Τραπεζοκαθίσματα σε πεζοδρόμιο και πλατεία: άδεια, τέλη και όροι

Για να βάλει τραπέζια και καρέκλες σε πεζοδρόμιο ή πλατεία, ένα κατάστημα εστίασης χρειάζεται άδεια χρήσης κοινόχρηστου χώρου από τον Δήμο. Η άδεια βγαίνει με απόφαση δημάρχου, ισχύει έως ένα ημερολογιακό έτος και αναγράφει τα τετραγωνικά και το ακριβές τέλος. Το τέλος πληρώνεται ανά τετραγωνικό μέτρο, με ποσό που ορίζει το δημοτικό συμβούλιο. Για τους πεζούς πρέπει να μένει ελεύθερη ζώνη τουλάχιστον 1,50 μ. Τραπέζια χωρίς άδεια ή πέρα από την άδεια φέρνουν πρόστιμο έως τριπλάσιο ή τετραπλάσιο και, στη δεύτερη παράβαση, αφαίρεση της άδειας για έξι μήνες ή σφράγιση.

Ο οδηγός είναι για ιδιοκτήτες εστίασης και για πολίτες που θέλουν να ξέρουν τι επιτρέπεται στο πεζοδρόμιο της γειτονιάς τους. Κάθε κανόνα τον διαβάσαμε στο επίσημο κείμενο (ΦΕΚ, Εθνικό Μητρώο Διοικητικών Διαδικασιών, έκθεση του Ελεγκτικού Συνεδρίου) στις 4/11/2026. Ποσά τελών δεν δίνουμε, γιατί τα ορίζει κάθε Δήμος χωριστά.

Τι ισχύει τώρα: ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Για δεκαετίες ο βασικός κανόνας ήταν το άρθρο 13 του β.δ. του 1958, όπως το αντικατέστησε ο ν. 1080/1980. Αυτό άλλαξε το 2026. Ο Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ν. 5314/2026, ΦΕΚ Α’ 103/29.06.2026) ισχύει από τη δημοσίευσή του (άρθρο 774) και καταργεί τα άρθρα 1–104 του β.δ. του 1958 και τα σχετικά άρθρα του ν. 1080/1980 (άρθρο 773). Οι κανόνες για τα τραπεζοκαθίσματα βρίσκονται τώρα σε δύο σημεία του Κώδικα:

• Άρθρο 576: ποιος χώρος παραχωρείται, πώς γίνεται η αίτηση, η αυτοψία, η γνώμη της αστυνομίας, οι πλατείες.
• Άρθρα 397–400: το τέλος χρήσης κοινόχρηστων χώρων, πώς πληρώνεται και τα πρόστιμα.

Οι δημοτικές αποφάσεις για τα τέλη του 2026 ισχύουν έως 31/12/2026 (άρθρο 448 παρ. 4). Για το 2027 κάθε Δήμος αποφασίζει με βάση τον νέο Κώδικα. Το Μητρώο Διαδικασιών (Mitos), ενημερωμένο στις 14/10/2026, παραπέμπει ακόμη στο παλιό β.δ. Τα βήματα που περιγράφει όμως ταιριάζουν με το άρθρο 576.

Ο ν. 4849/2021 αφορά το υπαίθριο εμπόριο και ο ν. 4635/2019 τις επενδύσεις. Ψάξαμε και τα δύο κείμενα και δεν ρυθμίζουν τα τραπεζοκαθίσματα. Ούτε υπάρχει ειδική ΚΥΑ για την άδεια: το πλαίσιο είναι ο Κώδικας, ο κανονισμός του κάθε Δήμου και οι προδιαγραφές προσβασιμότητας.

Η άδεια βήμα βήμα

Η άδεια εκδίδεται «αποκλειστικά» από τον Δήμο (άρθρο 576 παρ. 3). Δεν είναι ψηφιακή υπηρεσία του gov.gr: το Mitos τη χαρακτηρίζει «Δεν παρέχεται ψηφιακά». Την αίτηση την καταθέτεις στον Δήμο αυτοπροσώπως, ταχυδρομικά, ψηφιακά ή με email, όπως δέχεται ο κάθε Δήμος. Χρόνος κατά το Mitos: περίπου ένας μήνας.

1. Αίτηση. Γράφει ονοματεπώνυμο ή επωνυμία, είδος και διεύθυνση της επιχείρησης, θέση, έκταση και είδος του χώρου και τη διάρκεια (άρθρο 576 παρ. 4).
2. Αυτοψία. Η υπηρεσία του Δήμου μετρά επί τόπου και βγάζει έκθεση με την ακριβή θέση και έκταση. Από την έκθεση και μέχρι να βγει η άδεια, η χρήση επιτρέπεται προσωρινά, με τους όρους της έκθεσης (παρ. 5).
3. Γνώμη αστυνομίας. Η αστυνομία απαντά σε πέντε ημέρες αν υπάρχει λόγος ασφάλειας πεζών ή οχημάτων. Αν δεν απαντήσει, η άδεια δίνεται και χωρίς τη γνώμη της (παρ. 6).
4. Πληρωμή τέλους πριν παραδοθεί η άδεια (άρθρο 399).
5. Απόφαση δημάρχου με θέση, τετραγωνικά, διάρκεια και ακριβές τέλος. Η άδεια καταχωρίζεται στο «Μητρώο Καταχώρισης Αδειών Χρήσης Κοινόχρηστων Χώρων» (παρ. 7).

Τα δικαιολογητικά που απαριθμεί το Mitos:

• ταυτοποιητικό έγγραφο·
• άδεια λειτουργίας ή γνωστοποίηση του καταστήματος (για εταιρείες και καταστατικό σε ισχύ)·
• ταμειακή απόδειξη με το ΑΦΜ της επιχείρησης·
• σχέδιο κάτοψης από μηχανικό, με το κατάστημα και τον χώρο που ζητάς·
• πρόσφατη δημοτική ενημερότητα·
• ηλεκτρονική υπεύθυνη δήλωση, με τη συγκατάθεση του γείτονα αν ο χώρος απλώνεται μπροστά από διπλανό κατάστημα ή κατοικία.

Η ανανέωση γίνεται με αίτηση, χωρίς νέα γνώμη της αστυνομίας. Αν ο Δήμος άλλαξε στο μεταξύ την απόφαση τελών, το ποσό προσαρμόζεται (άρθρα 576 παρ. 3 και 399 παρ. 2). Αν αλλάξει ο εκμεταλλευτής του καταστήματος, η ΚΥΑ 16228/2017 (άρθρο 8 παρ. 2) επιτρέπει να αντικατασταθεί η άδεια χωρίς νέα διαδικασία, εφόσον πληρωθεί το υπόλοιπο ετήσιο τέλος, μέσα σε δέκα ημέρες. Η άδεια τραπεζοκαθισμάτων είναι μία από τις υποχρεώσεις που χρειάζεται όποιος ανοίγει καφετέρια, και στον οδηγό του ιδιοκτήτη εστίασης τη βάζουμε στο ετήσιο ημερολόγιο.

Πόσο κοστίζει: πώς υπολογίζεται το τέλος

Ενιαίο ποσό για όλη τη χώρα δεν υπάρχει. Το δημοτικό συμβούλιο ορίζει τέλος ανά τετραγωνικό μέτρο. Το τέλος είναι ετήσιο, ανεξάρτητα από τη διάρκεια της άδειας, μπορεί όμως να διαφέρει ανά χρονική περίοδο, ανά περιοχή της πόλης και ανά κατηγορία καταστήματος (άρθρο 398 παρ. 1). Η απόφαση μπορεί να προβλέπει έναν από δύο τρόπους πληρωμής (άρθρο 399 παρ. 1):

• Δόσεις μέσα στο έτος, χωρίς εγγυητική, αν πριν από την παράδοση της άδειας πληρωθεί τουλάχιστον το 30%. Μία δόση που θα αργήσει ή δεν θα πληρωθεί ανακαλεί αυτόματα την άδεια, και η χρήση γίνεται αυθαίρετη. Όσα έχουν πληρωθεί δεν επιστρέφονται.
• 20% έως 31 Μαρτίου και το υπόλοιπο έως 31 Οκτωβρίου. Από την προκαταβολή έως 31 Δεκεμβρίου η χρήση θεωρείται νόμιμη.

Ο Δήμος μπορεί να ζητήσει εγγυητική επιστολή έως 200% του τέλους, όχι όμως όταν το τέλος είναι κάτω από 1.200 € (άρθρο 576 παρ. 4). Ένα υποθετικό παράδειγμα δείχνει τον υπολογισμό. Τα 50 € ανά τ.μ. είναι επινοημένο νούμερο, όχι τέλος κάποιου Δήμου:

Το πραγματικό ποσό ανά τ.μ. το βρίσκεις στην απόφαση τελών του Δήμου σου, που δημοσιεύεται στη Διαύγεια, ή στην οικονομική υπηρεσία του Δήμου.

Πλατείες, γείτονες και αρχαιολογικοί χώροι

Η πλατεία δίνεται στα καταστήματα υγειονομικού ενδιαφέροντος που έχουν πρόσοψη σε αυτήν. Ο Κώδικας ορίζει και το μερίδιο του καθενός:

«Σε κάθε εκμεταλλευτή καταστήματος που έχει προβολή σε πλατείες, ο κοινόχρηστος χώρος που παραχωρείται είναι ανάλογος της πρόσοψης του καταστήματος και ορίζεται στο εβδομήντα τοις εκατό (70%) της προβολής του αντίστοιχου χώρου του επί της πλατείας.»

Ν. 5314/2026, άρθρο 576 παρ. 8, ΦΕΚ Α’ 103/2026

Το υπόλοιπο 30% μπορεί να δοθεί στους ίδιους, αν δεν εμποδίζεται ουσιαστικά η ελεύθερη χρήση της πλατείας. Μπροστά από διπλανό κατάστημα ή σπίτι δεν απλώνεσαι χωρίς έγγραφη συγκατάθεση. Χώροι που δεν βρίσκονται μπροστά από καταστήματα δίνονται μόνο με δημοπρασία (παρ. 9).

Για καταστήματα κοντά σε μνημεία ή επισκέψιμους αρχαιολογικούς χώρους, το Mitos σημειώνει ότι χρειάζεται έγγραφο από την Εφορεία Αρχαιοτήτων για την άδεια τραπεζοκαθισμάτων. Το ίδιο ισχύει σε οικισμούς που έχουν χαρακτηριστεί αρχαιολογικοί χώροι.

Πόσο πεζοδρόμιο πρέπει να μένει ελεύθερο

Τα πλάτη τα ορίζει η υπουργική απόφαση για την προσβασιμότητα των κοινόχρηστων χώρων (ΦΕΚ Β’ 6213/07.12.2022). Ο κανονισμός κάθε Δήμου οφείλει να τα λαμβάνει υπόψη (άρθρο 15 παρ. 7).

Στους πεζόδρομους η ίδια απόφαση (άρθρο 15 παρ. 7) απαγορεύει κάθε μόνιμη κατασκευή στον παραχωρούμενο χώρο: κολόνες, δάπεδα, μόνιμα καθίσματα, μόνιμα διαχωριστικά. Η αίτηση συνοδεύεται από τοπογραφικό με τις ροές των πεζών, κάτοψη και αριθμό τραπεζοκαθισμάτων. Ο Δήμος σημαδεύει στο δάπεδο το περίγραμμα του χώρου. Μπορεί επίσης να βάλει όριο κορεσμού, για παράδειγμα τα τραπέζια όλων των καταστημάτων να μην ξεπερνούν το 40–50% της επιφάνειας του πεζόδρομου.

Ο οδηγός όδευσης τυφλών (οι ανάγλυφες πλάκες στο πεζοδρόμιο) είναι μέρος της ελεύθερης ζώνης. Τραπέζι ή καρέκλα πάνω του φέρνει το βαρύτερο πρόστιμο του νόμου, όπως βλέπουμε παρακάτω.

Κάπνισμα, μουσική, θερμάστρες και ζαρντινιέρες

Η άδεια τραπεζοκαθισμάτων δίνει χώρο. Δεν αλλάζει τους άλλους κανόνες λειτουργίας:

• Κάπνισμα: ισχύουν οι κανόνες για τους ανοιχτούς χώρους, που τους εξηγούμε στον οδηγό για το φαγητό έξω. Η άδεια για το πεζοδρόμιο δεν κάνει από μόνη της τον χώρο «ανοιχτό».
• Μουσική έξω: η ΚΥΑ 16228/2017 (άρθρο 7 παρ. 2) ζητά, για μουσική σε υπαίθριο χώρο, τεχνική έκθεση μηχανικού ακουστικής στη διάθεση των ελεγκτών. Οι ώρες και τα όρια είναι στο ωράριο λειτουργίας της εστίασης.
• Ανεμοθώρακες, ζαρντινιέρες, θερμάστρες: μη μόνιμα στοιχεία επιτρέπονται μόνο αν τα προβλέπει ο κανονισμός του Δήμου (ΥΑ 2022, άρθρο 15 παρ. 7). Εθνικό κανόνα ειδικά για τις θερμάστρες εξωτερικού χώρου δεν βρήκαμε. Ρώτα τον Δήμο πριν τις αγοράσεις.

Πρόστιμα, σφράγιση και αφαίρεση της άδειας

Τα πρόστιμα τα επιβάλλει ο δήμαρχος (άρθρο 400 παρ. 5) και υπολογίζονται με βάση την απόφαση τελών του ίδιου Δήμου. Γι’ αυτό δεν υπάρχει ενιαίο ποσό σε ευρώ.

Η διαδικασία ξεκινά με αυτοψία του Δήμου, της δημοτικής αστυνομίας ή της αστυνομίας και με έκθεση που περιγράφει τον χώρο και τα αντικείμενα. Ο παραβάτης παίρνει εντολή να τα μαζέψει σε επτά ημέρες. Αλλιώς τα απομακρύνει συνεργείο του Δήμου και επιστρέφονται μόνο αφού πληρωθεί ειδικό πρόστιμο για μεταφορά και αποθήκευση. Αν αυτό δεν εξοφληθεί σε τρεις μήνες, κατάσχονται (παρ. 3). Ξεχωριστά, η άδεια ανακαλείται υποχρεωτικά σε δέκα ημέρες, αν η αστυνομία ειδοποιήσει γραπτώς για λόγους ασφάλειας της κυκλοφορίας (άρθρο 399 παρ. 3).

Ο Κώδικας δεν εξηγεί πώς ακριβώς πολλαπλασιάζεται το «μεγαλύτερο ποσό ανά τ.μ.» με την έκταση της παράβασης. Αυτό το αναγράφει η απόφαση του δημάρχου. Αν σου επιβληθεί πρόστιμο, ζήτα την έκθεση αυτοψίας και τον υπολογισμό. Τα υγειονομικά πρόστιμα είναι άλλη υπόθεση: δες τους ελέγχους του ΕΦΕΤ στην εστίαση.

Τι βρήκε το Ελεγκτικό Συνέδριο

Το 2024 το Ελεγκτικό Συνέδριο έλεγξε 14 δήμους και επισκέφθηκε 476 καταστήματα. Το αποτέλεσμα:

«Εντοπίστηκαν 237 καταστήματα (ποσοστό 50%) που κατελάμβαναν κοινόχρηστο χώρο χωρίς άδεια και 129 (ποσοστό 27%) που κατελάμβαναν κοινόχρηστο χώρο καθ΄ υπέρβαση της σχετικής άδειας (συνολικό ποσοστό παραβατικότητας 77%).»

Ελεγκτικό Συνέδριο, Έκθεση Ελέγχου 5/2024

Η έκθεση βρήκε επίσης ανεπίκαιρους δημοτικούς κανονισμούς, έλλειψη ενιαίου ηλεκτρονικού αρχείου και δήμους με ελάχιστους ή μηδενικούς ελέγχους. Χαρακτήρισε την εφαρμογή «mystreet» «καθοριστικής σημασίας». Την ίδια περίοδο θεσπίστηκαν αυστηρότερα πρόστιμα (ν. 5143/2024, άρθρο 31), η εφαρμογή και το μητρώο αδειών (ν. 5188/2025, άρθρο 20). Όλα αυτά πέρασαν στον Κώδικα του 2026.

Για πολίτες: πώς ελέγχεις μια άδεια και πώς καταγγέλλεις

Η απόφαση για το «mystreet» (ΦΕΚ Β’ 4335/07.08.2025) περιγράφει τη δωρεάν εφαρμογή για Android και iOS:

• Στον χάρτη βλέπεις το πολύγωνο που επιτρέπεται σε κάθε κατάστημα, όπως είναι καταχωρισμένο στο μητρώο.
• Καταγγέλλεις επώνυμα, με κωδικούς gov.gr, ή ανώνυμα «ως επισκέπτης».
• Μία καταγγελία την ημέρα από την ίδια συσκευή για την ίδια παραχώρηση, και η συσκευή πρέπει να βρίσκεται κοντά στο σημείο.
• Αν η εφαρμογή δεν δουλεύει, καταγγέλλεις με κάθε πρόσφορο μέσο σε οποιαδήποτε αρμόδια δημόσια αρχή, που πρέπει να τη στείλει την ίδια μέρα στον Δήμο.

Ο Δήμος μπορεί να βάζει προτεραιότητα στις καταγγελίες ανάλογα με το πλήθος, τη βαρύτητα και το αν είναι επώνυμες. Αν ένα τραπέζι σε εμποδίζει ενώ τρως, δεν είναι θέμα του λογαριασμού σου. Τα δικαιώματά σου ως πελάτη είναι άλλο κεφάλαιο.

Πού παίρνεις επίσημη απάντηση

• Για το ποσό ανά τ.μ., τους χώρους που παραχωρούνται και τον κανονισμό: η οικονομική υπηρεσία ή το τμήμα εσόδων του Δήμου σου, και η απόφαση τελών στη Διαύγεια.
• Για τη διαδικασία και τα δικαιολογητικά: η σελίδα του Mitos για τη διαδικασία, με την επιφύλαξη ότι παραπέμπει ακόμη στο παλιό β.δ.
• Για πρόστιμο που θεωρείς παράνομο: το Mitos αναφέρει ειδική διοικητική προσφυγή σε 15 ημέρες στον Επόπτη ΟΤΑ, με το άρθρο 227 του ν. 3852/2010. Ο νέος Κώδικας όμως καταργεί, με επιφυλάξεις, τις παρ. 1–5 αυτού του άρθρου (άρθρο 773 παρ. 6), οπότε η προθεσμία και το όργανο πρέπει να επιβεβαιωθούν με δικηγόρο ή με τον Δήμο.

Για όλα τα υπόλοιπα που χρειάζεται ένα νέο μαγαζί, δες τον οδηγό για το άνοιγμα εστιατορίου.