικό Μητρώο Επικοινωνίας, ή με κατάθεση στο αστυνομικό τμήμα ή σε ΚΕΠ. Πληρώνεις e-παράβολο με κωδικό 6193, ποσού 2,04 €. Ο ΜΙΤΟΣ υπολογίζει περίπου 15 ημέρες. Η άδεια αναρτάται στη Θυρίδα πολίτη και ειδοποιείσαι με SMS και e-mail. Δεν λήγει· για αλλοδαπούς ισχύει όσο και η άδεια διαμονής για εργασία.

Το π.δ. 180/1979 προβλέπει κυρώσεις και για τον εργοδότη που απασχολεί προσωπικό χωρίς την άδεια και για τον ίδιο τον εργαζόμενο. Για τα πρόστιμα που ισχύουν σήμερα στην εστίαση δες τον πίνακα προστίμων εστίασης.

Επειδή η άδεια δεν χορηγείται κάτω των 18, ανήλικος δεν μπορεί να δουλέψει σε μπαρ, καφετέρια ή κέντρο διασκέδασης. Για τους υπόλοιπους κανόνες δες το άρθρο για το αλκοόλ και τους ανηλίκους στην εστίαση.

Λίστα πριν από την πρώτη μέρα στη δουλειά

1. Πιστοποιητικό υγείας σε ισχύ, με τις σωστές εξετάσεις για τη θέση σου.
2. Άδεια εργασίας της Αστυνομίας, αν το μαγαζί είναι μπαρ, καφετέρια ή κέντρο διασκέδασης.
3. Βεβαίωση κατάρτισης, αν θα δουλέψεις με τρόφιμα.
4. Τα εργασιακά: δες τον οδηγό για την ψηφιακή κάρτα εργασίας στην εστίαση και τη συλλογική σύμβαση εστίασης.

Οι κανόνες αυτοί αφορούν την Ελλάδα· η Κύπρος έχει δική της νομοθεσία, που δεν ελέγξαμε για αυτόν τον οδηγό.