Εστιατόρια με παιδιά: τι να ξέρεις για καρεκλάκι, παιδικό μενού και παιδική χαρά

Σε ένα εστιατόριο με παιδιά τα περισσότερα κρίνονται πριν κάτσεις: ρωτάς από πριν για καρεκλάκι, χώρο για καρότσι και τραπέζι χωρίς καπνό, λες τις αλλεργίες στην παραγγελία, και ξέρεις ότι η μικρή παιδική γωνιά του μαγαζιού συχνά δεν έχει δικό της επιβλέποντα, άρα το παιδί το προσέχεις εσύ.

Εδώ θα βρεις τι ισχύει στην Ελλάδα για τους παιδότοπους μέσα σε καταστήματα, τα καρεκλάκια φαγητού, το παιδικό μενού και τα αλλεργιογόνα, και τι συστήνει το Υπουργείο Υγείας για τα μωρά. Συγκεκριμένα μαγαζιά δεν προτείνουμε. Τα γενικά της εξόδου, από την παραγγελία ως το φιλοδώρημα, είναι στον πλήρη οδηγό για το φαγητό έξω στην Ελλάδα.

Σημείωση: ενημερωτικό κείμενο, όχι ιατρική ή νομική συμβουλή. Για τη διατροφή ή την υγεία του δικού σου παιδιού, ρώτα τον παιδίατρο.

Τι να ρωτήσεις πριν πας

Ένα τηλεφώνημα ή ένα μήνυμα πριν από την έξοδο γλιτώνει τις περισσότερες εκπλήξεις. Όταν κλείνεις τραπέζι, πες πόσα παιδιά έρχονται και πόσο χρονών είναι, και ρώτα:

• Έχετε καρεκλάκι φαγητού και πόσα; Κανένας κανόνας δεν υποχρεώνει το μαγαζί να έχει, και όσα υπάρχουν τα παίρνει όποιος έρθει πρώτος.
• Χωράει καρότσι δίπλα στο τραπέζι; Σε στενή σάλα ζήτα γωνιακό τραπέζι, μακριά από τον διάδρομο των σερβιτόρων.
• Υπάρχει παιδική γωνιά ή παιδική χαρά, και ποιος την προσέχει; Η απάντηση αλλάζει το πού θα κάτσετε. Παρακάτω εξηγούμε τι λέει ο νόμος.
• Υπάρχει παιδικό μενού ή μικρότερη μερίδα, και με ποια τιμή;
• Μπορείτε να μου πείτε τα αλλεργιογόνα των πιάτων; Αν το παιδί έχει αλλεργία, πες την ήδη από την κράτηση.
• Έχετε τραπέζι μέσα ή σε σημείο χωρίς καπνό;
• Υπάρχει χώρος για αλλαγή πάνας; Στην Υγειονομική Διάταξη για τις επιχειρήσεις τροφίμων δεν βρήκαμε σχετική υποχρέωση, οπότε καλύτερα να το ξέρεις από πριν.

Διάλεξε και την ώρα: λίγο πριν από την αιχμή η κουζίνα είναι πιο ήρεμη και το φαγητό έρχεται πιο γρήγορα σε ένα πεινασμένο παιδί. Αν τα μεσημέρια της Κυριακής είναι δύσκολα, ένα brunch το πρωί του Σαββατοκύριακου είναι πιο χαλαρή εναλλακτική. Το πώς και πότε κλείνεις τραπέζι το εξηγούμε στον οδηγό για την κράτηση τραπεζιού.

Η λίστα ελέγχου σε έναν πίνακα

Ο πίνακας συγκεντρώνει τι κοιτάς, τι προβλέπει (ή δεν προβλέπει) ο κανόνας και τι κάνεις στην πράξη. Τις πηγές τις εξηγούμε στις ενότητες που ακολουθούν.

Καρεκλάκι φαγητού: τι να κοιτάξεις

Το καρεκλάκι φαγητού είναι το πρώτο που χρειάζεσαι με μωρό ή νήπιο, και συχνά το πρώτο που τελειώνει στις γεμάτες ώρες. Νόμο που να υποχρεώνει τα εστιατόρια να έχουν παιδικά καθίσματα δεν βρήκαμε. Η Υγειονομική Διάταξη για τις επιχειρήσεις τροφίμων (Υ1γ/Γ.Π/οικ. 47829/2017) ζητά γενικά τα τραπέζια και τα καθίσματα να διατηρούνται «σε καλή κατάσταση και καθαρά», χωρίς ειδική αναφορά στα παιδικά.

Για την ασφάλεια υπάρχει ευρωπαϊκό πρότυπο, το EN 14988, με τρέχουσα έκδοση την EN 14988:2017+A2:2024. Σύμφωνα με την περιγραφή του, αφορά καρεκλάκια που ανεβάζουν το παιδί στο ύψος του τραπεζιού για να φάει, για παιδιά έως 3 ετών που μπορούν να κάθονται μόνα τους, και ισχύει τόσο για το σπίτι όσο και για χρήση εκτός σπιτιού. Το πρότυπο είναι εθελοντικό: περιγράφει πώς σχεδιάζεται και δοκιμάζεται ένα ασφαλές καρεκλάκι, δεν είναι πιστοποιητικό που πρέπει να σου δείξει το μαγαζί. Αυτό που μπορείς να κάνεις εσύ:

• Ηλικία: για μωρό που δεν κάθεται ακόμη σταθερά μόνο του, το καρεκλάκι φαγητού δεν είναι το σωστό κάθισμα.
• Σταθερότητα: κούνησέ το ελαφρά πριν βάλεις το παιδί. Να πατάει καλά και στα τέσσερα πόδια και να μην ακουμπά κολλητά στο τραπέζι, για να μη σπρώξει το παιδί με τα πόδια και το γείρει.
• Ζώνη: αν έχει, δέσ’ την κάθε φορά.
• Θέση: μακριά από τον διάδρομο των σερβιτόρων, από σκαλοπάτια, από τη σόμπα και από την ψησταριά.
• Καθαριότητα: ζήτα να σκουπιστεί το δισκάκι πριν φάει το παιδί ή βάλε από κάτω ένα δικό σου σουπλά.

Παιδική χαρά και παιδότοπος στο εστιατόριο: τι προβλέπει ο νόμος

Η «παιδική γωνιά» ενός εστιατορίου δεν είναι άγραφο θέμα. Η υπουργική απόφαση 43650/2019 (ΦΕΚ Β’ 2213/8.6.2019) ορίζει τον παιδότοπο ως οριοθετημένο, μη κοινόχρηστο χώρο όπου παρέχεται ψυχαγωγία σε παιδιά από 2,5 έως 14 ετών, παρουσία συνοδών και υπό την επίβλεψη προσωπικού, είτε μέσα σε κτίριο είτε περιφραγμένο στην ύπαιθρο. Η ίδια απόφαση προβλέπει ρητά ότι ο παιδότοπος μπορεί να βρίσκεται και σε καταστήματα υγειονομικού ενδιαφέροντος, δηλαδή σε εστιατόρια, ταβέρνες και καφετέριες. Την άδεια τη δίνει ο δήμος, σύμφωνα με το Εθνικό Μητρώο Διαδικασιών (mitos.gov.gr).

Τα βασικά της υπουργικής απόφασης για τους παιδότοπους που αφορούν τον γονιό:

• Ο χώρος και οι επιφάνειες πτώσης πρέπει να πληρούν τα πρότυπα ΕΛΟΤ ΕΝ 1176 και ΕΛΟΤ ΕΝ 1177, και ο κλειστός παιδότοπος θέλει τουλάχιστον 2 τ.μ. ανά παιδί.
• Στον παιδότοπο απαγορεύεται το κάπνισμα.
• Πρέπει να υπάρχουν ευδιάκριτες πινακίδες με την άδεια λειτουργίας, τα μέτρα προφύλαξης, το όνομα και το τηλέφωνο του υπευθύνου, τα τηλέφωνα πρώτων βοηθειών και πυροσβεστικής, και την απαγόρευση καπνίσματος.
• Κανονικά απασχολείται τουλάχιστον ένα άτομο ανά 25 παιδιά, αποκλειστικά για την επίβλεψή τους.

Η εξαίρεση που αφορά τα περισσότερα εστιατόρια είναι η μικρή γωνιά με λίγα παιχνίδια:

«Στους παιδότοπους που συνυπάρχουν με την κύρια δραστηριότητα της επιχείρησης και ο εξοπλισμός τους περιλαμβάνει έως τρεις παιχνιδοκατασκευές, δεν υπάρχει υποχρέωση απασχόλησης αποκλειστικά υπεύθυνου.»

Υ.Α. 43650/2019, άρθρο 5 παρ. 4 (ΦΕΚ Β’ 2213/8.6.2019), κείμενο της απόφασης

Στις γωνιές αυτές η ίδια διάταξη επιτρέπει μόνο κούνιες, τσουλήθρες και μύλους. Με απλά λόγια: αν βλέπεις μια τσουλήθρα και μια κούνια δίπλα στα τραπέζια, μην υποθέσεις ότι κάποιος από το προσωπικό προσέχει τα παιδιά. Κάθισε σε τραπέζι από όπου βλέπεις το δικό σου, και πήγαινε μαζί του όσο είναι μικρό.

Άλλο καθεστώς έχει η δημοτική παιδική χαρά απέναντι από την ταβέρνα. Η υπουργική απόφαση 28492/2009 του Υπουργείου Εσωτερικών (ΦΕΚ Β’ 931) ορίζει την παιδική χαρά ως οριοθετημένο δημοτικό ή κοινοτικό υπαίθριο χώρο για νήπια και παιδιά έως 14 ετών, «χωρίς την επίβλεψη προσωπικού». Λειτουργεί με ευθύνη του δήμου, που φροντίζει για τον εξοπλισμό και τους ελέγχους. Το παιδί όμως το προσέχει ο γονιός, όχι το μαγαζί. Οι μεγάλοι στεγασμένοι «χώροι παιδικής αναψυχής», με δραστηριότητες και πάρτι, έχουν δική τους απόφαση (124349/2019), που εξαιρεί ρητά τους παιδότοπους.

Παιδικό μενού και μισή μερίδα

Το παιδικό μενού δεν είναι υποχρεωτικό. Στους κανόνες για τους τιμοκαταλόγους της εστίασης (Υ.Α. 91354/2017) δεν υπάρχει πρόβλεψη για παιδικά πιάτα. Υπάρχει όμως ο γενικός κανόνας: στον τιμοκατάλογο αναγράφονται όλα τα προσφερόμενα είδη «αλά κάρτ» με τις τιμές τους, μαζί με τον ΦΠΑ (άρθρο 71 παρ. 1). Άρα, αν το μαγαζί έχει παιδικό μενού ή παιδικές μερίδες, πρέπει να είναι γραμμένα με την τιμή τους, όπως κάθε άλλο πιάτο. Τι άλλο πρέπει να γράφει ο κατάλογος θα το βρεις στον οδηγό για τον τιμοκατάλογο του καταστήματος εστίασης.

Αν δεν υπάρχει παιδικό μενού, ζήτα μισή μερίδα ή ένα απλό πιάτο, αλλά ρώτα την τιμή πριν παραγγείλεις, γιατί η «μισή» δεν σημαίνει αυτόματα μισή τιμή. Στην ταβέρνα συχνά δεν χρειάζεται καν: με τα πιάτα στη μέση, το παιδί τρώει λίγο απ’ όλα. Πιάτα που τα περισσότερα παιδιά τρώνε εύκολα είναι οι πατάτες τηγανητές ή φούρνου, τα κεφτεδάκια, τα μακαρόνια με κιμά ή με σάλτσα, το ψητό κοτόπουλο, το ρύζι και το γιαούρτι. Τα κλασικά μιας ταβέρνας τα εξηγούμε στο τι να παραγγείλεις σε ταβέρνα, και τα έτοιμα πιάτα ημέρας, που έρχονται γρήγορα στο τραπέζι, στα μαγειρευτά της ώρας.

Αλλεργίες στο πιάτο του παιδιού

Η ενημέρωση για τα αλλεργιογόνα ισχύει και για το παιδικό πιάτο. Ο Κανονισμός (ΕΕ) 1169/2011, στο άρθρο 44, ορίζει ότι για τα τρόφιμα που προσφέρονται μη προσυσκευασμένα, όπως το φαγητό του εστιατορίου, η παροχή των ενδείξεων για τις ουσίες που προκαλούν αλλεργίες ή δυσανεξίες «είναι υποχρεωτική». Οι ουσίες είναι 14 ομάδες (Παράρτημα ΙΙ), ανάμεσά τους το γάλα, τα αυγά, οι ξηροί καρποί, τα αράπικα φιστίκια, τα δημητριακά με γλουτένη, το σουσάμι και τα ψάρια.

Στην πράξη, με παιδί που έχει αλλεργία:

• Πες την αλλεργία στην κράτηση και ξανά στην παραγγελία, και ρώτα ειδικά για το παιδικό πιάτο. Ένα «απλό» κεφτεδάκι μπορεί να έχει αυγό ή ψωμί, ένα γλυκό μπορεί να έχει ξηρούς καρπούς.
• Ρώτα αν οι πατάτες τηγανίζονται στο ίδιο λάδι με άλλα φαγητά, για παράδειγμα με ψάρια ή κεφτέδες. Το κοινό τηγάνι δεν φαίνεται στον κατάλογο.
• Πρόσεχε τα κεράσματα στο τέλος του γεύματος, όπως ένα γλυκό ή ένα κομμάτι χαλβά, που δεν περνούν από παραγγελία.
• Να έχεις μαζί σου ό,τι φάρμακο έχει γράψει ο γιατρός για το παιδί.

Τα 14 αλλεργιογόνα και το τι ακριβώς δικαιούσαι να ζητήσεις τα αναλύουμε στον οδηγό για τις αλλεργίες τροφίμων στο εστιατόριο. Για παιδί με κοιλιοκάκη, δες και τον οδηγό για το φαγητό έξω χωρίς γλουτένη.

Μωρά και νήπια: τι δεν δίνουμε από το πιάτο μας

Όταν το μωρό ξεκινά στερεές τροφές, το εύκολο είναι να του δώσεις μια μπουκιά από το δικό σου πιάτο. Το Υπουργείο Υγείας, στις «Συστάσεις για την εισαγωγή στερεών τροφών στον 1ο χρόνο της ζωής» (εγκύκλιος Δ1β/ΓΠοικ 68210, 11/9/2018), έχει λίστα με τις τροφές που πρέπει να αποφεύγονται τον πρώτο χρόνο: το φρέσκο, μη τροποποιημένο γάλα του εμπορίου, το αλάτι και ό,τι το περιέχει, τη ζάχαρη, το μέλι (μπορεί να περιέχει σπόρους του βακτηρίου που προκαλεί την αλλαντίαση), τους χυμούς και τα αναψυκτικά, το τσάι και τα αφεψήματα. Το τελευταίο σημείο της λίστας αφορά άμεσα το τραπέζι της ταβέρνας:

«Ολόκληροι ξηροί καρποί ή ολόκληρα στρογγυλά φρούτα λόγω του κινδύνου πνιγμονής.»

Υπουργείο Υγείας, Συστάσεις για την εισαγωγή στερεών τροφών στον 1ο χρόνο της ζωής (2018)

Τι σημαίνει αυτό σε ένα εστιατόριο:

• Φρουτοσαλάτα και κεράσματα: ολόκληρα σταφύλια, κεράσια ή ντοματίνια, και ξηροί καρποί πάνω σε ένα γλυκό, δεν είναι για μωρό. Ή τα αφήνεις ή δεν τα δίνεις ολόκληρα.
• Αλάτι: το φαγητό του εστιατορίου είναι αλατισμένο για ενήλικες. Ζήτα από την κουζίνα ένα κομμάτι πριν μπει το αλάτι, για παράδειγμα βραστό λαχανικό ή ψητό, ή φέρε το φαγητό του μωρού, αν το επιτρέπει το μαγαζί.
• Μέλι: το μέλι στο γιαούρτι ή στους λουκουμάδες δεν είναι για βρέφος κάτω του ενός έτους.
• Πώς τρώει: οι ίδιες συστάσεις ζητούν τα βρέφη να τρώνε σε καθιστή, αναπαυτική θέση, σε ασφαλές περιβάλλον, με σκεύη κατάλληλα για την ηλικία τους και πάντα υπό την επίβλεψη ενήλικα, χωρίς περισπασμούς όπως η τηλεόραση. Σε εστιατόριο αυτό σημαίνει ότι δεν τρώει ενώ περπατάει ή παίζει στην παιδική γωνιά.

Οι συστάσεις αφορούν τον πρώτο χρόνο της ζωής. Για τα μεγαλύτερα νήπια, και για ό,τι αφορά το δικό σου παιδί, την τελευταία λέξη την έχει ο παιδίατρος.

Καπνός, ζέστη και θόρυβος: πού να κάτσετε

Με παιδιά, η θέση του τραπεζιού μετράει. Τρία πράγματα να έχεις στο μυαλό σου:

• Καπνός: ο ν. 4633/2019 (άρθρο 16) απαγορεύει το κάπνισμα σε όλα τα καταστήματα υγειονομικού ενδιαφέροντος, εκτός από τους εξωτερικούς χώρους που είναι περιμετρικά ανοιχτοί σε δύο πλευρές τουλάχιστον. Στην αυλή ή στο πεζοδρόμιο, λοιπόν, κάποιος μπορεί νόμιμα να καπνίζει δίπλα σας. Αν σε ενοχλεί, ζήτα τραπέζι μέσα ή στην άκρη, μακριά από καπνιστές. Το ίδιο άρθρο απαγορεύει το κάπνισμα σε κάθε αυτοκίνητο όταν επιβαίνουν ανήλικοι κάτω των 12 ετών, κάτι που αφορά και τη διαδρομή ως την ταβέρνα.
• Ζέστη: τα πήλινα, τα σαγανάκια και τα τηγανητά έρχονται συχνά καυτά. Ζήτα να τα αφήνουν στην άλλη άκρη από το παιδί και κράτα ποτήρια και μαχαίρια μακριά από την άκρη του τραπεζιού.
• Θόρυβος και διάδρομοι: ένα τραπέζι στη γωνία, μακριά από την κουζίνα και από τον διάδρομο των σερβιτόρων, είναι πιο ήσυχο για το παιδί και πιο ασφαλές για όσους κουβαλούν δίσκους.

Αν κάτι πάει στραβά, για παράδειγμα σου χρεώσουν κάτι που δεν είναι στον κατάλογο ή δεν πάρεις απόδειξη, τα βήματα και τους φορείς για καταγγελία θα τα βρεις στα δικαιώματα του καταναλωτή στο εστιατόριο.

Για ιδιοκτήτες: πώς γίνεται ένα μαγαζί φιλικό για οικογένειες

Αν έχεις εστιατόριο ή καφετέρια και θέλεις να σε προτιμούν οι οικογένειες, τα βασικά είναι λίγα, και για τα περισσότερα υπάρχει ήδη κανόνας:

• Παιδική γωνιά με παιχνιδοκατασκευές: είναι παιδότοπος κατά την ΥΑ 43650/2019. Χρειάζεται άδεια από τον δήμο, εξοπλισμό σύμφωνο με τα ΕΛΟΤ ΕΝ 1176 και 1177, έλεγχο από διαπιστευμένο φορέα αξιολόγησης της συμμόρφωσης, βιβλίο συμβάντων και τις πινακίδες που περιγράψαμε. Με έως τρεις κατασκευές, και μόνο κούνιες, τσουλήθρες ή μύλους, δεν απαιτείται αποκλειστικός επιβλέπων.
• Καρεκλάκια: όταν αγοράζεις, ζήτα από τον προμηθευτή συμμόρφωση με το EN 14988. Αν έχεις λίγα, κράτα τα για όσους τα ζήτησαν στην κράτηση.
• Παιδικό μενού: γράψε το στον τιμοκατάλογο με την τιμή του και βάλε και αυτά τα πιάτα στο αρχείο αλλεργιογόνων.

Το επόμενο βήμα

Κράτα τον πίνακα με τη λίστα ελέγχου στο κινητό και κάνε τις ερωτήσεις στο τηλέφωνο πριν φύγετε από το σπίτι. Για όλα τα υπόλοιπα της εξόδου, από την παραγγελία ως τον λογαριασμό, ο οδηγός για το φαγητό έξω έχει τα βασικά σε μία σελίδα.