Θερμίδες ποτών ανά ml και βαθμό: μπίρα, κρασί, τσίπουρο, ούζο

Οι θερμίδες που δίνει η αλκοόλη ενός ποτού βγαίνουν από δύο αριθμούς της ετικέτας, τα ml και τον αλκοολικό τίτλο (% vol), με τον τύπο ml × % vol × 0,056. Μια καράφα κρασί 250 ml στο 12% δίνει έτσι περίπου 170 θερμίδες (kcal) μόνο από την αλκοόλη· στο κρασί και στη μπίρα προστίθενται λίγες ακόμα από τα σάκχαρα, ενώ στα αποστάγματα σχεδόν καμία.

Τις τιμές για ένα συγκεκριμένο ποτήρι στην ταβέρνα τις έχουμε ήδη στον ενιαίο πίνακα θερμίδων για το φαγητό έξω, και τους κωδικούς των βάσεων δεδομένων στον πίνακα για τα ελληνικά προϊόντα. Εδώ δίνουμε αυτό που λείπει όταν η ποσότητα ή ο βαθμός της δικής σου φιάλης είναι άλλος: πίνακες ανά ml και ανά βαθμό, τους τύπους που δεν έχουν δική τους γραμμή (ροζέ, γλυκό κρασί, μπίρα χωρίς αλκοόλ), έναν τρόπο να ελέγχεις αριθμούς που βρίσκεις online, τι γράφει και τι δεν γράφει η ετικέτα, και πώς μεταφράζονται η pint και το «standard drink» για όσους ζουν εκτός Ελλάδας.

Ενημερωτικό κείμενο για ενήλικες, όχι διατροφική ή ιατρική συμβουλή. Δεν προτρέπει σε κατανάλωση αλκοόλ· για θέματα υγείας ή διατροφής συμβουλέψου γιατρό ή διαιτολόγο.

Ο τύπος: από τα ml και τους βαθμούς στις θερμίδες

Ο αλκοολικός τίτλος γράφεται στην ετικέτα σε % vol, δηλαδή πόσα ml καθαρής αλκοόλης έχουν τα 100 ml ποτού. Ο Εθνικός Διατροφικός Οδηγός για Ενήλικες, που εκπόνησε το Ινστιτούτο Prolepsis με ανάθεση του Υπουργείου Υγείας, δίνει τον τρόπο μέτρησης (ποσότητα × περιεκτικότητα ÷ 1.000) και ορίζει τη «μονάδα αλκοόλ»:

«1 μονάδα αλκοόλ ισούται με 10 ml αλκοόλ ή 8 γραμμάρια αλκοόλης.»

Εθνικός Διατροφικός Οδηγός για Ενήλικες, σελ. 68, Ινστιτούτο Prolepsis / Υπουργείο Υγείας

Το Παράρτημα XIV του Κανονισμού (ΕΕ) 1169/2011 μετρά την αλκοόλη (αιθανόλη) με 7 kcal ανά γραμμάριο, άρα μία μονάδα είναι 8 × 7 = 56 kcal. Σε μία γραμμή: ml × % vol × 0,056. Τέσσερα παραδείγματα:

• Καράφα 250 ml στο 12%: 250 × 12 ÷ 1.000 = 3 μονάδες, περίπου 168 kcal.
• Ποτήρι 150 ml στο 13%: 1,95 μονάδες, περίπου 109 kcal.
• Ποτηράκι 40 ml στο 42%: 1,68 μονάδες, περίπου 94 kcal.
• Φιάλη κρασιού 750 ml στο 12,5%: περίπου 9,4 μονάδες, περίπου 525 kcal.

Ό,τι δεν είναι αλκοόλη μετράει με τους άλλους συντελεστές του ίδιου Παραρτήματος: 4 kcal ανά γραμμάριο υδατανθράκων και 3 ανά γραμμάριο οργανικών οξέων. Το πλήρες νούμερο έχει λοιπόν δύο μέρη: την αλκοόλη από τον τύπο και τα σάκχαρα από τον πίνακα 3. Οι τιμές είναι στρογγυλεμένες εκτιμήσεις, όχι μετρήσεις.

Πίνακας 1: η αλκοόλη σε μπίρα και κρασί, ανά ποσότητα και βαθμό

Ο πίνακας δίνει μόνο τις θερμίδες της αλκοόλης. Βρες τη γραμμή με τον βαθμό της ετικέτας και τη στήλη με τα ml του ποτηριού ή της φιάλης. Τα 125 και 250 ml κρασιού, τα 330 ml μπίρας και η φιάλη 750 ml είναι μεγέθη που δίνει ο οδηγός του NHS της Αγγλίας· τα 500 ml είναι το παράδειγμα του Εθνικού Οδηγού· τα 150 ml είναι δική μας εκτίμηση για ένα ποτήρι.

Για έναν βαθμό που δεν υπάρχει στον πίνακα, πάρε τις δύο διπλανές γραμμές: κάθε +1% προσθέτει 5,6 kcal ανά 100 ml. Η ρετσίνα και το χύμα κρασί της ταβέρνας δεν έχουν δική τους καταχώριση ούτε στη γαλλική βάση CIQUAL ούτε στους Πίνακες Σύνθεσης Ελληνικών Τροφίμων, που έχουν 12 κατηγορίες και καμία για ποτά· διάβασε τον βαθμό στην ετικέτα ή ρώτα το μαγαζί.

Το ποτήρι της φωτογραφίας έχει χαραγμένη γραμμή στα 0,4 l, ένα μέγεθος που δεν υπάρχει στον πίνακα: 400 ml στο 5% δίνουν 400 × 5 × 0,056 = 112 kcal από την αλκοόλη. Το «ένα ποτήρι μπίρα» δεν είναι σταθερή ποσότητα· οι στήλες 330 και 500 ml είναι απλώς οι πιο συνηθισμένες.

Πίνακας 2: η αλκοόλη στα αποστάγματα, από το σφηνάκι ως τη φιάλη

Το τσίπουρο και το ούζο δεν έχουν δικό τους θερμιδικό αριθμό: αυτό που τα ξεχωρίζει στον πίνακα είναι ο βαθμός. Ο Κανονισμός (ΕΕ) 2019/787 ορίζει ελάχιστο 37,5% vol για το απόσταγμα στεμφύλων (κατηγορία 6 του Παραρτήματος Ι) και 35% για το αποσταγμένο anis (κατηγορία 29)· πόσο ζητά κάθε γεωγραφική ένδειξη το εξηγούμε στον οδηγό για το τσίπουρο, τη ρακή και την τσικουδιά, και τι σημαίνει ΠΓΕ στη λίστα των ελληνικών προϊόντων ΠΟΠ και ΠΓΕ.

Η στήλη των 100 ml απαντά στο «ούζο θερμίδες 100 ml» που ψάχνουν πολλοί: περίπου 224 kcal στο 40%, σχεδόν όλες από την αλκοόλη. Στη CIQUAL (έκδοση 2020) το ουίσκι, η βότκα, το ρούμι και το τζιν (κωδικοί 1005, 1008, 1004 και 1002) έχουν 242–265 kcal ανά 100 γρ. με 0–0,1 γρ. υδατάνθρακες, δηλαδή το ίδιο σχήμα: αλκοόλη και τίποτε άλλο. Πώς παραγγέλνεται ένα απόσταγμα και με ποιον μεζέ, το έχουμε στο μεζεδοπωλείο, τσιπουράδικο και ουζερί.

Πώς ελέγχεις έναν αριθμό που βρήκες online

Ο τύπος λειτουργεί και ανάποδα: ο βαθμός που χρειάζεται ένας αριθμός είναι kcal ÷ (ml × 0,056). Αν βγαίνει πάνω από το 40–45% για ένα απόσταγμα, ή πάνω από το 14–15% για ξηρό κρασί, ο αριθμός δεν ταιριάζει με το ποτό που περιγράφει. Τέσσερις αριθμοί που βρήκαμε σε ελληνικές σελίδες (έλεγχος 4/11/2026), και τι θα απαιτούσαν:

Μόνο το πρώτο ταιριάζει με ένα συνηθισμένο ούζο· το ρακί των 130 θα ήθελε ποτό πάνω από το 50%, και για τη ρετσίνα των 70 kcal θα χρειαζόταν ποτό περίπου 28%, πολύ πάνω από κάθε κρασί. Δεν σημαίνει ότι οι σελίδες «λένε ψέματα»· πιθανότατα η ποσότητα δεν είναι αυτή που γράφουν. Σημαίνει ότι ένας αριθμός χωρίς ml και βαθμό δεν ελέγχεται.

Πίνακας 3: ροζέ, αφρώδες, γλυκό κρασί και μπίρες που δεν είχαν δική τους γραμμή

Για όσα ποτά έχουν υδατάνθρακες, η αλκοόλη δεν είναι όλη η ιστορία. Χρησιμοποιήσαμε τη γαλλική βάση ANSES-CIQUAL, έκδοση 2020, την ίδια που στηρίζει και τους άλλους πίνακες θερμίδων του Kaliorexi. Όπου η βάση δίνει τιμή ενέργειας την αντιγράφουμε· όπου λείπει (σημείωση «υπ.») την υπολογίσαμε από τα συστατικά της καταχώρισης με τους συντελεστές του Παραρτήματος XIV. Για τα υγρά θεωρούμε ότι 1 ml ζυγίζει περίπου 1 γρ. Οι μερίδες είναι δική μας εκτίμηση.

Τρία συμπεράσματα βγαίνουν από τις γραμμές. Πρώτο, ο βαθμός μετράει περισσότερο από το χρώμα: η σκούρα μπίρα (3,19 γρ. αλκοόλης) βγαίνει ελαφρύτερη από τη «special» (5,13). Δεύτερο, το ροζέ της CIQUAL (5216) έχει περίπου τον ίδιο αριθμό με το ξηρό λευκό της ίδιας βάσης (5215, περίπου 72 kcal ανά 100 γρ.), ενώ το γλυκό κρασί έχει σχεδόν διπλάσιο, γιατί προσθέτει 10,5 γρ. υδατάνθρακες στα 15,2 γρ. αλκοόλης· το «ημίγλυκο» δεν έχει δική του γραμμή και δεν το εκτιμάμε. Τρίτο, η μπίρα χωρίς αλκοόλ δεν είναι μηδενική: 25,3 kcal ανά 100 γρ., περίπου 83 σε ένα μπουκάλι 330 ml, κυρίως από υδατάνθρακες.

Φιάλη, καράφα και κατά κεφάλι

Η ίδια αριθμητική δείχνει τι σημαίνει ένα δοχείο όταν το μοιράζονται περισσότεροι. Ο πίνακας έχει μόνο την αλκοόλη· πρόσθεσε τα σάκχαρα από τον πίνακα 3 και, για το φαγητό στο τραπέζι, τα πιάτα των μεζέδων ή της ταβέρνας. Η φιάλη των 750 ml είναι από το NHS· τα υπόλοιπα μεγέθη είναι δικές μας εκτιμήσεις.

Ο πίνακας δεν είναι σύσταση για το πόσο να πιει κανείς. Δείχνει μόνο ότι ο ίδιος αριθμός δοχείου γίνεται πολύ διαφορετικός ανά άτομο ανάλογα με το πόσοι μοιράζονται το τραπέζι, και ότι μια φιάλη αποστάγματος των 700 ml έχει περίπου τρεις φορές τις θερμίδες αλκοόλης μιας φιάλης κρασιού.

Τι γράφει η ετικέτα και τι όχι

Ο Κανονισμός (ΕΕ) 1169/2011 ζητά τον αλκοολικό τίτλο στα ποτά με περισσότερο από 1,2% αλκοόλη (άρθρο 9 παρ. 1 στοιχείο ια)· για τη διατροφική δήλωση όμως ορίζει εξαίρεση στο άρθρο 16 παρ. 4: δεν απαιτείται για ποτά «άνω του 1,2 % κατ’ όγκον». Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή το περιέγραψε το 2017 σε έκθεσή της:

«Σύμφωνα με τους ισχύοντες κανόνες, σε αντίθεση με άλλα τρόφιμα, η αναγραφή του καταλόγου συστατικών και της διατροφικής δήλωσης δεν είναι υποχρεωτική για τα αλκοολούχα ποτά.»

Έκθεση της Επιτροπής COM(2017) 58 final, ενότητα 8, EUR-Lex

Η ίδια έκθεση κάλεσε τον κλάδο να καταθέσει πρόταση αυτορρύθμισης εντός ενός έτους· τι ακολούθησε δεν το ελέγξαμε, γι’ αυτό διάβασε το μπουκάλι. Αν ο παραγωγός βάλει θερμίδες, επιτρέπεται η δήλωση να περιορίζεται μόνο στην ενέργεια (άρθρο 30 παρ. 4) και να δίνεται ανά 100 ml (άρθρο 32 παρ. 2). Στο κρασί η εξαίρεση έχει αλλάξει: με τον Κανονισμό (ΕΕ) 2021/2117 η διατροφική δήλωση μπήκε στις ενδείξεις του άρθρου 119 του Κανονισμού 1308/2013, με δυνατότητα να περιορίζεται στην ενέργεια, με το σύμβολο (E), και την πλήρη δήλωση με ηλεκτρονικά μέσα. Την ημερομηνία εφαρμογής και τι σημαίνει για το χύμα κρασί της ταβέρνας τα εξηγούμε στον οδηγό θερμίδων για το φαγητό έξω.

Το όριο αφορά ποτά «άνω του 1,2%». Μια μπίρα χωρίς αλκοόλ, με βαθμό κάτω από αυτό, δεν εξαιρείται (δική μας ανάγνωση του άρθρου 16 παρ. 4), και η ετικέτα της ακολουθεί τον γενικό κανόνα για τα προσυσκευασμένα τρόφιμα. Για τους ισχυρισμούς στην ετικέτα, ο Κανονισμός (ΕΚ) 1924/2006 (άρθρο 4 παρ. 3) απαγορεύει στα ποτά άνω του 1,2% τους ισχυρισμούς υγείας και επιτρέπει από τους ισχυρισμούς διατροφής μόνο όσους αφορούν μείωση της αλκοόλης ή της ενέργειας.

Πόσο ακριβής είναι ο βαθμός της ετικέτας

Το Παράρτημα XII επιτρέπει ανοχή στον αναγραφόμενο βαθμό, και η ανοχή δεν είναι ίδια για όλα. Οι θερμίδες της αλκοόλης αλλάζουν ανάλογα:

Στο απόσταγμα ο βαθμός της ετικέτας είναι πρακτικά ακριβής· στη μπίρα η ανοχή μπορεί να αλλάξει τον αριθμό κατά 14 έως 28 θερμίδες στα 500 ml, λιγότερο όμως από τη διαφορά μεταξύ 330 και 500 ml. Το κρασί (κωδικός ΣΟ 2204) ρυθμίζεται από δικούς του κανόνες (άρθρο 28 παρ. 1), που δεν ελέγξαμε. Και όταν μια ετικέτα γράφει θερμίδες, οι δηλούμενες τιμές είναι μέσες τιμές από ανάλυση ή υπολογισμό (άρθρο 31 παρ. 4), όχι εγγύηση για κάθε φιάλη.

Για τους Έλληνες του εξωτερικού: pint, shot και «standard drink»

Η μονάδα του Ηνωμένου Βασιλείου είναι ίδια με της Ελλάδας: το NHS ορίζει ότι μία μονάδα ισούται με 10 ml ή 8 γρ. καθαρής αλκοόλης και δίνει τον ίδιο τύπο (ml × βαθμός ÷ 1.000). Στις ΗΠΑ το «standard drink» είναι μεγαλύτερο: σύμφωνα με το NIAAA περιέχει περίπου 14 γραμμάρια καθαρής αλκοόλης, δηλαδή 14 × 7 = 98 kcal από την αλκοόλη, και αντιστοιχεί σε 12 fl oz μπίρα στο 5%, 5 fl oz κρασί στο 12% ή 1,5 fl oz απόσταγμα στο 40%. Ένα «ποτό» στις ΗΠΑ είναι έτσι 1,75 βρετανικές μονάδες (14 ÷ 8).

Οι μετατροπές των fl oz σε ml είναι δικές μας, στρογγυλεμένες. Στην Κύπρο, ως κράτος μέλος της ΕΕ, ισχύουν οι ίδιοι κανόνες ετικέτας του Κανονισμού 1169/2011, και το ούζο είναι κοινή γεωγραφική ένδειξη Ελλάδας και Κύπρου, όπως εξηγούμε στον οδηγό για το τσίπουρο και την τσικουδιά. Αν θες τι να φας δίπλα στο ποτό στην Κύπρο, δες το τι να φάω στην Κύπρο.

Ο πρακτικός κανόνας σε τέσσερα βήματα

1. Βρες στην ετικέτα ή ρώτα το μαγαζί για τα ml και τον βαθμό (% vol).
2. Υπολόγισε την αλκοόλη: ml × % vol × 0,056.
3. Πρόσθεσε τα σάκχαρα: σχεδόν μηδέν στα αποστάγματα, λίγα στη μπίρα και στο ξηρό κρασί, πολλά στο γλυκό κρασί (πίνακας 3).
4. Σύγκρινε δύο ποτά μόνο στην ίδια ποσότητα, και δες αν ο αριθμός που διαβάζεις λέει ml και βαθμό.

Η πώληση και η προσφορά αλκοόλ σε ανηλίκους απαγορεύεται, όπως εξηγούμε στον οδηγό για το αλκοόλ και την ηλικία των 18. Όσοι πίνουν, ας το κάνουν με μέτρο και με φαγητό· όποιος οδηγεί δεν πρέπει να πιει καθόλου.