Είδη καφέ στην Ελλάδα: φρέντο, φραπέ, ελληνικός και πώς τα παραγγέλνεις

Τα είδη καφέ στην Ελλάδα βγαίνουν από τέσσερις βάσεις, τον ελληνικό, τον στιγμιαίο, τον εσπρέσο και τον καφέ φίλτρου, και τα παραγγέλνεις λέγοντας το είδος μαζί με τη ζάχαρη, π.χ. «ένα φρέντο εσπρέσο σκέτο» ή «έναν ελληνικό μέτριο», γιατί στον ελληνικό, στον φραπέ και στον φρέντο η ζάχαρη μπαίνει την ώρα που φτιάχνεται ο καφές.

Ο κατάλογος μιας ελληνικής καφετέριας μπερδεύει ακόμη και όσους πίνουν καφέ καθημερινά. Δίπλα στον ελληνικό και τον φραπέ υπάρχουν φρέντο, λούνγκο, αμερικάνο, μακιάτο, ντεκαφεϊνέ και φυτικά γάλατα. Εδώ θα βρεις τι είναι το κάθε ρόφημα, σε τι διαφέρει ο φραπέ από τον φρέντο σε καφεΐνη και θερμίδες, πώς το ζητάς με τη σωστή λέξη (και στα αγγλικά, αν έχεις φίλους από το εξωτερικό), πώς ψήνεται ο ελληνικός στο μπρίκι, τι αλλάζει ανάμεσα σε καφενείο και καφετέρια και τι λένε οι πηγές για την ιστορία του φραπέ και του φρέντο. Οι ορισμοί του εσπρέσο και του καπουτσίνο βασίζονται στις προδιαγραφές του Ιταλικού Εθνικού Ινστιτούτου Εσπρέσο (Istituto Nazionale Espresso Italiano) και ο ορισμός του ντεκαφεϊνέ στον ελληνικό Κώδικα Τροφίμων και Ποτών.

Όλα τα είδη καφέ σε έναν πίνακα: τι είναι και πώς τα ζητάς

Ο πίνακας έχει 15 ροφήματα. Επίσημος αριθμός για το πόσα είδη καφέ υπάρχουν δεν υπάρχει· στην πράξη όλα είναι παραλλαγές των τεσσάρων βάσεων της στήλης «Βάση», τις ίδιες τέσσερις κατηγορίες που μετράει και η έρευνα αγοράς που παρουσιάζουμε πιο κάτω. Η στήλη «Πώς το ζητάς» δείχνει τη φράση που θα καταλάβει αμέσως κάθε σερβιτόρος ή barista. Όπου υπάρχει ζάχαρη στη φράση, μπορείς να τη βάλεις σε όποιον βαθμό θέλεις: σκέτο, με ολίγη, μέτριο ή γλυκό.

Ρόφημα	Βάση	Τι είναι	Ζεστό ή κρύο	Πώς το ζητάς
Ελληνικός	Ελληνικός	Καφές αλεσμένος σε πολύ λεπτή σκόνη, που ψήνεται στο μπρίκι μαζί με τη ζάχαρη και σερβίρεται αφιλτράριστος με καϊμάκι	Ζεστός	«Έναν ελληνικό μέτριο»
Διπλός ελληνικός	Ελληνικός	Διπλή δόση καφέ και νερού σε μεγαλύτερο φλιτζάνι	Ζεστός	«Έναν διπλό σκέτο»
Φραπέ	Στιγμιαίος	Στιγμιαίος καφές χτυπημένος με λίγο νερό μέχρι να αφρίσει, με παγάκια και κρύο νερό	Κρύος	«Έναν φραπέ μέτριο με γάλα»
Φρέντο εσπρέσο	Εσπρέσο	Εσπρέσο (συνήθως διπλός) χτυπημένος με πάγο και σερβιρισμένος σε παγάκια	Κρύος	«Ένα φρέντο εσπρέσο σκέτο»
Φρέντο καπουτσίνο	Εσπρέσο	Φρέντο εσπρέσο με στρώμα κρύου αφρόγαλου από πάνω	Κρύος	«Ένα φρέντο καπουτσίνο μέτριο»
Εσπρέσο	Εσπρέσο	Περίπου 25 ml καφέ που βγαίνει με πίεση από τη μηχανή	Ζεστός	«Έναν εσπρέσο» (η ζάχαρη έρχεται συνήθως χωριστά)
Διπλός εσπρέσο (doppio)	Εσπρέσο	Διπλή δόση αλεσμένου καφέ, διπλός όγκος	Ζεστός	«Έναν διπλό εσπρέσο»
Ριστρέτο	Εσπρέσο	Πιο σύντομη εκχύλιση, λιγότερος και πιο πυκνός καφές	Ζεστός	«Έναν ριστρέτο»
Λούνγκο	Εσπρέσο	Εσπρέσο με περισσότερο νερό που περνά από τη μηχανή	Ζεστός	«Έναν λούνγκο»
Αμερικάνο	Εσπρέσο	Εσπρέσο αραιωμένος με ζεστό νερό	Ζεστός (υπάρχει και κρύος)	«Έναν αμερικάνο»
Καπουτσίνο	Εσπρέσο	Εσπρέσο με ζεστό αφρόγαλα	Ζεστός	«Έναν καπουτσίνο»
Λάτε	Εσπρέσο	Εσπρέσο με πολύ ζεστό γάλα και λίγο αφρό	Ζεστός (υπάρχει και κρύος)	«Ένα λάτε»
Εσπρέσο μακιάτο	Εσπρέσο	Εσπρέσο με λίγο αφρόγαλα στην κορυφή	Ζεστός	«Έναν εσπρέσο μακιάτο»
Φίλτρου («γαλλικός»)	Φίλτρου	Καφές που φτιάχνεται με ζεστό νερό που περνά αργά από αλεσμένο καφέ	Ζεστός	«Έναν φίλτρου»
Ντεκαφεϊνέ	Όλες	Οποιοσδήποτε από τους παραπάνω με καφέ χωρίς καφεΐνη, αν τον έχει το κατάστημα	Και τα δύο	«Ένα φρέντο εσπρέσο ντεκαφεϊνέ, σκέτο»

Γιατί σε ρωτούν αμέσως «πώς τον πίνεις;»

Σε πολλές χώρες ο σερβιτόρος φέρνει τον καφέ και εσύ βάζεις τη ζάχαρη στο τραπέζι. Στην Ελλάδα αυτό ισχύει κυρίως για τους ζεστούς καφέδες της μηχανής, δηλαδή τον εσπρέσο, τον καπουτσίνο και το λάτε. Για τους τρεις πιο «ελληνικούς» καφέδες η ζάχαρη μπαίνει από την αρχή:

• Ελληνικός: στις οδηγίες που δημοσιεύει το Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, με το δροσερό νερό στο μπρίκι ρίχνεις πρώτα τη ζάχαρη, την ανακατεύεις μέχρι να διαλυθεί και μετά βάζεις τον καφέ. Αφού ψηθεί, δεν μπορείς να τη διορθώσεις χωρίς να χαλάσεις το καϊμάκι.
• Φραπέ: ο καφές και η ζάχαρη χτυπιούνται μαζί με λίγο νερό, όπως περιγράφει η ελληνική Βικιπαίδεια, μέχρι να σχηματιστεί σταθερός αφρός. Αν τη ζητήσεις μετά, δεν διαλύεται εύκολα στο κρύο ρόφημα.
• Φρέντο: η ζάχαρη ρίχνεται στον εσπρέσο όσο είναι ακόμα ζεστός, πριν χτυπηθεί με τον πάγο. Στο κρύο ρόφημα δεν λιώνει εύκολα.

Οι βαθμοί είναι σχεδόν ίδιοι σε όλους τους καφέδες: σκέτος (χωρίς ζάχαρη), με ολίγη (μια ιδέα ζάχαρη), μέτριος (λίγη) και γλυκός (αρκετή). Οι ακριβείς ποσότητες αλλάζουν από κατάστημα σε κατάστημα, γι’ αυτό αν θέλεις κάτι συγκεκριμένο πες το, π.χ. «μισό κουταλάκι». Αν θέλεις γλυκαντικό αντί για ζάχαρη, ζήτα το από την αρχή, για τον ίδιο λόγο.

Ελληνικός καφές: μονός, διπλός και οι βαθμοί της ζάχαρης

Ο ελληνικός φτιάχνεται στο μπρίκι. Ο καφές είναι αλεσμένος σε πολύ λεπτή σκόνη και δεν φιλτράρεται, γι’ αυτό μένει κατακάθι στον πάτο του φλιτζανιού. Το καϊμάκι, ο πηχτός αφρός στην επιφάνεια, είναι το σημάδι ότι ψήθηκε σωστά. Η σελίδα της Βικιπαίδειας για τον καφέ του μπρικιού, που παραπέμπει στο βιβλίο του λαογράφου Ηλία Πετρόπουλου «Ο τούρκικος καφές εν Ελλάδι», δίνει για κάθε φλιτζάνι περίπου 60 ml νερό και ένα κουταλάκι καφέ. Χωρίς ζάχαρη είναι ο σκέτος, με λίγη ζάχαρη «στην μύτη του κουταλιού» ο με ολίγη, με μισό κουταλάκι ο μέτριος και με ένα ο γλυκός. Άλλοι οδηγοί μετρούν ένα κουταλάκι για τον μέτριο και δύο για τον γλυκό· όλες τις κλίμακες σε γραμμάρια τις συγκρίνουμε στον οδηγό για το πώς παραγγέλνεις ελληνικό καφέ. Στον διπλό οι ποσότητες απλώς διπλασιάζονται.

Η ίδια σελίδα καταγράφει και δύο λιγότερο γνωστές παραγγελίες: τον καφέ «σε μισό», με το μισό νερό (30 ml) για τον ίδιο καφέ, που βγαίνει πηχτός σε μισό φλιτζάνι, και τον «ελαφρύ», με μισό κουταλάκι καφέ στα 60 ml νερού. Στην καθομιλουμένη, «βαρύγλυκος» λένε τον πολύ γλυκό καφέ. Στην παραδοσιακή ορολογία του καφενείου, όμως, το «βαρύς» αφορούσε το καϊμάκι: σήμαινε πηχτό, λείο αφρό χωρίς φυσαλίδες, ενώ ο «βραστός» είχε αφρό με φυσαλίδες. Η ίδια σελίδα αναφέρει ότι ο παλιός καφετζής, ο «ταμπής», ήξερε να φτιάχνει 48 διαφορετικά είδη, με διαφορετική αναλογία νερού, καφέ και ζάχαρης και διαφορετικό σερβίρισμα. Σήμερα στις περισσότερες καφετέριες αρκούν τρεις λέξεις: είδος, μονός ή διπλός, ζάχαρη.

Πώς ψήνεται στο μπρίκι, βήμα βήμα

Αν θέλεις να καταλάβεις γιατί ο ελληνικός δεν «διορθώνεται» μετά, αρκεί να δεις πώς γίνεται. Τα βήματα παρακάτω συνδυάζουν τις οδηγίες του Κέντρου Ελληνικής Γλώσσας με την περιγραφή του «ιδανικού παραδοσιακού» καφέ στο άρθρο «Ελληνικός ή τούρκικος;» της LiFO:

1. Μικρό μπρίκι: η LiFO συστήνει μπρίκι που χωρά έως δύο καφέδες, για να βγει καλό καϊμάκι.
2. Δροσερό νερό, μετρημένο με το φλιτζάνι: περίπου τα δύο τρίτα του φλιτζανιού για κάθε δόση.
3. Ζάχαρη και καφές: το Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας βάζει πρώτα τη ζάχαρη και την ανακατεύει μέχρι να διαλυθεί, και μετά τον καφέ. Η LiFO προσθέτει μία γεμάτη κουταλιά καφέ για κάθε φλιτζανάκι και ζάχαρη ανάλογα με την προτίμηση, και ανακατεύει καλά.
4. Μέτρια φωτιά, λίγο ανακάτεμα: κατά το Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας χρειάζονται περίπου 4 λεπτά, με ένα ή δύο ανακατέματα σε αυτό το διάστημα.
5. Σταμάτα όταν αρχίσει να φουσκώνει: ο καφές είναι έτοιμος όταν το καϊμάκι αρχίσει να ανεβαίνει, πριν φουσκώσει εντελώς και ξεχειλίσει.
6. Μοίρασε το καϊμάκι: αν φτιάχνεις δύο, η LiFO προτείνει να ρίξεις πρώτα λίγο σε κάθε φλιτζάνι, ώστε να πάρουν και τα δύο καϊμάκι, και μετά να τα γεμίσεις.

Επειδή ο καφές δεν φιλτράρεται, άφησέ τον λίγο να κατακάτσει πριν τον πιεις και μην τον ανακατέψεις στο φλιτζάνι: το κατακάθι μένει στον πάτο. Το ότι είναι αφιλτράριστος έχει σημασία και για τη χοληστερίνη· τις μελέτες τις συγκεντρώνουμε στο ελληνικός καφές και υγεία.

Ο πιο παραδοσιακός τρόπος είναι το ψήσιμο στη χόβολη ή στην άμμο. Κατά τη Βικιπαίδεια, ο καφές ψηνόταν παλιότερα σε σιγανή φωτιά στη χόβολη για δέκα με είκοσι λεπτά, και, σύμφωνα με την παράδοση, η συνήθεια της ζεστής άμμου στα καφενεία ανάγεται στους Βεδουίνους της Μέσης Ανατολής, που άφηναν τη χύτρα του καφέ πάνω στην άμμο που σκέπαζε τα κάρβουνα. Στη χόβολη, γράφει η ίδια σελίδα, το μπρίκι σκεπαζόταν ως τη μέση με τη ζεστή στάχτη. Η LiFO σημειώνει ότι αργότερα καθιερώθηκε η φλόγα του γκαζιού. Η φωτογραφία δείχνει τη σύγχρονη εκδοχή: ένα σκεύος που κρατά την άμμο ζεστή με γκάζι, πάνω στην οποία ψήνεται το μπρίκι.

Το όνομα έχει κι αυτό την ιστορία του. Για χρόνια ο καφές λεγόταν «τούρκικος». Η ελληνική Βικιπαίδεια συνδέει την αλλαγή σε «ελληνικός» με τα γεγονότα της Κωνσταντινούπολης το 1955, η LiFO με τη δίωξη των Ελλήνων από την Κωνσταντινούπολη στις αρχές της δεκαετίας του 1960, ενώ ο Μιχάλης Ν. Κατσιγέρας, σε κείμενο που αναδημοσίευσε ο Νέος Κόσμος, την τοποθετεί μετά το καλοκαίρι του 1974. Ο ίδιος τρόπος παρασκευής υπάρχει σε όλη την ανατολική Μεσόγειο, και η UNESCO έχει εγγράψει από το 2013 την κουλτούρα του τουρκικού καφέ στον κατάλογο άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς ως στοιχείο της Τουρκίας.

Φραπέ: ο στιγμιαίος καφές που έγινε σύμβολο

Ο φραπέ φτιάχνεται από στιγμιαίο καφέ, ζάχαρη και λίγο νερό, που χτυπιούνται στο σέικερ ή με αναδευτήρα μέχρι να σχηματιστεί σταθερός αφρός. Μετά προστίθενται κρύο νερό, παγάκια και, αν θέλεις, γάλα. Το όνομα βγαίνει από τη γαλλική λέξη frappé, που σημαίνει «χτυπημένος». Στην καθομιλουμένη έγινε αρσενικό, «ο φραπές», κατά το «ο καφές». Η ελληνική Βικιπαίδεια καταγράφει και δύο λαϊκές λέξεις: «φραπόγαλο» λένε τον φραπέ με γάλα και «τουριστικό» τον γλυκό με γάλα, όπως τον πίνουν συχνά οι επισκέπτες στα θέρετρα.

Για την παραγγελία χρειάζεσαι τρία πράγματα: ζάχαρη (σκέτος, μέτριος, γλυκός), γάλα ή όχι, και προαιρετικά παγωτό, αν το έχει ο κατάλογος. Αν κάνεις νηστεία ή δεν πίνεις αγελαδινό γάλα, ζήτα «χωρίς γάλα» ή φυτικό γάλα, αν υπάρχει.

Θεσσαλονίκη, 1957: η γνωστή ιστορία και οι αντιρρήσεις

Η ιστορία που θα ακούσεις σχεδόν παντού λέει ότι ο φραπέ γεννήθηκε τυχαία στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης του 1957. Ο Δημήτρης Βακόνδιος, υπάλληλος του αντιπροσώπου της Nestlé στην Ελλάδα Γιάννη Δρίτσα (ο Νέος Κόσμος γράφει την εταιρεία ως «Ανδρέας Δρίτσας και Υιός»), ήθελε Nescafé αλλά δεν είχε ζεστό νερό. Έριξε καφέ, ζάχαρη και κρύο νερό στο σέικερ που χρησιμοποιούσαν για ένα σοκολατούχο ρόφημα και το χτύπησε. Τη 22η ΔΕΘ, που άνοιξε το Σάββατο 31 Αυγούστου 1957, την αναφέρει ως σκηνικό ο Νέος Κόσμος.

Η ιστορία είναι ωραία, αλλά δεν έχει αποδειχθεί. Ο Κατσιγέρας επισημαίνει ότι η Nestlé διαφήμιζε ήδη «Nescafé φραπέ» στην Καθημερινή της 11ης Ιουλίου 1957, δηλαδή περίπου δύο μήνες πριν από την Έκθεση. Επίσης, ότι το αθηναϊκό «Πέτρογραδ» της οδού Σταδίου σέρβιρε «καφέ φραπέ» από το 1948 και ότι η λέξη ακούγεται σε ελληνική ταινία του 1951. Την πρώτη αμφισβήτηση είχε γράψει ο Νίκος Μπακουνάκης στο Βήμα το 2006.

Μάλλον όμως και στην περίπτωση της γέννησης του φραπέ έχουμε να κάνουμε μ’ έναν ευρέως διαδεδομένο μύθο ο οποίος μετετράπη σε τεκμήριο ιστορίας.

Μιχάλης Ν. Κατσιγέρας, «Συμβολή στην ιστορία του φραπέ», Νέος Κόσμος (πρώτη δημοσίευση: Γαστρονόμος, 2013)

Το πιθανότερο συμπέρασμα είναι ότι ο παγωμένος στιγμιαίος καφές υπήρχε πριν από το 1957. Η ΔΕΘ είναι η ιστορία που καθιερώθηκε, και την έχουν υιοθετήσει η ίδια η Nestlé και η ΔΕΘ-Helexpo, όπως σημειώνει η Βικιπαίδεια.

Φρέντο εσπρέσο και φρέντο καπουτσίνο

Ο φρέντο εσπρέσο είναι εσπρέσο, συνήθως διπλός, που χτυπιέται με πάγο μέχρι να κρυώσει και να βγάλει αφρό και σερβίρεται σε ποτήρι με παγάκια. Δεν έχει γάλα, εκτός αν το ζητήσεις. Ο φρέντο καπουτσίνο είναι ο ίδιος καφές με ένα στρώμα κρύου, χτυπημένου γάλακτος (αφρόγαλου) από πάνω. Γι’ αυτό το ποτήρι έχει δύο χρώματα, σκούρο κάτω και λευκό πάνω. Θα συναντήσεις και τον φρέντο εσπρέσο μακιάτο, που συνήθως σημαίνει φρέντο εσπρέσο με λίγο κρύο αφρόγαλα στην κορυφή, κάτι ανάμεσα στα δύο. Όλες τις διαφορές τους, από την καφεΐνη ως τον ντεκαφεϊνέ, τις εξηγούμε στο φρέντο εσπρέσο ή φρέντο καπουτσίνο.

Η παραγγελία ακολουθεί το ίδιο σχήμα: είδος, ζάχαρη και ό,τι ιδιαίτερο θέλεις. «Ένα φρέντο εσπρέσο μέτριο», «ένα φρέντο καπουτσίνο σκέτο με γάλα βρώμης», «δύο φρέντο εσπρέσο σκέτα, το ένα ντεκαφεϊνέ». Αν θέλεις πιο δυνατό καφέ, κάποια καταστήματα βάζουν και τριπλή δόση. Αν θέλεις πιο ελαφρύ, ρώτα αν μπορούν να τον φτιάξουν με μονή δόση.

Για την προέλευση, η πιο διαδεδομένη εκδοχή, όπως τη γράφει το Βήμα (αγγλόφωνη έκδοση, Μάιος 2026), αποδίδει τον φρέντο εσπρέσο στον Γιάννη Ιωσηφίδη, ιδρυτή της εταιρείας διανομής καφέ Kafea Terra. Η ίδια εταιρεία είχε φέρει στην Ελλάδα τον εσπρέσο illy το 1988. Στόχος ήταν να συνεχίσουν να πουλιούνται καφέδες εσπρέσο και το καλοκαίρι, όταν οι ζεστοί έπεφταν. Ακριβή χρονιά εφεύρεσης δεν δίνει. Το iefimerida, με βάση το TasteAtlas, γράφει ότι ο φρέντο εσπρέσο έγινε δημοφιλής τη δεκαετία του 1990.

Ο φρέντο γεννήθηκε ως καλοκαιρινή λύση, αλλά δεν έμεινε εποχικός. Το ρεπορτάζ του Πρώτου Θέματος που παρουσιάζουμε στην επόμενη ενότητα αναφέρει ότι 7 στους 10 καταναλωτές προτιμούν φρέντο εσπρέσο όλο τον χρόνο, ανεξάρτητα από την εποχή. Ο φραπέ, αντίθετα, περιγράφεται στη Βικιπαίδεια ως καφές «ιδίως» του καλοκαιριού.

Φραπέ ή φρέντο: οι διαφορές σε έναν πίνακα

Η βασική διαφορά ανάμεσα σε φραπέ και φρέντο είναι ο καφές: ο φραπέ γίνεται από στιγμιαίο, ο φρέντο από φρέσκο εσπρέσο, συνήθως διπλό. Από εκεί βγαίνουν και οι υπόλοιπες διαφορές, στη γεύση, στην καφεΐνη και στις θερμίδες.

Σύγκριση	Φραπέ	Φρέντο εσπρέσο
Καφές	Στιγμιαίος	Εσπρέσο, συνήθως διπλός
Πώς χτυπιέται	Ο καφές με τη ζάχαρη και λίγο νερό, μέχρι να αφρίσει· μετά κρύο νερό και παγάκια	Ο ζεστός εσπρέσο με τη ζάχαρη, χτυπημένος με πάγο και σερβιρισμένος σε παγάκια
Γάλα	Προαιρετικό («φραπόγαλο»)	Όχι· με κρύο αφρόγαλα γίνεται φρέντο καπουτσίνο
Καφεΐνη	Περίπου 63 mg με 2 γρ. στιγμιαίο	Περίπου 80–106 mg
Θερμίδες, σκέτος χωρίς γάλα	Περίπου 7	Περίπου 5
Από πότε	Η καθιερωμένη ιστορία λέει ΔΕΘ 1957, αλλά διαφημίσεις υπήρχαν νωρίτερα	Δημοφιλής από τη δεκαετία του 1990
Εποχή	«Ιδίως» του καλοκαιριού, κατά τη Βικιπαίδεια	Όλο τον χρόνο, για 7 στους 10 καταναλωτές

Ποιος έχει περισσότερη καφεΐνη; Συχνά διαβάζεις ότι ο φραπέ είναι ο «δυνατότερος», αλλά αυτό εξαρτάται από τη δόση. Κατά τη βάση δεδομένων του υπουργείου Γεωργίας των ΗΠΑ (USDA FoodData Central), η σκόνη στιγμιαίου καφέ έχει 3.142 mg καφεΐνης ανά 100 γρ., δηλαδή περίπου 31 mg ανά γραμμάριο. Με 2 γρ. ο φραπέ δίνει περίπου 63 mg και με 3 γρ. περίπου 94 mg. Ο φρέντο εσπρέσο είναι πιο σταθερός, γιατί βασίζεται σε διπλό εσπρέσο: η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) δίνει 80 mg για εσπρέσο 60 ml, ενώ με τα στοιχεία της USDA ένας εσπρέσο 50 ml έχει περίπου 106 mg. Οι θερμίδες του πίνακα είναι χωρίς ζάχαρη· με ζάχαρη ή γάλα ανεβαίνουν γρήγορα, όπως δείχνουμε, με όλους τους υπολογισμούς, στον οδηγό για τις θερμίδες και την καφεΐνη κάθε καφέ.

Κατά τα άλλα, η επιλογή είναι θέμα γούστου: ο φρέντο εσπρέσο κρατά τη γεύση του εσπρέσο, ενώ ο φραπέ έχει τον πιο ήπιο καφέ και τον παχύ αφρό του στιγμιαίου. Αν νηστεύεις, και οι δύο γίνονται χωρίς γάλα.

Τι πίνουν σήμερα οι Έλληνες: τα νούμερα

Σήμερα ο φρέντο έχει πάρει τη θέση που είχε κάποτε ο φραπές. Ο πρόεδρος της Ελληνικής Ένωσης Καφέ το είπε καθαρά σε συνέντευξη που μετέφερε η Athens Voice:

Φρέντο, εσπρέσο και καπουτσίνο αντικαθιστούν τον φραπέ στα καταστήματα

Γιάννης Μπενόπουλος, πρόεδρος της Ελληνικής Ένωσης Καφέ, Athens Voice, 8/6/2022

Στην ίδια συνέντευξη ο Μπενόπουλος είπε ότι στην Ελλάδα καταναλώνεται περίπου μιάμιση κούπα καφέ την ημέρα, δηλαδή περίπου τέσσερα κιλά κατά κεφαλήν τον χρόνο, όταν στη Γερμανία η ετήσια κατανάλωση είναι οκτώ κιλά. Η εντύπωση ότι πίνουμε πολλούς καφέδες, εξήγησε, βγαίνει από το ότι ο ίδιος καφές μάς συνοδεύει για ώρες.

Σε ρεπορτάζ του Πρώτου Θέματος (13/5/2026) αναφέρεται πανελλαδική έρευνα της Kapa Research για την Ελληνική Ένωση Καφέ, σύμφωνα με την οποία το 95% των Ελλήνων πίνει καφέ, έστω και σπάνια, και το 84% καθημερινά. Το ίδιο ρεπορτάζ παραθέτει στοιχεία της αγοράς που δείχνουν πόσο διαφέρει ο καφές της καφετέριας από τον καφέ του σπιτιού:

Είδος καφέ	Προτίμηση στην καφετέρια	Μερίδιο στο ράφι του σούπερ μάρκετ
Εσπρέσο	53%	15%
Ελληνικός	22%	36%
Στιγμιαίος	14%	26%
Φίλτρου	9%	15%

Με άλλα λόγια, στην καφετέρια κερδίζει ο εσπρέσο και ο φρέντο, ενώ στο σπίτι η παράδοση κρατάει και πρώτος παραμένει ο ελληνικός. Κατά το ίδιο ρεπορτάζ, το 56% πίνει περισσότερο καφέ στο σπίτι. Τα ποσοστά είναι όπως τα δημοσίευσε η εφημερίδα· δεν τα μετρήσαμε εμείς, και το σημειώνουμε σύμφωνα με την πολιτική σύνταξης που ακολουθούμε για τις πηγές.

Η οικογένεια του εσπρέσο: μονός, διπλός, ριστρέτο, λούνγκο, αμερικάνο

Όλα αυτά βγαίνουν από την ίδια μηχανή. Αυτό που αλλάζει είναι η ποσότητα του καφέ και του νερού. Το Ιταλικό Εθνικό Ινστιτούτο Εσπρέσο ορίζει στις προδιαγραφές του πιστοποιημένου ιταλικού εσπρέσο 7 γραμμάρια αλεσμένου καφέ (±0,5), νερό 88 °C (±2), πίεση 9 bar (±1), χρόνο εκχύλισης 25 δευτερόλεπτα (±5) και 25 ml στο φλιτζάνι (±2,5) μαζί με την κρέμα. Αυτός είναι ο «μονός» εσπρέσο. Ο εσπρέσο των ελληνικών καφετεριών δεν ακολουθεί υποχρεωτικά αυτή την προδιαγραφή, αλλά είναι ένα καλό μέτρο σύγκρισης.

• Διπλός (doppio): διπλή δόση αλεσμένου καφέ σε μεγαλύτερο φίλτρο της μηχανής, με περίπου 60 ml ρόφημα, σύμφωνα με τον ορισμό της Wikipedia. Αυτός είναι συνήθως η βάση του φρέντο.
• Ριστρέτο: «στενεμένος» εσπρέσο. Η εκχύλιση σταματά νωρίτερα ή ο καφές αλέθεται πιο ψιλά για τον ίδιο χρόνο, οπότε το ρόφημα είναι λιγότερο και πιο πυκνό. Ml, αναλογίες και καφεΐνη ανά είδος θα βρείτε στη σύγκριση αμερικάνο, λούνγκο και ριστρέτο.
• Λούνγκο: «μακρύς» εσπρέσο. Περνά περισσότερο νερό από τον ίδιο καφέ μέσα στη μηχανή, συνήθως γύρω στα διπλάσια, και βγαίνουν περίπου 50–70 ml, όπως γράφει η Wikipedia για το lungo.
• Αμερικάνο: εσπρέσο στον οποίο προστίθεται ζεστό νερό μετά την παρασκευή, σε αναλογία περίπου 1 προς 3 ή 4 σύμφωνα με τη Wikipedia. Η διαφορά από τον λούνγκο: στον αμερικάνο το νερό μπαίνει μετά και όχι μέσα από τον καφέ. Γι’ αυτό είναι πιο αραιός και μοιάζει στον όγκο με καφέ φίλτρου.

Στους ζεστούς καφέδες της μηχανής η ζάχαρη έρχεται συνήθως σε φακελάκι. Αν όμως παραγγείλεις κρύο αμερικάνο ή «φρέντο αμερικάνο», πες τη ζάχαρη από την αρχή, όπως στον φρέντο.

Με γάλα: καπουτσίνο, λάτε, μακιάτο

Ο καπουτσίνο είναι εσπρέσο με ζεστό αφρόγαλα. Κατά το Ιταλικό Εθνικό Ινστιτούτο Εσπρέσο, ο παραδοσιακός καπουτσίνο φτιάχνεται με 25 ml εσπρέσο και 100 ml γάλα. Το γάλα ζεσταίνεται με ατμό στους 55 °C περίπου, φουσκώνει σε περίπου 125 ml και σερβίρεται σε φλιτζάνι 150–160 ml. Το λάτε έχει περισσότερο γάλα και λιγότερο αφρό. Η Nescafé Ελλάδας το περιγράφει ως ένα τρίτο εσπρέσο και δύο τρίτα γάλα, οπότε είναι ο πιο ήπιος από τους καφέδες με γάλα. Ο εσπρέσο μακιάτο είναι το αντίθετο: εσπρέσο «λεκιασμένος» με μια κουταλιά αφρόγαλα.

Αν δεν θέλεις αγελαδινό γάλα, ο τρόπος είναι ο ίδιος σε όλους: «έναν καπουτσίνο με γάλα βρώμης», «ένα λάτε με γάλα αμυγδάλου». Οι λεπτομέρειες για τα φυτικά γάλατα είναι λίγο πιο κάτω.

Φίλτρου, «γαλλικός» και ζεστός στιγμιαίος

Ο καφές φίλτρου φτιάχνεται με ζεστό νερό που περνά αργά από αλεσμένο καφέ και ένα φίλτρο. Βγαίνει μεγάλη κούπα, ελαφρύτερη στη γεύση από τον εσπρέσο. Οι μεγαλύτεροι τον λένε ακόμα «γαλλικό». Η ζάχαρη και το γάλα μπαίνουν μετά, οπότε εδώ δεν σε ρωτούν από πριν.

Ο ζεστός στιγμιαίος, που πολλοί λένε απλώς «νες», είναι ο καφές του φραπέ διαλυμένος σε ζεστό νερό ή γάλα. Δεν τον έχουν όλες οι καφετέριες, αλλά αν τον ζητήσεις σε καφενείο θα σε καταλάβουν αμέσως.

Ντεκαφεϊνέ: τι σημαίνει και πώς το ζητάς

Ο ντεκαφεϊνέ δεν είναι ξεχωριστό ρόφημα. Είναι καφές από τον οποίο έχει αφαιρεθεί σχεδόν όλη η καφεΐνη, και μπορεί να γίνει ελληνικός, φραπέ, εσπρέσο ή φρέντο. Ο ελληνικός Κώδικας Τροφίμων και Ποτών (άρθρο 48), όπως τον δημοσιεύει η ΑΑΔΕ, τον ονομάζει «καφέ χωρίς καφεΐνη» ή «αποκαφεϊνωμένο»: είναι ο άψητος καφές από τον οποίο, με ειδική επεξεργασία, έχει αφαιρεθεί «σχεδόν πλήρως» η καφεΐνη, και δεν επιτρέπεται να περιέχει καφεΐνη πάνω από 0,2%. Το ίδιο άρθρο απαγορεύει να διαφημίζεται με παραπλανητικές φράσεις όπως «μη δηλητηριώδης».

Το πρακτικό συμπέρασμα: ντεκαφεϊνέ σημαίνει πολύ λιγότερη καφεΐνη, όχι μηδενική. Πόση μένει σε κάθε φλιτζάνι, σε σύγκριση με τον κανονικό, το εξηγούμε στον οδηγό για τις θερμίδες και την καφεΐνη στον καφέ.

Στο λεξιλόγιο θα δεις και θα ακούσεις διάφορες λέξεις για το ίδιο πράγμα:

• Ντεκαφεϊνέ: η πιο συνηθισμένη λέξη στους καταλόγους.
• Ντεκαφ: η σύντομη, προφορική μορφή («έναν ελληνικό ντεκαφ»).
• Χωρίς καφεΐνη / αποκαφεϊνωμένος: οι επίσημοι όροι του Κώδικα Τροφίμων, που θα βρεις κυρίως σε συσκευασίες.
• Decaf: ο αγγλικός όρος, για καταλόγους γραμμένους στα αγγλικά.

Υπάρχει ελληνικός καφές ντεκαφεϊνέ και στιγμιαίος ντεκαφεϊνέ για φραπέ. Για φρέντο ή καπουτσίνο ντεκαφεϊνέ, το κατάστημα πρέπει να έχει ξεχωριστό καφέ για τη μηχανή, π.χ. σε δικό του δοχείο, όπως στη φωτογραφία. Δεν τον έχουν όλα, οπότε ρώτα πριν παραγγείλεις. Η σωστή σειρά στη φράση είναι: είδος, «ντεκαφεϊνέ», ζάχαρη. Για παράδειγμα: «ένα φρέντο καπουτσίνο ντεκαφεϊνέ, μέτριο».

Φυτικά γάλατα: βρώμης, αμυγδάλου, σόγιας, καρύδας

Με τα φυτικά γάλατα μπορεί να γίνει οποιοσδήποτε καφές με γάλα, ακόμα και φρέντο καπουτσίνο. Στην καφετέρια όλοι λέμε «γάλα βρώμης» ή «γάλα αμυγδάλου», αλλά νομικά η λέξη «γάλα» δεν ανήκει σε αυτά τα προϊόντα. Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης έκρινε στις 14 Ιουνίου 2017 (υπόθεση C-422/16, ανακοινωθέν τύπου αριθ. 63/17) ότι, βάσει του Κανονισμού (ΕΕ) 1308/2013, η ονομασία «γάλα» προορίζεται κατά κανόνα αποκλειστικά για γάλα ζωικής προέλευσης. Τα αμιγώς φυτικά προϊόντα δεν μπορούν να πωλούνται ως «γάλα», ακόμα κι αν η συσκευασία διευκρινίζει τη φυτική προέλευση, εκτός από έναν συγκεκριμένο κατάλογο εξαιρέσεων, στον οποίο, όπως διευκρίνισε το Δικαστήριο, δεν περιλαμβάνεται η σόγια. Γι’ αυτό η συσκευασία στο σούπερ μάρκετ δεν μπορεί να γράφει «γάλα σόγιας», ενώ στην καφετέρια όλοι το λέμε έτσι.

Για την παραγγελία, το φυτικό γάλα μπαίνει στο τέλος της φράσης: «ένα φρέντο καπουτσίνο μέτριο με γάλα βρώμης», «έναν φραπέ σκέτο με γάλα σόγιας». Δύο πράγματα αξίζει να ρωτήσεις πρώτα: ποια φυτικά γάλατα έχει το κατάστημα (δεν έχουν όλα όλα τα είδη) και αν χρεώνονται επιπλέον. Η τιμή πρέπει να φαίνεται στον τιμοκατάλογο, που περιλαμβάνει όλα τα είδη του καταστήματος.

Αν νηστεύεις, το φυτικό γάλα σε λύνει, αλλά πρόσεξε ότι το γάλα χωρίς λακτόζη είναι ζωικό (συνήθως αγελαδινό) γάλα, άρα δεν είναι νηστίσιμο. Δες τον οδηγό μας για τα νηστίσιμα όταν τρως έξω, τη λίστα με το τι είναι νηστίσιμο και τι όχι και τις ημερομηνίες της νηστείας του 2027. Αν έχεις αλλεργία στην πρωτεΐνη του γάλακτος ή σε ξηρούς καρπούς, το γάλα αμυγδάλου και η κοινή μηχανή αφρού (διασταυρούμενη επιμόλυνση) έχουν σημασία. Δες τι να ρωτήσεις στον οδηγό μας για τις αλλεργίες όταν τρως έξω.

Καφενείο ή καφετέρια: τι αλλάζει στο τραπέζι

Το καφενείο και η καφετέρια σερβίρουν και τα δύο καφέ, αλλά δεν είναι το ίδιο μαγαζί. Κατά την ελληνική Βικιπαίδεια, το καφενείο σερβίρει συνήθως ελληνικό καφέ και φραπέ, αλλά και μπίρα, ρετσίνα και ούζο. Τα περισσότερα δίνουν μεζέ ή κάποιο σνακ και σπάνια σερβίρουν φαγητό. Παραδοσιακά ήταν οικογενειακές επιχειρήσεις, λιτά επιπλωμένες, και λειτουργούν ακόμα ως κοινωνικό κέντρο σε χωριά και νησιά, όπου ο κόσμος πηγαίνει μετά τη δουλειά ή για ένα παιχνίδι χαρτιών. Η λέξη προέρχεται από τον παλιότερο «καφενέ», δάνειο από το τουρκικό kahvehane, που με τη σειρά του κατάγεται από το περσικό «σπίτι του καφέ».

Η ιστορία του είναι και κοινωνική. Το άρθρο της LiFO θυμίζει ότι παλιότερα οι γυναίκες έπιναν καφέ στο σπίτι και οι άντρες στα καφενεία, χώρο για πολιτικές και αθλητικές συζητήσεις. Γράφει επίσης ότι ως τις αρχές του 20ού αιώνα τα καφενεία καβούρδιζαν και άλεθαν μόνα τους τον καφέ, και ότι στη Θεσσαλονίκη του 17ου αιώνα υπήρχαν πάνω από τριακόσια καφενεία. Η Βικιπαίδεια σημειώνει ότι σήμερα στα καφενεία συχνάζουν και γυναίκες. Από τους παλιούς καφενέδες κατάγονται και τα σημερινά μεζεδοπωλεία, όπως εξηγούμε στον οδηγό για τις διαφορές μεζεδοπωλείου, τσιπουράδικου και ουζερί.

Στην πράξη, οι διαφορές που θα νιώσεις είναι τρεις:

• Ο κατάλογος: το καφενείο έχει συνήθως λίγα είδη: ελληνικό, φραπέ και ποτά όπως το ούζο, κατά τη Βικιπαίδεια. Η καφετέρια έχει συνήθως όλη την οικογένεια του εσπρέσο και πιο συχνά φυτικά γάλατα και ντεκαφεϊνέ.
• Το νερό και το κέρασμα: ο ελληνικός σερβίρεται παραδοσιακά με ένα ποτήρι νερό και, συχνά, κάτι γλυκό, όπως καταγράφει το Tasting Table σε οδηγό για τον ελληνικό καφέ (12/4/2024). Αυτό ακριβώς δείχνει και η φωτογραφία στην αρχή του άρθρου.
• Ο χρόνος: κανείς δεν σε βιάζει να φύγεις. Όπως είπε ο πρόεδρος της Ελληνικής Ένωσης Καφέ στην Athens Voice, ο ίδιος καφές μπορεί να μείνει δίπλα σου όλο το πρωί ή όλο το απόγευμα.

ο ελληνικός καφές θέλει χρόνο και χαλαρότητα, πίνεται αργά, θέλει κουβέντα και παρέα.

Αργυρώ Μποζώνη, «Ελληνικός ή τούρκικος;», LiFO, 3/3/2023

Το ίδιο άρθρο σημειώνει ότι ο ελληνικός είναι ο μόνος καφές που σερβίρεται σε κηδείες και μνημόσυνα, και ότι τα φλιτζάνια του έχουν χοντρά τοιχώματα για να κρατούν τον καφέ ζεστό περισσότερη ώρα. Όταν έρθει η ώρα του λογαριασμού, τι συνηθίζεται για το φιλοδώρημα το εξηγούμε στον οδηγό για το φιλοδώρημα σε εστιατόρια και καφετέριες.

Τι γλυκό συνοδεύει τον καφέ

Το γλυκό δίπλα στον καφέ είναι κομμάτι της φιλοξενίας, όχι απλώς επιδόρπιο. Άρθρο του Alfavita (16/7/2025) αναφέρει ότι ο ελληνικός συχνά συνοδεύεται από λουκούμια και καριόκες, γλυκά του κουταλιού ή χαλβαδόπιτες, και ότι το σερβίρισμα του καφέ με κάτι δίπλα είναι πράξη φιλοξενίας. Η LiFO γράφει ότι ο ελληνικός σερβίρεται με λουκούμι ή γλυκό του κουταλιού, κουλουράκι ή μπισκότο. Τα πιο κλασικά:

• Γλυκό του κουταλιού: φρούτο βρασμένο σε πηχτό σιρόπι. Η Βικιπαίδεια εξηγεί ότι σερβίρεται ως ένδειξη φιλοξενίας σε μικρή ποσότητα, εξού και «του κουταλιού». Γίνεται από βύσσινο, κυδώνι, σύκο ή περγαμόντο, αλλά και από τοματάκι, μελιτζανάκι ή τριαντάφυλλο.
• Λουκούμι: κατά τη Βικιπαίδεια, οι πιο συνηθισμένες γεύσεις είναι τριαντάφυλλο, περγαμόντο και μαστίχα, και για την παραγωγή λουκουμιών φημίζεται η Σύρος. Στις Σέρρες φτιάχνεται ο ακανές και στην Κομοτηνή το σουτζούκ λουκούμ. Μην το μπερδέψεις με τον λουκουμά.
• Κουλουράκια και μπισκότα: το πιο απλό συνοδευτικό του σπιτιού και του καφενείου.

Το Πρώτο Θέμα, στο ρεπορτάζ του 2026, ξεκινά την ιστορία του καφέ στην Ελλάδα «από τότε που ο ελληνικός συνοδευόταν από λουκούμι». Το κέρασμα γλυκού υπάρχει και αλλού: πολλές ταβέρνες κερνούν στο τέλος γιαούρτι με γλυκό του κουταλιού ή χαλβά, όπως γράφουμε στον οδηγό για το τι να παραγγείλεις σε ταβέρνα. Αν ψάχνεις το γλυκό που έχει μέσα καφέ, αυτό είναι συνήθως το τιραμισού, ιταλικό γλυκό με μπισκότα σαβαγιάρ βρεγμένα σε καφέ και κρέμα μασκαρπόνε, όπως το περιγράφει η Βικιπαίδεια. Τα γλυκά της βιτρίνας, από τον μπακλαβά ως το γαλακτομπούρεκο, τα εξηγούμε στον οδηγό για τα παραδοσιακά γλυκά ζαχαροπλαστείου, και το λευκό, μαστιχωτό παγωτό με μαστίχα και σαλέπι στον οδηγό για το παγωτό καϊμάκι.

Αν μιλάς αγγλικά: η παραγγελία για επισκέπτες

Πολλοί επισκέπτες, αλλά και Έλληνες που φιλοξενούν φίλους από το εξωτερικό, ψάχνουν πώς να ζητήσουν καφέ στα αγγλικά. Το πιο σίγουρο είναι να πεις το όνομα του ροφήματος όπως είναι στον κατάλογο (freddo espresso, frappé, Greek coffee) και μετά τη ζάχαρη. Οι γενικές αγγλικές λέξεις είναι εκεί που γίνονται τα λάθη:

Στα ελληνικά	Στα αγγλικά	Τι να προσέξεις
Σκέτος	«no sugar»	Το «black coffee» σημαίνει καφές χωρίς γάλα, όχι χωρίς ζάχαρη. Πες ρητά «no sugar».
Με ολίγη	«just a little sugar»	Λιγότερη από τον μέτριο.
Μέτριος	«medium sweet»	Ο πιο συνηθισμένος βαθμός.
Γλυκός	«sweet»	Αρκετή ζάχαρη, μπαίνει κατά την παρασκευή.
Φρέντο εσπρέσο / φραπέ	«a freddo espresso» / «a frappé»	Το γενικό «iced coffee» μπορεί να καταλήξει σε οποιονδήποτε κρύο καφέ. Πες το όνομα.
Ελληνικός	«a Greek coffee»	Έχει κατακάθι: άφησέ τον να κατακάτσει και μην τον ανακατέψεις.
Με γάλα / γάλα βρώμης	«with milk» / «with oat milk»	Ρώτα πρώτα ποια φυτικά γάλατα υπάρχουν.
Ντεκαφεϊνέ	«decaf»	Για τη μηχανή εσπρέσο δεν υπάρχει παντού.
Για πακέτο	«to go» ή «take away»	Για να τον πάρεις μαζί σου.

Η παρατήρηση για το «black coffee» δεν είναι λεπτομέρεια. Το αγγλικό Wiktionary το ορίζει ως καφέ που σερβίρεται χωρίς κρέμα ή γάλα, και το Tasting Table σημειώνει ότι ο ελληνικός σερβίρεται «black», χωρίς γάλα, αλλά συχνά με ζάχαρη. Ένας επισκέπτης που λέει «black» εννοώντας «σκέτο» δεν έχει πει τίποτα για τη ζάχαρη. Γι’ αυτό η ζάχαρη λέγεται πάντα χωριστά, όπως και στα ελληνικά.

Μικρό λεξικό για να παραγγείλεις σωστά

• Σκέτος / σκέτο: χωρίς ζάχαρη. Ισχύει για όλα τα είδη.
• Με ολίγη: μια ιδέα ζάχαρη, λιγότερη από τον μέτριο.
• Μέτριος / μέτριο: λίγη ζάχαρη, ο πιο συνηθισμένος βαθμός.
• Γλυκός / γλυκό: αρκετή ζάχαρη. «Βαρύγλυκος» στην καθομιλουμένη σημαίνει πολύ γλυκός.
• Διπλός: στον ελληνικό, διπλή δόση σε μεγαλύτερο φλιτζάνι. Στον εσπρέσο, doppio.
• Σε μισό / ελαφρύς: ελληνικός με λιγότερο νερό (πιο πηχτός) ή με λιγότερο καφέ (πιο ήπιος).
• Με γάλα / χωρίς γάλα: κυρίως για τον φραπέ και τον φίλτρου.
• Με γάλα βρώμης / αμυγδάλου / σόγιας: φυτικό γάλα, αν υπάρχει.
• Ντεκαφεϊνέ / ντεκαφ: σχεδόν χωρίς καφεΐνη. Μπαίνει αμέσως μετά το είδος.
• Για πακέτο / take away: για να τον πάρεις μαζί σου.

Ο κατάλογος μπορεί να γράφει τα ίδια ροφήματα με λατινικά (freddo espresso, cappuccino) ή με ελληνικά (φρέντο εσπρέσο, καπουτσίνο). Είναι το ίδιο πράγμα.

Αν έχεις καφετέρια: ένας κατάλογος που δεν μπερδεύει

Τα περισσότερα λάθη στην παραγγελία γίνονται επειδή ο πελάτης δεν ξέρει τι σημαίνει μια λέξη ή τι επιλογές έχει. Τρία πράγματα βοηθούν: μια σύντομη περιγραφή δίπλα σε κάθε ρόφημα, τους βαθμούς ζάχαρης γραμμένους με λέξεις (σκέτο, με ολίγη, μέτριο, γλυκό) και καθαρή τιμή για φυτικό γάλα, ντεκαφεϊνέ ή επιπλέον δόση. Αν έχεις πολλούς ξένους πελάτες, μια δεύτερη στήλη με τους αγγλικούς όρους του παραπάνω πίνακα γλιτώνει παρεξηγήσεις. Για τις υποχρεώσεις του τιμοκαταλόγου υπάρχει ο οδηγός μας για τον τιμοκατάλογο καταστήματος εστίασης. Αν θέλεις να σε βρίσκουν όσοι ψάχνουν καφέ στην περιοχή σου, ξεκίνα από τον οδηγό μας για το πώς να βάλεις το μαγαζί σου στο Google. Αν ακόμα σχεδιάζεις το μαγαζί, τα βήματα, οι άδειες και το κόστος είναι στον οδηγό για το άνοιγμα καφετέριας.

Και τώρα, για καφέ

Αρκούν τρεις λέξεις: είδος, ζάχαρη και, αν θέλεις, γάλα. Με αυτές θα παραγγείλεις σωστά σε οποιαδήποτε καφετέρια ή καφενείο της χώρας. Κράτα τον πίνακα της αρχής στο κινητό ή στείλ’ τον σε όποιον φίλο έρχεται από το εξωτερικό, και αν θέλεις να δεις πού στέκεται ο καφές σου δίπλα σε ένα γλυκό ή ένα σνακ, δες τον πίνακα με τις θερμίδες στο φαγητό έξω. Αν ο καφές γίνει γεύμα το Σαββατοκύριακο, δες τι είναι και τι περιλαμβάνει συνήθως το brunch.